Новогодняя скидка — 70% на все курсы только до 31 декабря!
Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации
версия для слабовидящих
Главная / Русский язык и литература / ОЖСБ-ға дайындық жоспары

ОЖСБ-ға дайындық жоспары

«Көкжайық орта мектебі» КММ



















Қазақ тілі пәнінен ОЖСБ-ға дайындық жұмысына арналған қосарланған сабақтың жоспары

Тақырыбы: Лексика







Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі:Азимбаева А.Қ.







2016-2017 оқу жылы

Қазақ тілі пәнінен 5-сынып бағдарламасы бойынша құрылған қосарланған сабақ

Күні: 13. 01. 2017 ж.

Сабақтың тақырыбы: Лексика тарауы

Сабақтың мақсаты:
а) білімділік: лексика тарауын қайталау арқылы оқушы білімін сарапқа салу
ә) тәрбиелік: сөз құдіретін терең түсінуге, орынды қолдануға, диалог құруға үйрету
б) дамытушылық: оқушының шығармашылық қабілетін ояту, санада бар бейнелерін еске түсіру, оны көркем бейнемен түйіндеу

Сабақтың типі: жаңа сабақ

Сабақтың түрі: қосарланған сабақ

Сабақтың әдіс-тәсілдері: түсіндіру,баяндау,тақтамен жұмыс.

Көрнекіліктер:тірек-сызбалар,тест,деңгейлік тапсырмалар,оқулық.

Сабақтың барысы:

1.Тест тапсырмасын алу (7-10 мин.)

2.Тест тапсырмасын өзара тексеру (5-7 мин.)

3.Дәріс №1 (20 мин.)

4.Дәріс №2 бекіту (10мин.)

5.Дәріс №3 қорытындылау (7-10 мин.)

6.Өзіндік жұмыс (15 мин.)

7. Практикалық бөлім тапсырмаларымен жұмыс (7-10 мин.)

8. Кері байланыс (15-20 мин.)

9.Қорытынды бағалау (5 мин.)

1.Тест тапсырмасын алу (7-10 мин.)

  1. Белгілі бір аймақта ғана қолданылатын сөздерді не дейді?

А) көнерген сөз В) диалект сөз С) кірме сөз Д) термин сөз Е) кәсіби сөз

  1. Қай сөздер синоним емес?

А) шөміш-бақыраш В) шелек-бақыр С) кесе-пиала Д) шаппа-пәкі Е) ожау-шәугім

  1. «Кішкентай» сөзінің диалектісін табыңыз.

А) зіңгіттей, дардай, алпамсыдай В) пәс, қопал, олақ С) қортық, құртақандай, дардай Д) кіттай, міттай, мұқымдай Е) ұзынтұра, сорайған, бишкі

  1. Антоним термин сөздердің жұбын көрсетіңіз.

А) жарлық-өкімет В) нарық-кеден С) түбек-бұғаз Д) жасуша-ядро Е) қосу-алу

  1. Химия саласына қатысты кірме сөздерді табыңыз.

А) валюта, банк В) кальций, фосфор С) сутегі, биржа Д) ампер, ватт

Е) перпендикуляр, теорема

  1. Орыс тілінен енген кірме сөздерді табыңыз.

А) мұғалім, кітап, дәптер В) дос, бақыт, нан С) жәшік, бәтеңке, сот

Д) базар, неке, күмән Е) фонема, морфема, әліпби

7. Қай сөз дисфемизмге жатады?

А) қолының жымысқысы бар В) мылжың С) барымта Д) ауылнай Е) уәзір

  1. Эвфемизмге жататын сөзді табыңыз.

А) найзағай В) қасқыр С) соқырішек Д) ұлыма Е) уәзір

9. Қай сөз грек тілінде «сыпайы сөйлеймін» деген мағынаны білдіреді?

А) эвфемизм В) дисфемизм С) табу Д) идиома Е) архаизм

10. Эвфемизм бойынша «Найзағай» сөзін қай сөзбен алмастыруға болады?

А) отшашу В) гүріл С) түнгі жарылыс Д) жасыл Е) табиғат құбылысы

11. Историзмді табыңыз.

А) статистика В) видеокассета С) бәсекелестік Д) приказ Е) патша сарайы

12. Неологизмді табыңыз.

А) сайлау В) революция С) партия Д) заңнама Е) дулыға

  1. Тура мағыналы сөзді табыңыз.

А) ашық мінез В) ашық терезе С) ашық дала Д) қолы ашық Е) ашық әңгіме

  1. Синонимдік қатарды табыңыз.

А) алыс, ұзақ, биік В) түзу, тура, ұзын С) қиын, оңай, оңаша

Д) алтын, күміс, қола Е) дидар, ажар, келбет

15. Антонимді табыңыз.

А) азын-аулақ В) майда-шүйде С) мәз-мейрам Д) құт-береке Е) ертелі-кеш

16. Синонимдес диалект сөздерді табыңыз.

А) бәдірен, әңгелек В) қаңылтыр, сым С) сәкі, табшан Д) бастырма, қалқан

Е) дәліз, қора

17. Тіл біліміне жататын термин сөзді табыңыз.

А) шөгінді В) теңдеу С) қышқыл Д) мағына Е) қуат

18. Дисфемизмді тіркесті табыңыз.

А) ақсақ адам В) көреген кісі С) парасатты ақын Д) жаралы жан

Е) бауырмал жігіт

19. Эвфемизмді тұрақты тіркесті табыңыз.

А) қолды болыпты В) тілі күрмелді С) ақсақ адам Д) қарны ашты Е) мылжың

20. Лигвистикалық терминді табыңыз.

А) сәуегей, балгер В) жұлдызжорамал, тәуіп С) медбике Д) дәріхана, жедел жәрдем

Е) табу

21. «Архаизм» сөзінің мағынасы не?

А) жаңа сөз В) аймақтық сөз С) тарихи сөз Д) терминдік сөз Е) ежелгі, көне

22. «Қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заман» тіркесінің мағынасын табыңыз.

А) қуаңшылық заман В) қуғыншылық заман С) жаугершілік заман

Д) тыныштық заман Е) аласапыран заман

23. Омоним қатысқан сөйлемді табыңыз.

А) Жазда жазғы демалысқа шығамыз. В) Түстегі оқиғаны еш түсіне алмадым.

С) Нағыз толған айды айдың ортасында көруге болады.

Д) Қыс бойы малшылар шөп болмай қысылып шықты.

Е) Ол таңертең ерте тұрды.

24. Омоним бола алатын сөзді табыңыз.

А) қағаз В) кітап С) бет Д) мұқаба Е) оқулық

25. Көп мағыналы сөзді табыңыз.

А) қарт В) бас С) жауыз Д) дала Е) қалта

Дәріс №1. «Лексика туралы түсінік»

Лексика — тілдегі барлық сөздердің жиынтығы деген мағынада қолданылады. Бұл термин қазақ тілінде сөздік құрам деген атаумен аталады.

Лексика (гр. lexicos – сөздік) тіл ғылымында сөздік немесе сөздік құрам деп аталады. Кейде бұл термин тілдің әр түрлі қызмет саласындағы сөздередің жиынтығы (кітаби лексика), жазушының (М.Мағауин лексикасы) немесе жеке шығарманың тілі («Абай жолы» лексикасы) деген тар мағынада да қолданылады.

Тілдің лексикасын, немесе сөздің құрамын зерттейтін ғылым лексикология деп аталады. Лексикология гректің лексис және логос деген екі сөзінің бірігуінен жасалған. Бүл сөздердің грек тіліндегі мағынасы — сөз туралы ілім деген ұғымды береді.

Басқа тілдер секілді, қазақ тіл ғылымында да лексика деген термин өте кең ұғымды қатиды. Белгілі бір мақсатқа байланысты қолданылатын сөздердің жиынтығы лексика деп атала береді. Мысалы, ауызекі сөйлеу лексикасы, кітаби лексика, ғылыми лексика, өндірістік-техникалық лексика, ресми іс-қағаздары лексикасы, диалектілік лексика, кәсіби сөздер лексикасы, терминологиялық лексика, көнерген сөздер лексикасы т.б.

Сонымен, лексикология дегеніміз — тілдің лексикасын, дәлірек айтқанда, тілдегі сөздердің сан алуан мағыналарын, сөз байлығының құралу, толығу, даму жолдарын, сөздердің қолданылу ерекшеліктерін зерттейтін сала.

Лексикологияның ен басты зерттеу объектісі — сөз. Сөзді грамматиканың негізгі салалары — морфология мен синтаксис те қарастырып зерттейді. Бірақ, лексиклогия мен грамматиканың әрқайсысы сөзді әр басқа түрғыдан қарастырады.

Тілдегі әрбір сөзде белгілі мағына бар. Мағынасыз сөз болмайды. Сөздің мағыналық жағы семасиологияда қаралады. Семасиология лексиканың сөз мағыналарын және ол мағыналардың өзгеруінің себептерін зерттейтін арнаулы бір саласы болып табылады.

Лексикология сөзді тілдің сөздік құрамының өлшемі — лексикалық тұлға ретінде қарастырады. Осымен байланысты лексикологияда мағынасы жағынан дара сөздермен барабар келетін тұрақты, фразологиялық сөз тіркестері де қарастырылады.

Лексика — тілдегі барлық сөздердің жиынтығы деген мағынада қолданылады. Бұл термин қазақ тілінде сөздік құрам деген атаумен аталады. 
Тілдің лексикасын, немесе сөздің құрамын зерттейтін ғылым лексикология деп аталады. Лексикология гректің лексис және логос деген екі сөзінің бірігуінен жасалған. Бүл сөздердің грек тіліндегі мағынасы — сөз туралы ілім деген ұғымды береді.
 
Басқа тілдер секілді, қазақ тіл ғылымында да лексика деген термин өте кең ұғымды қатиды. Белгілі бір мақсатқа байланысты қолданылатын сөздердің жиынтығы лексика деп атала береді. Мысалы, ауызекі сөйлеу лексикасы, кітаби лексика, ғылыми лексика, өндірістік-техникалық лексика, ресми іс-қағаздары лексикасы, диалектілік лексика, кәсіби сөздер лексикасы, терминологиялық лексика, көнерген сөздер лексикасы т.б.
 
Сонымен, лексикология дегеніміз — тілдің лексикасын, дәлірек айтқанда, тілдегі сөздердің сан алуан мағыналарын, сөз байлығының құралу, толығу, даму жолдарын, сөздердің қолданылу ерекшеліктерін зерттейтін сала.
 
Лексикологияның ен басты зерттеу объектісі — сөз. Сөзді грамматиканың негізгі салалары — морфология мен синтаксис те қарастырып зерттейді. Бірақ, лексиклогия мен грамматиканың әрқайсысы сөзді әр басқа түрғыдан қарастырады.
 
Тілдегі әрбір сөзде белгілі мағына бар. Мағынасыз сөз болмайды. Сөздің мағыналық жағы семасиологияда қаралады. Семасиология лексиканың сөз мағыналарын және ол мағыналардың өзгеруінің себептерін зерттейтін арнаулы бір саласы болып табылады.
 
Лексикология сөзді тілдің сөздік құрамының өлшемі — лексикалық тұлға ретінде қарастырады. Осымен байланысты лексикологияда мағынасы жағынан дара сөздермен барабар келетін тұрақты, фразологиялық сөз тіркестері де қарастырылады.
 
Сөз дегеніміз — басқаға тәуелсіз, жеке қолдануға болатын, жеке тұрып-ақ белгілі бір мағынаны я ұғымды білдіретін тілдің бір бүтін мағыналы бөлшегі. Сөздердің атқаратын ең негізгі функциясы — атауыштық қызметі. Сөз арқылы адам белгілі бір затты, құбылысты, оқиғаны яемесе солардың сындық, сандық силатын, іс-әрекетін атайды. Бірақ атауыш сөздер өздері атау болған заттың, құбылыстың ішкі сырын, мәнін ашып бере алмайды, ол екеуінің арасында ешқандай табиғи байланыс болмайды.

2бекіту

1. Жекелей жұмыс

3 қорытындылау

Жекелей,лездемелік сұрақтар қою арқылы қорытындылау.

II сабақ.Практикалық бөлім

Өзіндік жұмыс.Кітаппен жұмыс,түсінбегенін түртіп алу және оқу.

Практикалық бөлім тапсырмаларымен жұмыс (7-10 мин.)

1 тапсырма.Фразеологиялық сөздікті пайдаланып, төмендегі тұрақты тіркестердің қай сөзге балама екенін анықтаңыз.

Үлгі: асығы алшысынан түсу – жолы болу

Ит арқасы қиянда, көктен тілегені жерден табылу, бастан құлақ садақа, сай сүйегі сырқырау, құлағын тігу, титығына тию, т.б.

2 тапсырма. Төмендегі сөздердің синонимдерін кестеге салып, синонимдік қатар құрыңыздар, оларға ұйытқы болып тұрған тірек сөзді (доминант сөзді) көрсетіп түсінік беріңіздер. Талдау үшін «Қазақ тілінің түсіндірме сөздіктерін», «Қазақ тіліндегі синонимдер сөздігін» пайдаланыңыздар. Мысалдары: биік, шаршау, жәрдемдесу, теңдік, бөтен, бұйрық, бұлақ, ентігу, жалғасу, жалығу, керемет, жүдеу, талантты, кенеттен, уайым, қорлық, өлең, сынау, сыр, сыйлау.

3 тапсырма. Төмендегі сөйлемдерден ауыспалы мағынада қолданып тұрған сөздерді табыңыздар.

1. Ел аузындағы аңызға қарағанда, Байдалы шешен бай бола алмапты. 2. Дүние құрастырып, дәулет жинауға, сірә, ол кісінің қолы тимесе керек. 3. Бірақ бай болмағанымен, кедейлікке бас иіп, құл да болмапты. 4. Ол ақылын азық, асыл сөзін сусын етіп, дүниеден өткен адамдардың бірі екен. 5. Ел ішіндегі ауыр хал мен хан өкілдерінің озбырлығын айтып, Жетес шешен Әбілхайыр ханға бірнеше рет барады. 6. Бірақ хан сөзге құлақ аспайды, елдің тұрмысын жеңілдету қамын ойламайды. 7. Қыпшақтың жас болыс, билері келіп, оның көңілін сұрап қолын алмайды.

Кері байланыс (15-20 мин.)

  1. Лексика саласы туралы толық айт.

  2. Сөздің тура және ауыспалы мағынасы дегеніміз не?

  3. Диалект сөздер.

  4. Табу дегеніміз не?

  5. Тұрақты сөз тіркесі туралы айт.

  6. Көнерген сөздер дегеніміз не?Неше түрі бар.

  7. Мақал мен мәтелдің айырмашылығы неде?

  8. Омоним,синоним және антоним туралы айт.Мысал келтір

Қорытынды бағалау:

Оқушының аты-жөні

Тест тапсырмасы

Теориялық бөлім

Практикалық бөлім

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

Ақылбаева Раушан

Байсеитова Айжан

Байсеитов Елжас

Еркінқызы Меруерт

Жеңісхан Гүлбайыр

Кеңесбаев Ерасул

Садуакасова Алина

Дүйсебаева Карина

Тоқтарғазынова Назым






  • Русский язык и литература
Описание:

«Көкжайық орта мектебі» КММ

Қазақ тілі пәнінен ОЖСБ-ға дайындық жұмысына арналған қосарланған сабақтың жоспары

Тақырыбы: Лексика

Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі:Азимбаева А.Қ.

2016-2017 оқу жылы

Қазақ тілі пәнінен 5-сынып бағдарламасы бойынша құрылған қосарланған сабақ

Күні: 13. 01. 2017 ж.

Сабақтың тақырыбы: Лексика тарауы

Сабақтың мақсаты:
а) білімділік: лексика тарауын қайталау арқылы оқушы білімін сарапқа салу
ә) тәрбиелік: сөз құдіретін терең түсінуге, орынды қолдануға, диалог құруға үйрету
б) дамытушылық: оқушының шығармашылық қабілетін ояту, санада бар бейнелерін еске түсіру, оны көркем бейнемен түйіндеу

Сабақтың типі: жаңа сабақ

Сабақтың түрі: қосарланған сабақ

Сабақтың әдіс-тәсілдері: түсіндіру,баяндау,тақтамен жұмыс.

Көрнекіліктер:тірек-сызбалар,тест,деңгейлік тапсырмалар,оқулық.

Сабақтың барысы:

1.Тест тапсырмасын алу (7-10 мин.)

2.Тест тапсырмасын өзара тексеру (5-7 мин.)

3.Дәріс №1 (20 мин.)

4.Дәріс №2 бекіту (10мин.)

5.Дәріс №3 қорытындылау (7-10 мин.)

6.Өзіндік жұмыс (15 мин.)

7. Практикалық бөлім тапсырмаларымен жұмыс (7-10 мин.)

8. Кері байланыс (15-20 мин.)

9.Қорытынды бағалау (5 мин.)

1.Тест тапсырмасын алу (7-10 мин.)

  1. Белгілі бір аймақта ғана қолданылатын сөздерді не дейді?

А) көнерген сөз В) диалект сөз С) кірме сөз Д) термин сөз Е) кәсіби сөз

  1. Қай сөздер синоним емес?

А) шөміш-бақыраш В) шелек-бақыр С) кесе-пиала Д) шаппа-пәкі Е) ожау-шәугім

  1. «Кішкентай» сөзінің диалектісін табыңыз.

А) зіңгіттей, дардай, алпамсыдай В) пәс, қопал, олақ С) қортық, құртақандай, дардай Д) кіттай, міттай, мұқымдай Е) ұзынтұра, сорайған, бишкі

  1. Антоним термин сөздердің жұбын көрсетіңіз.

А) жарлық-өкімет В) нарық-кеден С) түбек-бұғаз Д) жасуша-ядро Е) қосу-алу

  1. Химия саласына қатысты кірме сөздерді табыңыз.

А) валюта, банк В) кальций, фосфор С) сутегі, биржа Д) ампер, ватт

Е) перпендикуляр, теорема

  1. Орыс тілінен енген кірме сөздерді табыңыз.

А) мұғалім, кітап, дәптер В) дос, бақыт, нан С) жәшік, бәтеңке, сот

Д) базар, неке, күмән Е) фонема, морфема, әліпби

7. Қай сөз дисфемизмге жатады?

А) қолының жымысқысы бар В) мылжың С) барымта Д) ауылнай Е) уәзір

  1. Эвфемизмге жататын сөзді табыңыз.

А) найзағай В) қасқыр С) соқырішек Д) ұлыма Е) уәзір

9. Қай сөз грек тілінде «сыпайы сөйлеймін» деген мағынаны білдіреді?

А) эвфемизм В) дисфемизм С) табу Д) идиома Е) архаизм

10. Эвфемизм бойынша «Найзағай» сөзін қай сөзбен алмастыруға болады?

А) отшашу В) гүріл С) түнгі жарылыс Д) жасыл Е) табиғат құбылысы

11. Историзмді табыңыз.

А) статистика В) видеокассета С) бәсекелестік Д) приказ Е) патша сарайы

12. Неологизмді табыңыз.

А) сайлау В) революция С) партия Д) заңнама Е) дулыға

  1. Тура мағыналы сөзді табыңыз.

А) ашық мінез В) ашық терезе С) ашық дала Д) қолы ашық Е) ашық әңгіме

  1. Синонимдік қатарды табыңыз.

А) алыс, ұзақ, биік В) түзу, тура, ұзын С) қиын, оңай, оңаша

Д) алтын, күміс, қола Е) дидар, ажар, келбет

15. Антонимді табыңыз.

А) азын-аулақ В) майда-шүйде С) мәз-мейрам Д) құт-береке Е) ертелі-кеш

16. Синонимдес диалект сөздерді табыңыз.

А) бәдірен, әңгелек В) қаңылтыр, сым С) сәкі, табшан Д) бастырма, қалқан

Е) дәліз, қора

17. Тіл біліміне жататын термин сөзді табыңыз.

А) шөгінді В) теңдеу С) қышқыл Д) мағына Е) қуат

18. Дисфемизмді тіркесті табыңыз.

А) ақсақ адам В) көреген кісі С) парасатты ақын Д) жаралы жан

Е) бауырмал жігіт

19. Эвфемизмді тұрақты тіркесті табыңыз.

А) қолды болыпты В) тілі күрмелді С) ақсақ адам Д) қарны ашты Е) мылжың

20. Лигвистикалық терминді табыңыз.

А) сәуегей, балгер В) жұлдызжорамал, тәуіп С) медбике Д) дәріхана, жедел жәрдем

Е) табу

21. «Архаизм» сөзінің мағынасы не?

А) жаңа сөз В) аймақтық сөз С) тарихи сөз Д) терминдік сөз Е) ежелгі, көне

22. «Қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заман» тіркесінің мағынасын табыңыз.

А) қуаңшылық заман В) қуғыншылық заман С) жаугершілік заман

Д) тыныштық заман Е) аласапыран заман

23. Омоним қатысқан сөйлемді табыңыз.

А) Жазда жазғы демалысқа шығамыз. В) Түстегі оқиғаны еш түсіне алмадым.

С) Нағыз толған айды айдың ортасында көруге болады.

Д) Қыс бойы малшылар шөп болмай қысылып шықты.

Е) Ол таңертең ерте тұрды.

24. Омоним бола алатын сөзді табыңыз.

А) қағаз В) кітап С) бет Д) мұқаба Е) оқулық

25. Көп мағыналы сөзді табыңыз.

А) қарт В) бас С) жауыз Д) дала Е) қалта

Дәріс №1. «Лексика туралы түсінік»

Лексика — тілдегі барлық сөздердің жиынтығы деген мағынада қолданылады. Бұл термин қазақ тілінде сөздік құрам деген атаумен аталады.

Лексика (гр. lexicos – сөздік) тіл ғылымында сөздік немесе сөздік құрам деп аталады. Кейде бұл термин тілдің әр түрлі қызмет саласындағы сөздередің жиынтығы (кітаби лексика), жазушының (М.Мағауин лексикасы) немесе жеке шығарманың тілі («Абай жолы» лексикасы) деген тар мағынада да қолданылады.

Тілдің лексикасын, немесе сөздің құрамын зерттейтін ғылым лексикология деп аталады. Лексикология гректің лексис және логос деген екі сөзінің бірігуінен жасалған. Бүл сөздердің грек тіліндегі мағынасы — сөз туралы ілім деген ұғымды береді.

Басқа тілдер секілді, қазақ тіл ғылымында да лексика деген термин өте кең ұғымды қатиды. Белгілі бір мақсатқа байланысты қолданылатын сөздердің жиынтығы лексика деп атала береді. Мысалы, ауызекі сөйлеу лексикасы, кітаби лексика, ғылыми лексика, өндірістік-техникалық лексика, ресми іс-қағаздары лексикасы, диалектілік лексика, кәсіби сөздер лексикасы, терминологиялық лексика, көнерген сөздер лексикасы т.б.

Сонымен, лексикология дегеніміз — тілдің лексикасын, дәлірек айтқанда, тілдегі сөздердің сан алуан мағыналарын, сөз байлығының құралу, толығу, даму жолдарын, сөздердің қолданылу ерекшеліктерін зерттейтін сала.

Лексикологияның ен басты зерттеу объектісі — сөз. Сөзді грамматиканың негізгі салалары — морфология мен синтаксис те қарастырып зерттейді. Бірақ, лексиклогия мен грамматиканың әрқайсысы сөзді әр басқа түрғыдан қарастырады.

Тілдегі әрбір сөзде белгілі мағына бар. Мағынасыз сөз болмайды. Сөздің мағыналық жағы семасиологияда қаралады. Семасиология лексиканың сөз мағыналарын және ол мағыналардың өзгеруінің себептерін зерттейтін арнаулы бір саласы болып табылады.

Лексикология сөзді тілдің сөздік құрамының өлшемі — лексикалық тұлға ретінде қарастырады. Осымен байланысты лексикологияда мағынасы жағынан дара сөздермен барабар келетін тұрақты, фразологиялық сөз тіркестері де қарастырылады.

Лексика — тілдегі барлық сөздердің жиынтығы деген мағынада қолданылады. Бұл термин қазақ тілінде сөздік құрам деген атаумен аталады.
Тілдің лексикасын, немесе сөздің құрамын зерттейтін ғылым лексикология деп аталады. Лексикология гректің лексис және логос деген екі сөзінің бірігуінен жасалған. Бүл сөздердің грек тіліндегі мағынасы — сөз туралы ілім деген ұғымды береді.
Басқа тілдер секілді, қазақ тіл ғылымында да лексика деген термин өте кең ұғымды қатиды. Белгілі бір мақсатқа байланысты қолданылатын сөздердің жиынтығы лексика деп атала береді. Мысалы, ауызекі сөйлеу лексикасы, кітаби лексика, ғылыми лексика, өндірістік-техникалық лексика, ресми іс-қағаздары лексикасы, диалектілік лексика, кәсіби сөздер лексикасы, терминологиялық лексика, көнерген сөздер лексикасы т.б.
Сонымен, лексикология дегеніміз — тілдің лексикасын, дәлірек айтқанда, тілдегі сөздердің сан алуан мағыналарын, сөз байлығының құралу, толығу, даму жолдарын, сөздердің қолданылу ерекшеліктерін зерттейтін сала.
Лексикологияның ен басты зерттеу объектісі — сөз. Сөзді грамматиканың негізгі салалары — морфология мен синтаксис те қарастырып зерттейді. Бірақ, лексиклогия мен грамматиканың әрқайсысы сөзді әр басқа түрғыдан қарастырады.
Тілдегі әрбір сөзде белгілі мағына бар. Мағынасыз сөз болмайды. Сөздің мағыналық жағы семасиологияда қаралады. Семасиология лексиканың сөз мағыналарын және ол мағыналардың өзгеруінің себептерін зерттейтін арнаулы бір саласы болып табылады.
Лексикология сөзді тілдің сөздік құрамының өлшемі — лексикалық тұлға ретінде қарастырады. Осымен байланысты лексикологияда мағынасы жағынан дара сөздермен барабар келетін тұрақты, фразологиялық сөз тіркестері де қарастырылады.
Сөз дегеніміз — басқаға тәуелсіз, жеке қолдануға болатын, жеке тұрып-ақ белгілі бір мағынаны я ұғымды білдіретін тілдің бір бүтін мағыналы бөлшегі. Сөздердің атқаратын ең негізгі функциясы — атауыштық қызметі. Сөз арқылы адам белгілі бір затты, құбылысты, оқиғаны яемесе солардың сындық, сандық силатын, іс-әрекетін атайды. Бірақ атауыш сөздер өздері атау болған заттың, құбылыстың ішкі сырын, мәнін ашып бере алмайды, ол екеуінің арасында ешқандай табиғи байланыс болмайды.

№2бекіту

1. Жекелей жұмыс

№3 қорытындылау

Жекелей,лездемелік сұрақтар қою арқылы қорытындылау.

II сабақ.Практикалық бөлім

Өзіндік жұмыс.Кітаппен жұмыс,түсінбегенін түртіп алу және оқу.

Практикалық бөлім тапсырмаларымен жұмыс (7-10 мин.)

№1 тапсырма.Фразеологиялық сөздікті пайдаланып, төмендегі тұрақты тіркестердің қай сөзге балама екенін анықтаңыз.

Үлгі: асығы алшысынан түсу – жолы болу

Ит арқасы қиянда, көктен тілегені жерден табылу, бастан құлақ садақа, сай сүйегі сырқырау, құлағын тігу, титығына тию, т.б.

№2 тапсырма. Төмендегі сөздердің синонимдерін кестеге салып, синонимдік қатар құрыңыздар, оларға ұйытқы болып тұрған тірек сөзді (доминант сөзді) көрсетіп түсінік беріңіздер. Талдау үшін «Қазақ тілінің түсіндірме сөздіктерін», «Қазақ тіліндегі синонимдер сөздігін» пайдаланыңыздар. Мысалдары: биік, шаршау, жәрдемдесу, теңдік, бөтен, бұйрық, бұлақ, ентігу, жалғасу, жалығу, керемет, жүдеу, талантты, кенеттен, уайым, қорлық, өлең, сынау, сыр, сыйлау.

№3 тапсырма. Төмендегі сөйлемдерден ауыспалы мағынада қолданып тұрған сөздерді табыңыздар.

1. Ел аузындағы аңызға қарағанда, Байдалы шешен бай бола алмапты. 2. Дүние құрастырып, дәулет жинауға, сірә, ол кісінің қолы тимесе керек. 3. Бірақ бай болмағанымен, кедейлікке бас иіп, құл да болмапты. 4. Ол ақылын азық, асыл сөзін сусын етіп, дүниеден өткен адамдардың бірі екен. 5. Ел ішіндегі ауыр хал мен хан өкілдерінің озбырлығын айтып, Жетес шешен Әбілхайыр ханға бірнеше рет барады. 6. Бірақ хан сөзге құлақ аспайды, елдің тұрмысын жеңілдету қамын ойламайды. 7. Қыпшақтың жас болыс, билері келіп, оның көңілін сұрап қолын алмайды.

Кері байланыс (15-20 мин.)

1.Лексика саласы туралы толық айт.

2.Сөздің тура және ауыспалы мағынасы дегеніміз не?

3.Диалект сөздер.

4.Табу дегеніміз не?

5.Тұрақты сөз тіркесі туралы айт.

6.Көнерген сөздер дегеніміз не?Неше түрі бар.

7.Мақал мен мәтелдің айырмашылығы неде?

8.Омоним,синоним және антоним туралы айт.Мысал келтір

Қорытынды бағалау:

Оқушының аты-жөні

Тест тапсырмасы

Теориялық бөлім

Практикалық бөлім

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

Ақылбаева Раушан

Байсеитова Айжан

Байсеитов Елжас

Еркінқызы Меруерт

Жеңісхан Гүлбайыр

Кеңесбаев Ерасул

Садуакасова Алина

Дүйсебаева Карина

Тоқтарғазынова Назым

Автор Азимбаева Аяулым Қалиқанқызы
Дата добавления 26.01.2017
Раздел Русский язык и литература
Подраздел Конспекты
Просмотров 11759
Номер материала MA-069784
Скачать свидетельство о публикации

Оставьте свой комментарий:

Введите символы, которые изображены на картинке:

Получить новый код
* Обязательные для заполнения.


Комментарии:

Популярные курсы

Курс повышения квалификации
«Организация проектно-исследовательской деятельности в ходе изучения курсов обществознания в условиях реализации ФГОС»