Главная / Классному руководителю / "Қыз тәрбиесі- ұлт тәрбиесі"

"Қыз тәрбиесі- ұлт тәрбиесі"



Қыз тәрбиесі – ұлт тәрбиесі


 

Құзыреттілікке жеткізетін сабақтың мақсат-міндеттері: ақпараттық – қазақ қызының бойындағы ұлттық дәстүрімізге сай: әдептілік, көріктілік, ептілік, инабаттылық, кішіпейілділік, сұлулық, т.б жан-жақты ұлттық қасиеттерін таныта білу;

коммуникативтік –оқушылардың ойлау,есте сақтау, танымдық қасиеттерін дамыта оқыту;

проблеманы шешу-қазақ халқының әдет-ғұрпы арқылы қыз бала тәрбиесіне тән қасиеттерді бойына сіңіру.


Көрнекілігі: «Қыз - елдің көркі» газеті, суреттер көрмесі, нақыл сөздер, мақал-мәтелдер.


Барысы.


Мұғалім:Әрбір қыз бала-болашақ келін,отбасының ұйтқысы.Қыз баланы тәрбиелеу деген сөз-ұлтты тәрбиелеу деген сөз.Бесігінде жақсы тәрбие алған,үлгі-өнеге көрген қыз бала келін болғанда да сол әдетін сақтайды.Қазақ халқы «Қыз» деген сөздің өзін әдеміліктің, инабаттылықтың, сұлулықтың белгісі деп таныған. Халқымыздың халық ауыз әдебиетінде көптеген ақындарымыз қызға көптеген керемет суреттемелер берген. Сондай-ақ қыз баланың ұқыптылығын, шеберлігін, сүйкімділігін, жанының нәзіктігін, өнер, білімге бейім тұратынын жоғары бағалап, оның ол қасиеттерін бейнелі сөздер арқылы ерекше көрсеткен.


Мысалы: «Қыздың жиған жүгіндей», «Қыздың тіккен кестесіндей», «Қыз –елдің көркі, гүл - жердің көркі», «Жақсы қыз – жағадағы құндыз», «Қызы бар үйдің қызығы бар деп тегін айтылмаған.


Келесі кезекті оқушыларға берсем деймін.


Құндыз: Қыз емес,қыздың аты-қызыл алтын,

Көрінер туған айдай жүзі жарқын.

Үлкеннің алдын кесіп сөз сөйлемес,

Халқының сақтай білген ізгі салтын.


Назира: Қыз бала-бойжеткен,келін,ана,

Бәрі де дер кезінде дара тұлға.

Ұрпағыңның ойласаң болашағын,

Қызды сыйла,жамағат,қызды сыйла!


Құндыз:Біз қыз баланың бойынан нені көргіміз келеді:нәзіктік пен сұлулықты, ұяңдық пен инабаттылықты, сыпайылықты, әдемілік пен ұялшақтықты, өнерпаздық пен іскерлікті, шеберлік пен ақ ниетті, ақкөңіл қасиеттерді.

Назира: Қазақ халқында «Қыз – елдің көркі, гүл - жердің көркі» деген мақал бар. Мақалдың мәні қыз баланың нәзіктігін, сүйкімділігін, салтқа беріктігін көрсетеді.

Құндыз: Осы істердің барлығын қыз балаға ерте жастан үйретіп отырған. Олай болса, қыздардың өнерін тамашалайық.

Ас әзірлеу,шай құю,тоқыма тоқу, ою-өрнек, кесте тігу. Шарапиденова Айымжаның әні

Назира:Қазақ отбасында қыз баланы қалай тәрбиелеген екен, соған тоқталайық.

Махаббат: Қазақ отбасының маңызды қызметтерінің бірі – тәрбие. Ата-ананың міндеті – жас ұрпаққа аға ұрпақтың әдет-ғұрпын, адамшылық, адамгершілік, инабаттылық, сыйлау қасиеттерін сіңіру. Әсіресе, қазақ отбасында басқа ұлттарға қарағанда, қыз бала тәрбиесі ерекше орын алады. Қазақ халқы қыз баланы ардақтап ұстаған, оның көңілін қалдырмаған, оған қарсы сөйлемеген, оны мәпелеп өсірген және де қатал ұстап, оның тәрбиесіне ерекше көңіл бөліп қараған.

Айымгүл: Қыз бала тәрбиесінде ананың орны ерекше. Ана қыз бала тәрбиесінде әкеге қарағанда ерекше қызмет етеді. Қыз бала анаға бір табан жақын ғой. Басқа ұлтқа қарағанда, біздің қазақ қызының бойында ізеттілік, ар-ұят, ұялшақтық, үлкенге қызмет көрсету, үлкеннің алдын кесе-көлденең кесіп өтпеу, жаны ашу қасиеттері басымырақ сияқты. Осындай қыз балаға тән қасиеттерді қызының бойына сіңіретін ең бірінші – ол анасы.

Қыз баланы жастайынан үй сыпыруды, яғни үйді таза ұстауға, төсек жинауға, ас пісіру, шай құю, кесте тігу, т.б. жанұяның үй жұмысын үйретуді анасы мен әжесі өз міндеттеріне алған.

Гаухартас: Әсіресе қыз баланың көрікті болып өсуіне анасы ерекше көңіл бөліп, «Аттың көркі – жалы, қыздың көркі - шашы» деп, қыздың шашын күтіп өсіруді өнер санаған. Ол үшін оның шашын айранмен, қынамен жудырған. Шаштарын «қос бұрым» немесе «бестемше» етіп өру бойжеткен қыздың көркі болған. Қазақ халқының жырларында қазақ қыздарының шаштарын ,«Шашының ұзындығы ізін басқан», «Шаштарын он күн тарап, бес күн өрген», «Қыпша бел, қиылған қас, қолаң шашты», деп керемет суреттеген.

Мұғалім: Халық арасында бойжеткен қызды ажарына қарай жетіге бөлген: Әдемі қыз - баппен сөйлеп, биязы күліп, жақсы-жаманның жөнін біліп тұратын-Айымжан.

Көрікті қыз - істі үйіріп, сөйлесе бұйырып, баурап алатын, бірден көзге түсе қоймайтын- Мақпал.

Шырайлы қыз - көз жанары өткір, бет-әлпеті балбұл жанған, тәні шымыр- Құндыз.

Сұлу қыз - сөзі өткір, өзі пысық, өрескелдікті сүймейтін, болмашыға пісіп-күймейтін, келбетті-Назира.

Ару қыз - бет пішіні, дене мүсіні келіскен, сөзі сыпайы, өзі әдепті, сұңғақ бойлы, терең ойлы-Аружан.

Ажарлы қыз - дене бітімі жинақы, тығыршықтай, сөзі салмақты, ісі тиянақты-Ағжан.

Әсем қыз - жүзі жылы, өзі ұяң, тәні нәзік-Бұлбұл қыз.


Құндыз: «Қыз емес,қыздың аты-қызыл алтын

Көрінер толған айдай жүзі жарқын.

Үлкеннің алдын орап сөз сөйлемес,

Халқының сақтай білген ізгі салтын»

Көрініс.


Ата: Қыздар, «Қазақта қызға қырық үйден тыйым» деген сөз бар.

Түске дейін ұйықтауға тыйым,

Бұраңдап қылымсуға тыйым!

Тамақты обырлана асауға тыйым,

Ұрлық-қорлыққа тыйым.

Салт-дәстүрден аттауға тыйым,

Ұрыс-керіске тыйым.

Қыздар осы тыйым сөздерді әр уақытта естен шығармаңдар!


Әже: Әй, қыздарым, қазақ халқы бойжеткен қыздың киім киісіне де ерекше көңіл бөлген. Мысалы: «Адам көркі – шүберек, ағаш көркі - жапырақ» деп қыз балаларға қынама қамзол, дүрия бешпет, кәмшат бөрік, қос етек көйлек кигізген. Халқымыз қыз баланың көркіне оның ақыл-ойы мен мінез-құлқы сай болуын қалаған.

«Қызым үйде, қылығы түзде», «Қыз ақылы шешеден», тағы басқа мақал-мәтелдер соған арналған.



Қыз баланың ұзатылардағы көрінісі







Құндыз:Қыз баланың жақсы болып өсуіне оның өскен ортасының, бірге жүрген құрбы-құрдастарының, дос-жарандарының да әсері күшті. Қазақтың «Қызың өссе, қызы жақсымен ауылдас бол», «Қызға қырық үйден тыйым» деген нақыл сөздері сол өмір тәжірибесінен алынған. Сонымен қазіргі заманғы қыздардың бойынан: ақылдылық, инабаттылық, сымбаттылық, көріктілік және де іскерлік қасиеттері де табылуға тиіс. Халық «Өнерсіз қыздан без, өнегесіз ұлдан без» деген.

Ұлы Абай атамыз «Ары бар, ақылы бар, ұяты бар ата-ананың қызынан қапы қалма» деген екен.


Назира:Демек, болашақ жас ұрпақты адамгершілігі мол, иманды, өнегелі, өнерлі етіп тәрбиелеу - қазіргі отбасына үлкен міндет. Сонымен қазақ отбасында тәрбиенің негізі – ұлттық салт-дәстүрлер.

Мұғалім:Тәрбие отбасынан басталады. Қазақ отбасындағы қыз бала тәрбиесі оң жолға қойылуы керек. Келешекте ұлттық салт-дәстүрлермен тәрбиеленген қыздар ел қорғайтын ұлтжанды жас ұрпақты тәрбиелей алатынына біз сенімдіміз дей келе ашық тәрбие сағатымызды әнмен аяқтаймыз.












"Қыз тәрбиесі- ұлт тәрбиесі"
  • Классному руководителю
Описание:

Қыз тәрбиесі – ұлт тәрбиесі

 

 

Құзыреттілікке жеткізетін сабақтың мақсат-міндеттері: ақпараттық – қазақ қызының бойындағы ұлттық дәстүрімізге сай: әдептілік, көріктілік, ептілік, инабаттылық, кішіпейілділік, сұлулық, т.б жан-жақты ұлттық қасиеттерін таныта білу;

коммуникативтік –оқушылардың ойлау,есте сақтау, танымдық қасиеттерін дамыта оқыту;

проблеманы шешу-қазақ халқының әдет-ғұрпы арқылы қыз бала тәрбиесіне тән  қасиеттерді бойына сіңіру.

 

Көрнекілігі: «Қыз - елдің көркі» газеті, суреттер көрмесі, нақыл сөздер, мақал-мәтелдер.

 

Барысы.

 

Мұғалім:Әрбір қыз бала-болашақ келін,отбасының ұйтқысы.Қыз баланы тәрбиелеу деген сөз-ұлтты тәрбиелеу деген сөз.Бесігінде жақсы тәрбие алған,үлгі-өнеге көрген қыз бала келін болғанда да сол әдетін сақтайды.Қазақ халқы «Қыз» деген сөздің өзін әдеміліктің, инабаттылықтың, сұлулықтың белгісі деп таныған. Халқымыздың халық ауыз әдебиетінде көптеген ақындарымыз қызға көптеген керемет суреттемелер берген. Сондай-ақ қыз баланың ұқыптылығын, шеберлігін, сүйкімділігін, жанының нәзіктігін, өнер, білімге бейім тұратынын жоғары бағалап, оның ол қасиеттерін бейнелі сөздер арқылы ерекше көрсеткен.

 

Мысалы: «Қыздың жиған жүгіндей», «Қыздың тіккен кестесіндей», «Қыз –елдің көркі, гүл - жердің көркі», «Жақсы қыз – жағадағы құндыз», «Қызы бар үйдің қызығы бар деп тегін айтылмаған.

 

  Келесі кезекті оқушыларға берсем деймін.

 

 

          Құндыз: Қыз емес,қыздың аты-қызыл алтын,

                          Көрінер туған айдай жүзі жарқын.

                          Үлкеннің алдын кесіп сөз сөйлемес,

                          Халқының сақтай білген ізгі салтын.

 

         Назира: Қыз бала-бойжеткен,келін,ана,

                        Бәрі де дер кезінде дара тұлға.

                        Ұрпағыңның ойласаң болашағын,

                        Қызды сыйла,жамағат,қызды сыйла!

 

        Құндыз:Біз қыз баланың бойынан нені көргіміз келеді:нәзіктік пен сұлулықты, ұяңдық пен инабаттылықты, сыпайылықты, әдемілік пен ұялшақтықты, өнерпаздық пен іскерлікті, шеберлік пен ақ ниетті, ақкөңіл қасиеттерді.

        

Назира: Қазақ  халқында «Қыз – елдің көркі, гүл - жердің көркі» деген мақал бар. Мақалдың мәні қыз баланың нәзіктігін, сүйкімділігін, салтқа беріктігін көрсетеді.

       

Құндыз: Осы істердің барлығын қыз балаға ерте жастан үйретіп отырған. Олай болса, қыздардың өнерін тамашалайық.

 Ас әзірлеу,шай құю,тоқыма тоқу, ою-өрнек, кесте тігу. Шарапиденова Айымжаның әні

      

 Назира:Қазақ отбасында қыз баланы қалай тәрбиелеген екен, соған тоқталайық.
       

Махаббат: Қазақ отбасының маңызды қызметтерінің бірі – тәрбие. Ата-ананың міндеті – жас ұрпаққа аға ұрпақтың әдет-ғұрпын, адамшылық, адамгершілік, инабаттылық, сыйлау қасиеттерін сіңіру. Әсіресе, қазақ отбасында басқа  ұлттарға  қарағанда, қыз бала тәрбиесі ерекше орын алады. Қазақ  халқы қыз баланы ардақтап ұстаған, оның көңілін қалдырмаған, оған қарсы сөйлемеген, оны мәпелеп өсірген және де қатал ұстап, оның тәрбиесіне ерекше көңіл бөліп қараған.

      

Айымгүл: Қыз бала тәрбиесінде ананың орны ерекше. Ана қыз бала  тәрбиесінде әкеге қарағанда ерекше қызмет етеді. Қыз бала анаға бір табан жақын ғой. Басқа ұлтқа қарағанда, біздің қазақ қызының бойында ізеттілік, ар-ұят, ұялшақтық, үлкенге қызмет көрсету, үлкеннің алдын кесе-көлденең кесіп өтпеу, жаны ашу қасиеттері басымырақ сияқты. Осындай қыз балаға тән қасиеттерді қызының бойына сіңіретін ең бірінші – ол анасы.

Қыз баланы жастайынан үй сыпыруды, яғни үйді таза ұстауға, төсек жинауға, ас пісіру, шай құю, кесте тігу, т.б. жанұяның үй жұмысын үйретуді анасы мен әжесі өз міндеттеріне алған.

     

 Гаухартас: Әсіресе қыз баланың көрікті болып өсуіне анасы ерекше көңіл бөліп, «Аттың көркі – жалы, қыздың көркі - шашы» деп, қыздың шашын күтіп өсіруді өнер санаған. Ол үшін оның шашын айранмен, қынамен жудырған. Шаштарын «қос бұрым» немесе «бестемше» етіп өру бойжеткен қыздың көркі болған. Қазақ халқының жырларында қазақ қыздарының шаштарын ,«Шашының ұзындығы ізін басқан», «Шаштарын он күн тарап, бес күн өрген», «Қыпша бел, қиылған қас, қолаң шашты», деп керемет суреттеген.
     

Мұғалім: Халық арасында бойжеткен қызды ажарына қарай жетіге бөлген: Әдемі қыз - баппен сөйлеп, биязы күліп, жақсы-жаманның жөнін біліп тұратын-Айымжан.

 Көрікті қыз - істі үйіріп, сөйлесе бұйырып, баурап алатын, бірден көзге түсе қоймайтын- Мақпал.

 Шырайлы қыз - көз жанары өткір, бет-әлпеті балбұл жанған, тәні шымыр- Құндыз.

 Сұлу қыз - сөзі өткір, өзі пысық, өрескелдікті сүймейтін, болмашыға пісіп-күймейтін, келбетті-Назира.

 Ару қыз - бет пішіні, дене мүсіні келіскен, сөзі сыпайы, өзі әдепті, сұңғақ бойлы, терең ойлы-Аружан.

 Ажарлы қыз - дене бітімі жинақы, тығыршықтай, сөзі салмақты, ісі тиянақты-Ағжан.

 Әсем қыз - жүзі жылы, өзі ұяң, тәні нәзік-Бұлбұл қыз.

 

        Құндыз: «Қыз емес,қыздың аты-қызыл алтын

                         Көрінер толған айдай жүзі жарқын.

                         Үлкеннің алдын орап сөз сөйлемес,

                         Халқының сақтай білген ізгі салтын»

Көрініс.

 

Ата: Қыздар, «Қазақта қызға қырық үйден тыйым» деген сөз бар.

         Түске дейін ұйықтауға тыйым,

         Бұраңдап қылымсуға тыйым!

         Тамақты обырлана асауға тыйым,

         Ұрлық-қорлыққа тыйым.

         Салт-дәстүрден аттауға тыйым,

         Ұрыс-керіске тыйым.

Қыздар осы тыйым сөздерді әр уақытта естен шығармаңдар!

      
        Әже: Әй, қыздарым, қазақ халқы бойжеткен қыздың киім киісіне де ерекше көңіл бөлген. Мысалы: «Адам көркі – шүберек, ағаш көркі - жапырақ» деп қыз балаларға қынама қамзол, дүрия бешпет, кәмшат бөрік, қос етек көйлек кигізген. Халқымыз қыз баланың көркіне оның ақыл-ойы мен мінез-құлқы сай болуын қалаған.

«Қызым үйде, қылығы түзде», «Қыз ақылы шешеден», тағы басқа  мақал-мәтелдер соған арналған.

 

 

Қыз баланың ұзатылардағы көрінісі

 

 

 

 

 

 

Құндыз:Қыз баланың жақсы болып өсуіне оның өскен ортасының, бірге жүрген құрбы-құрдастарының, дос-жарандарының да әсері күшті. Қазақтың «Қызың өссе, қызы жақсымен ауылдас бол», «Қызға қырық үйден тыйым» деген нақыл сөздері сол өмір тәжірибесінен алынған. Сонымен қазіргі заманғы қыздардың бойынан: ақылдылық, инабаттылық, сымбаттылық, көріктілік  және де іскерлік қасиеттері де табылуға тиіс. Халық «Өнерсіз қыздан без, өнегесіз ұлдан без» деген.

Ұлы  Абай атамыз «Ары бар, ақылы бар, ұяты бар ата-ананың қызынан қапы қалма» деген екен.

 

Назира:Демек, болашақ жас ұрпақты адамгершілігі мол, иманды, өнегелі, өнерлі етіп тәрбиелеу - қазіргі отбасына үлкен міндет. Сонымен қазақ отбасында тәрбиенің негізі – ұлттық салт-дәстүрлер.

Мұғалім:Тәрбие отбасынан басталады. Қазақ отбасындағы қыз бала тәрбиесі оң жолға қойылуы керек. Келешекте ұлттық салт-дәстүрлермен тәрбиеленген қыздар ел қорғайтын ұлтжанды жас ұрпақты тәрбиелей алатынына біз сенімдіміз дей келе ашық тәрбие сағатымызды әнмен аяқтаймыз.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Автор Ахметова Арайлым Сайлаубаевна
Дата добавления 02.04.2015
Раздел Классному руководителю
Подраздел Планирования
Просмотров 717
Номер материала 59098
Скачать свидетельство о публикации

Оставьте свой комментарий:

Введите символы, которые изображены на картинке:

Получить новый код
* Обязательные для заполнения.


Комментарии:

↓ Показать еще коментарии ↓