Главная / Биология / Жыныстың генетикалық анықталуы 10 сынып

Жыныстың генетикалық анықталуы 10 сынып

Жыныстың генетикалық анықталуы.

Сабақтың мақсаты:

 Білімділігі: Оқушылардың храмасомаларда гендердің орналасуы туралыбілімдерін қалыптастыруды жалғастыру.Генотиптің

біртұтас қалыптасқан  жүйе екендігі туралы білімдерін 

тереңдету. Адам жынысын генетикалық  жолмен анықтау 

арқылы жыныспен тіркесіп тұқым қуалаушылық туралы білім 

жүйесін қалыптастыру

Дамытушылығы: Ойын тез жинақтауға дағдыландыру,белсенділігін арттыру, 

                                   пәнге деген   қызығушылығын арттыру .

Тәрбиелілігі:Бір-бірін тыңдауға, шапшаңдыққа, ұқыптылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың типі:   Хабарлама жаңа білім қалыптастыру.

Сабақтың түрі:   Дәстүрлі емес

Сабақтың әдісі:   Әңгімелесу, тірек- сызба,өзіндік жұмыс т.б.

Сабақтың көрнекілігі:Инерактивті тақта,электронды оқулық, сурет 

бетшелері.

Сабақтың формасы:сұхбат, топтық жұмыс

Сабақтың пәнаралық байланысы:медицина,валеология,әдеп.

Сабақтың жүрісі:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

Үй тапсырмасын тексеру

.

1. Сәйкестілігін анықтау, тестілік тапсырма.

 

Ұғымдар Анықтамасы, сипаттамасы

1. Аллельді гендер Әр түрлі аллельді гендер

2. Гомозиготалы Бір түрлі аллельді гендер

3. Гетерезиготалы Қарама – қарсы белгілерді анықтайтын жұп ген

4. Гамета тазалығы Ата – анадан берілген қасиет 

5. Тұқымқуалаушылық Тұқым қуалайтын қасиеттерінің өзгеруі, жаңару

6. Өзгергіштік Белгілер араласып кетпей таза сақталуы

(оқушылар тақтаға тірек сызбаның дұрыс жауаптарының сәйкестігін анықтап, көрсетеді)

 

2. «Бөшкеден шыққан бас қатырғылар»  

                 Адамдардың генотиптерін анықтаңдар

 

1. Гомозиготалы қара көзді, сары шашты адам...........

2. Гетерезиготалы қара көзді, сары шашты адам........

3. Көк көзді, гетерезиготалы қара шашты адам...........

4. Көк көзді, сары шашты адам..............

5. Екі жұп белгі бойыншада гетерезиготалы адамның генотипін және фенотипі...........

(оқушылар интерактивті тақтаны пайдаланып, генотиптерін жазады)

 

Жаңа  сабақты  түсіндіру 

1. Гендердің  тіркесіп  тұқым  қуалауы

Американ  генетигі Т. Морганның  1910 жылғы  шәкірттерімен  ашқан  заңы. 

2. Жыныстың  хромосалық  анықталуы. 

3. Жыныс пен  тіркес  тұқым қуалау.

4. Адамның генетикалық әртүрлілігі

5. Денсаулықтың  генетикалық  негіздері.

6. Адамның  генеиткалық  денсаулығына  ортаның  әсері 

7. Адамның  генетикалық  аурулары

 

1. Тіркесіп тұқым қуалау заңын Т.Морган 1910ж ашты.

 

P♀ AA BB  x  ♂ aabb

Г       АB                аb

F1        AaBb

Біркелкі сұр  денелі жетілген қанатты шыбындар. 

 

Белгі: сұр денелі Аа

          Жетілген, қанатты Вb

Қара денелі аа

          Жетілмеген қанатты bb

 

P♀AaBb  x  ♂ aabb

Г     АВ, Аbab

aB, ab

F2AaBbaabb

         50%            50%

Қара денелі      Қара денелі

жетілген          жетілмеген 

қанатты            қанатты

 

Тіркесу топтарының саны сол оргнизм түріне тән жұп хромосомалардың санына сәйкес келеді.

Мысалы: 

  -  8х = 4х4 тіркесу тобы бар

 

     - 14х = 7x 7 тіркесу тобы бар

 

46х = 23x 23 тіркесу тобы бар

 

Бір хромасомада орналасқан гендердің бірлесіп тұқым қуалауы гендердің тіркесуі немесе тіркес тұқым қуалау деп атайды. 

 

2. Жыныстың  хромосалық  анықталуы.

 

Мысалы: дрозофила шыбынында 8 хромосома   

 

  4 жұп

 

                                                      3 жұп       1жұп

                                                   аутосом      жыныс

 

                               Жыныстық анықталу сызбанұсқасы

 

P:      ♀44A + XX ♂44A + XY 

 

22A + X          22A + X 22A + X          22A + Y

 

 

44A + XX ♀44A + XY

 

3. Адамның генетикалық  әртүрлілігі

 

Генетикалық әртүрлілік деп бір түр ішіндегі даралардың генотиптік тұрғыдан көп түрлілігін айтады

Адамдағы әртүрлілік

 

                         мұрын шаш

                                             құлақ   бет   тері

 

4. Десаулықтың генетикалық негіздері 

Соңғы дерек бойынша жер шарында 7 млрд адамның 10млннан астамы түрлі тұқым қуалайтын ауруға ұшыраған, ал тұқым қуалайтын саны 5мыңнан асады

 

 

    Сыртқы орта әсерінен қалыптасатын ауруларға

 

Асқазанмен 

Жүректің                    эссенциалды           тыныс              ұлтабардағы

ишемиялық                 гепертония            демікпесі           жара  

ауруы

 

Мұның барлығы қосымша тұқым қулайтын аурулардың жарыққа шығуына себепші. Орта факторлары жағымсыз қолайсыз болса геннің жұмысы бұзылады. Қазіргі кездегі өнеркәсіптің ірі завод фабрикалардан шығарылатын улы газдар топырақты, суды  ауаны ластауда. ХХ ғасырдағы түрлі мемлекеттердегі атом бомбалары сынағы ( Хиросима, Нагасаки) ядролық жарылыс (Чернобыль) , сондайақ Семей полигоны барысында радияциялық апаттардың салдарынан радиоактивті заттар көп жинақталып қорек арқылы тірі организмге өтті. Мұның салдары қатерлі ісік, ақ қандылық көптеген тұқым қуалаушылық ауруларға себепші болды.

 

5. Адамның генетикалық аурулары

                                    Тұқым қуалайтын аурулар

 

    Гендік аурулар                                                    Хромосомалық аурулар

 

*Брахидактилия –                                                       *Клайнфельтер

қысқасаусақты                                                             синдромы

*Полидактилия-                                                         *Шерешевский

алтысаусақтық                                                        Тернер синдромы

*Ахондроплазия-                                                        *Даун синдромы

ергежейлік

*Сүйектің 

омырылғыштығы

 

Топтық  жұмыс.   

 

Сынып  3 топқа  бөлінеді: 

І топ – Мендель

ІІ топ – Морган

ІІІ  топ – Пеннет

Әр  топ  өз  тапсырмасын  постер  бойынша  қорғайды. 

 

І топтың тапсырмасы.  

 

Гендердің  тіркесіп  тұқым  қуалауы

Жыныстың  хромосалық  анықталуы. 

 

    ІІ топтың тапсырмасы. 

 

Жыныс пен  тіркес  тұқым қуалау.

Адамның генетикалық әртүрлілігі

 

    ІІІ топтың тапсырмасы. 

 

Денсаулықтың  генетикалық  негіздері.

Адамның  генеиткалық  денсаулығына  ортаның  әсері 

Адамның  генетикалық  аурулары 

 

Сергіту сәті.

Жаңа  сабақты  қорыту. Қарапайым  генетикалық есептер шығару.

Бағалау.

Үй тапсырмасын беру.

Топтық  жұмыс. 

Сынып  3 топқа  бөлінеді: 

І топ – Мендель

ІІ топ – Морган

ІІІ  топ – Пеннет

Әр  топ  өз  тапсырмасын  постер  бойынша  қорғайды. 

 

І топтың тапсырмасы.  

Гендердің  тіркесіп  тұқым  қуалауы

Жыныстың  хромосалық  анықталуы. 

 

ІІ топтың тапсырмасы. 

Жыныс пен  тіркес  тұқым қуалау.

Адамның генетикалық әртүрлілігі

 

ІІІ топтың тапсырмасы. 

Денсаулықтың  генетикалық  негіздері.

Адамның  генеиткалық  денсаулығына  ортаның  әсері 

Адамның  генетикалық  аурулары 

 

Сергіту сәті.

Жаңа  сабақты  қорыту. Қарапайым  генетикалық есептер шығару.

Бағалау.

Үй тапсырмасын беру.

 



Жыныстың генетикалық анықталуы 10 сынып
  • Биология
Описание:

Жыныстың генетикалық анықталуы.

Сабақтың мақсаты:

 Білімділігі: Оқушылардың храмасомаларда гендердің орналасуы туралыбілімдерін қалыптастыруды жалғастыру.Генотиптің

біртұтас қалыптасқан  жүйе екендігі туралы білімдерін 

тереңдету. Адам жынысын генетикалық  жолмен анықтау 

арқылы жыныспен тіркесіп тұқым қуалаушылық туралы білім 

жүйесін қалыптастыру

Дамытушылығы: Ойын тез жинақтауға дағдыландыру,белсенділігін арттыру, 

                                   пәнге деген   қызығушылығын арттыру .

Тәрбиелілігі:Бір-бірін тыңдауға, шапшаңдыққа, ұқыптылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың типі:   Хабарлама жаңа білім қалыптастыру.

Сабақтың түрі:   Дәстүрлі емес

Сабақтың әдісі:   Әңгімелесу, тірек- сызба,өзіндік жұмыс т.б.

Сабақтың көрнекілігі:Инерактивті тақта,электронды оқулық, сурет 

бетшелері.

Сабақтың формасы:сұхбат, топтық жұмыс

Сабақтың пәнаралық байланысы:медицина,валеология,әдеп.

Сабақтың жүрісі:

I. Ұйымдастыру кезеңі.

Үй тапсырмасын тексеру

.

1. Сәйкестілігін анықтау, тестілік тапсырма.

 

Ұғымдар Анықтамасы, сипаттамасы

1. Аллельді гендер Әр түрлі аллельді гендер

2. Гомозиготалы Бір түрлі аллельді гендер

3. Гетерезиготалы Қарама – қарсы белгілерді анықтайтын жұп ген

4. Гамета тазалығы Ата – анадан берілген қасиет 

5. Тұқымқуалаушылық Тұқым қуалайтын қасиеттерінің өзгеруі, жаңару

6. Өзгергіштік Белгілер араласып кетпей таза сақталуы

(оқушылар тақтаға тірек сызбаның дұрыс жауаптарының сәйкестігін анықтап, көрсетеді)

 

2. «Бөшкеден шыққан бас қатырғылар»  

                 Адамдардың генотиптерін анықтаңдар

 

1. Гомозиготалы қара көзді, сары шашты адам...........

2. Гетерезиготалы қара көзді, сары шашты адам........

3. Көк көзді, гетерезиготалы қара шашты адам...........

4. Көк көзді, сары шашты адам..............

5. Екі жұп белгі бойыншада гетерезиготалы адамның генотипін және фенотипі...........

(оқушылар интерактивті тақтаны пайдаланып, генотиптерін жазады)

 

Жаңа  сабақты  түсіндіру 

1. Гендердің  тіркесіп  тұқым  қуалауы

Американ  генетигі Т. Морганның  1910 жылғы  шәкірттерімен  ашқан  заңы. 

2. Жыныстың  хромосалық  анықталуы. 

3. Жыныс пен  тіркес  тұқым қуалау.

4. Адамның генетикалық әртүрлілігі

5. Денсаулықтың  генетикалық  негіздері.

6. Адамның  генеиткалық  денсаулығына  ортаның  әсері 

7. Адамның  генетикалық  аурулары

 

1. Тіркесіп тұқым қуалау заңын Т.Морган 1910ж ашты.

 

P♀ AA BB  x  ♂ aabb

Г       АB                аb

F1        AaBb

Біркелкі сұр  денелі жетілген қанатты шыбындар. 

 

Белгі: сұр денелі Аа

          Жетілген, қанатты Вb

Қара денелі аа

          Жетілмеген қанатты bb

 

P♀AaBb  x  ♂ aabb

Г     АВ, Аbab

aB, ab

F2AaBbaabb

         50%            50%

Қара денелі      Қара денелі

жетілген          жетілмеген 

қанатты            қанатты

 

Тіркесу топтарының саны сол оргнизм түріне тән жұп хромосомалардың санына сәйкес келеді.

Мысалы: 

  -  8х = 4х4 тіркесу тобы бар

 

     - 14х = 7x 7 тіркесу тобы бар

 

46х = 23x 23 тіркесу тобы бар

 

Бір хромасомада орналасқан гендердің бірлесіп тұқым қуалауы гендердің тіркесуі немесе тіркес тұқым қуалау деп атайды. 

 

2. Жыныстың  хромосалық  анықталуы.

 

Мысалы: дрозофила шыбынында 8 хромосома   

 

  4 жұп

 

                                                      3 жұп       1жұп

                                                   аутосом      жыныс

 

                               Жыныстық анықталу сызбанұсқасы

 

P:      ♀44A + XX ♂44A + XY 

 

22A + X          22A + X 22A + X          22A + Y

 

 

♂44A + XX ♀44A + XY

 

3. Адамның генетикалық  әртүрлілігі

 

Генетикалық әртүрлілік деп бір түр ішіндегі даралардың генотиптік тұрғыдан көп түрлілігін айтады

Адамдағы әртүрлілік

 

                         мұрын шаш

                                             құлақ   бет   тері

 

4. Десаулықтың генетикалық негіздері 

Соңғы дерек бойынша жер шарында 7 млрд адамның 10млннан астамы түрлі тұқым қуалайтын ауруға ұшыраған, ал тұқым қуалайтын саны 5мыңнан асады

 

 

    Сыртқы орта әсерінен қалыптасатын ауруларға

 

Асқазанмен 

Жүректің                    эссенциалды           тыныс              ұлтабардағы

ишемиялық                 гепертония            демікпесі           жара  

ауруы

 

Мұның барлығы қосымша тұқым қулайтын аурулардың жарыққа шығуына себепші. Орта факторлары жағымсыз қолайсыз болса геннің жұмысы бұзылады. Қазіргі кездегі өнеркәсіптің ірі завод фабрикалардан шығарылатын улы газдар топырақты, суды  ауаны ластауда. ХХ ғасырдағы түрлі мемлекеттердегі атом бомбалары сынағы ( Хиросима, Нагасаки) ядролық жарылыс (Чернобыль) , сондайақ Семей полигоны барысында радияциялық апаттардың салдарынан радиоактивті заттар көп жинақталып қорек арқылы тірі организмге өтті. Мұның салдары қатерлі ісік, ақ қандылық көптеген тұқым қуалаушылық ауруларға себепші болды.

 

5. Адамның генетикалық аурулары

                                    Тұқым қуалайтын аурулар

 

    Гендік аурулар                                                    Хромосомалық аурулар

 

*Брахидактилия –                                                       *Клайнфельтер

қысқасаусақты                                                             синдромы

*Полидактилия-                                                         *Шерешевский

алтысаусақтық                                                        Тернер синдромы

*Ахондроплазия-                                                        *Даун синдромы

ергежейлік

*Сүйектің 

омырылғыштығы

 

Топтық  жұмыс.   

 

Сынып  3 топқа  бөлінеді: 

І топ – Мендель

ІІ топ – Морган

ІІІ  топ – Пеннет

Әр  топ  өз  тапсырмасын  постер  бойынша  қорғайды. 

 

І топтың тапсырмасы.  

 

Гендердің  тіркесіп  тұқым  қуалауы

Жыныстың  хромосалық  анықталуы. 

 

    ІІ топтың тапсырмасы. 

 

Жыныс пен  тіркес  тұқым қуалау.

Адамның генетикалық әртүрлілігі

 

    ІІІ топтың тапсырмасы. 

 

Денсаулықтың  генетикалық  негіздері.

Адамның  генеиткалық  денсаулығына  ортаның  әсері 

Адамның  генетикалық  аурулары 

 

Сергіту сәті.

Жаңа  сабақты  қорыту. Қарапайым  генетикалық есептер шығару.

Бағалау.

Үй тапсырмасын беру.

Топтық  жұмыс. 

Сынып  3 топқа  бөлінеді: 

І топ – Мендель

ІІ топ – Морган

ІІІ  топ – Пеннет

Әр  топ  өз  тапсырмасын  постер  бойынша  қорғайды. 

 

І топтың тапсырмасы.  

Гендердің  тіркесіп  тұқым  қуалауы

Жыныстың  хромосалық  анықталуы. 

 

ІІ топтың тапсырмасы. 

Жыныс пен  тіркес  тұқым қуалау.

Адамның генетикалық әртүрлілігі

 

ІІІ топтың тапсырмасы. 

Денсаулықтың  генетикалық  негіздері.

Адамның  генеиткалық  денсаулығына  ортаның  әсері 

Адамның  генетикалық  аурулары 

 

Сергіту сәті.

Жаңа  сабақты  қорыту. Қарапайым  генетикалық есептер шығару.

Бағалау.

Үй тапсырмасын беру.

 

 

Автор Бекенова Аида Багдатовна
Дата добавления 07.04.2015
Раздел Биология
Подраздел Конспекты
Просмотров 1635
Номер материала 59315
Скачать свидетельство о публикации

Оставьте свой комментарий:

Введите символы, которые изображены на картинке:

Получить новый код
* Обязательные для заполнения.


Комментарии:

↓ Показать еще коментарии ↓