Главная / Начальные классы / Урок обучения грамоте "Табан хушуун мал"

Урок обучения грамоте "Табан хушуун мал"

Темэ: «Табан хушуун мал»

( хэшээл-аяншалга )

Зорилго:

  • грамотада hургалгын үедэ үхибүүдэй олоhон мэдэсэ, шадабари, дүршэл харуулха;

  • hурагшадай үгэ хэлые баяжуулха, ухаан бодолые хүгжөөхэ;

  • оршон тойронхи юумэнүүд тухай hурагшадай мэдэсые үргэдхэхэ;

  • буряад угсаата зонойнгоо хэр угhаа үдхэжэ ябаhан табан хушуун мал тухай мэдэсые үргэдхэхэ;

  • амитадта анхаралтайгаар, hайнаар хандаха тухай ойлгуулха.

Хэрэгсэл:

  • мультимедийна слайдова презентации (17 слайднууд);

  • магнитофон, аудиокассета (фонограмма);

  • «Υзэглэл» учебнигүүд;

  • буряад хэлээр hурагшадай дэбтэрнүүд.

Урогой ябаса

Эмхидхэлэй үе.

Багша (Б): Сайн! Мүнөөдэрэймнай хэшээл онсо ондоохон, юундэб гэхэдэ бидэ «Υзэглэлөө» уншажа дүүргээбди. Мүнөөдэр «Υзэглэлэймнай» hүүлшын хэшээл болохонь ха юм. Табан hарын туршада «Υзэглэл» таниие юундэ hургаа, юу мэдэхэ болгоо гээшэб гэжэ харахаяа олон айлшад (түрэлхид, багшанар) ерээд байна.

Бэлэдхэлэй хөөрэлдөөн.

Б: - Мүнөөдэр хэшээлдээ«Υзэглэл» соогуураа аяншалхабди. Аяншалхадаа хүнүүд элдэб юумэндэ hуужа, холын харгы зам дабадаг, гаталдаг гээшэ ааб даа: самолеодоор гү, али яхтаар, поездоор гү, али машинаар, зарим хүн ябагааршье аяншалха дуратай байдаг. Харин бидэ ямар юумэндэ hуужа, юугээр аяншалха гээшэбибди гэжэ таанар минии таабари таагаад мэдэхэт:

Тэнгэриин басагад

Түмэр мохи жажалба. Юун бэ? (Морид)

Слайд №1. (Мориной зураг)

Б: - Агта морин – аянай хани,

Хүлэг морин – хүнэй нүхэр гэжэ буряад зон хэлсэдэг байhан. Эгээл тиимэhээбидэ хүлэг мориндоо hуугаад лэ аяншалхабди. Υни холын урда сагта манай буряад-монгол угсаатан мориной жолоо барижа, али бүхы ажал хэрэгээ бүтээдэг, аян замайнгаа холые мореор лэ дабадаг байhан.Буряад зомнай морин эрдэни гэжэ унаагаа магтан хайрладаг, үльгэр түүхэ, дуу хүгжэм соогоо агта мориео түүрээн дууладаг байгаа. Бидэшье буряад зонойнгоо сахижа ябаhан заншал мартангүй морин тухай мэдэхэ оньhон үгэнүүдээ, шүлэгүүдээ hанажа, хүлэг мориео магтая даа.

Υхибүүд (Υ): (морин тухай мэдэхэ оньhон үгэнүүдые, шүлэгүүдые хэлэнэ)

  1. Ульгам мориндо газар ойро,

Хашан мориндо газар холо.

  1. hайн мориндо эзэн олон,

hайн хүндэ нүхэд олон.

  1. Хүн болохо багаhаа,

Хүлэг болохо унаганhаа.

  1. Υргэн үбсүү сээжэтэй,

Ута нарин хүлтэй,

hомон хурса шэхэтэй,

суранзан алаг нюдэтэй.

Толгой хаялан наададаг,

Тооhо татуулан дабхидаг,

hүүлээ шарбуулан тонгогошодог,

hүүдэрээ хараад, будхадаг.

Эрэ хүнэй нүхэр,

Эмээл, хазаарай эзэн

Хөөрхэн жаахан унаган

Хүлэг морин болохол даа!

  1. Малаан зээрдэеэ эмээллээд,

Малаа харахаяа гарадагби.

Талын үргэн нюрган дээгүүр

Табар-табар хатаргадагби.

Хүлэг – хүнэй нүхэр гэжэ,

Хүндэтэ абам хэлэдэг.

Б: - Ехэ олон оньhон үгэнүүдые, шүлэгүүдые мэдэхэ байнат. Бэрхэнүүдтэ даа! Агта мориндоо hуугаад лэ аян замдаа мордое даа.

(Фонограмма. «Адуушанай дуун» гэжэ хүгжэм доро үхибүүд мореор гүйлгэжэ ябаhан шэнги болоно)

Чу-ло! hии-ло!Оодороо

Шүүдэртэй тала дайдаараа

Хүлэг минии гайхалтай байна,

Хүсэтэй, далитай болонхой.

Слайд № 2. 1-хи буудал «Абяанай»

Номоор хүдэлмэри. (н.37)

Б: - «Υзэглэлөө» нээгты. Эндэ ямар амитад зураатайб, нэрлэгты.

Υ: - Хонин, морин, ямаан, үхэр.

Б: - Иимэ амитад мүнөө сагта айл бүхэндэ бии гээшэ ааб даа.Харин үни холын сагта манай буряад зон табан хушуу мал үдхэдэг байhан гээшэ. Эдэ табан малые тоолон нэрлэжэ шадаха гүт?

Υ: - морин, хонин, үхэр, ямаан, тэмээн

Б: - Эдэ амитаднай ямар абяа гаргадаг бэ?

(Υхибүүд амитадай абяа дууряана)

Б: - Манай хэлэлгэ баhал абяануудhаа бүридэнэ.Ямар абяануудые мэдэхэбтэ?

Слайд № 3. Абяанууд.

Б: - Абяанууд ямар хоер ондоо бүлэг боложо илгарнаб? Υ: - Аялган ба хашалган.

Б: Аялган абяануудые нэрлэгты.

Υ: - а, о, э, у, ү, ы, и,өө

Б: - Аялган абяанууд ямар байдаг бэ?

Υ: - Түргэн, удаан, дифтонг.

Б: - Түргэн аялган удаан аялганhаа юугээрээ ондооб?

- Хашалган абяануудые нэрлэгты.

- Аялган абяануудые хашалгануудhаа яажа, хайшан гэжэ илгахаб?

Υ: - Аялган абяануудые татан дуулажа болохо; үгүүлхэдэ досооhоо гараhан агаар hаадгүй гарадаг; схемэ дээрэ улаан үнгөөр тэмдэглэгдэдэг.

- Хашалган абяанууд шууяатай: хашхардаг, эшхэрдэг; үгүүлхэдэ досооhоо гараhан агаарта урал, шүдэн, хэлэн hаад хэдэг; схемэ дээрэ хүхэ гү, али ногоон үнгөөр тэмдэглэгдэдэг.

Б: - Юундэ зарим нэгэндээ хүхэ, заримдаа ногоон байдаг юм?

Υ: - Хатуу хашалганиие хүхэ үнгөөр, зөөлэн хашалганиие ногоон үнгөөр тэмдэглэдэг.

Б: - Хашалган абяанууд үшөө ямарнууд байдаг бэ?

Υ: - Хонгео ба бүдэхи.

Б: - Бэрхэнүүд байнат. Аян замаа үргэлжэлүүлэе даа.

Фонограмма.

Слайд № 4. 2-хи буудал «Графическэ»

Б: - Хэн эгээл анхаралтайб? Шагнагты (багша түргэн үгүүлнэ):

Тэмээн, тэмээн тэбэрюухэй,

Тэмээнэй хүбүүн табарюухай.

Энэ жороо үгэ соо ямар амитан тухай хэлэгдэнэб?

Υ: - Тэмээн.

Слайд № 5. Тэмээнэй зураг.

Б: - Энэ амитаниие таанар хаража үзөө hэн гүт?

Υ: - (үхибүүд тэмээн тухай мэдэхэ юумэеэ хөөрэнэ)

- Тэмээн хадаа ехэ шэрхи амитан.

- Олон хоногто уhа уунгүй ябажа шадаха шадалтай.

- Хүнүүдтэ аргагүй ехэ туhа хүргэдэг: хүндэ ашаануудые тээдэг.

- Тэмээнэй нооhоор дулаан оймhо, бээлэй, кофто оедог, тэмээнэй hүн амтатай.

Б: -Тэмээн гэжэ үгэ соо хэды абяан дуулданаб?

Υ: - Табан абяан дуулдана.

(слайд дээрэ схемэнүүд бии болоно)

Б: - Эдэ схемэнүүдэй алиниинь тэмээн гэжэ үгэдэ тааранаб?

Υ: - Хоердохинь.

Б: - Юундэ тиигэжэ hананабта?

Υ: - Тэмээн гэжэ үгэ хоер үетэй, удаан аялгантай.

Б: - Абяануудые бэшэг дээрэ юугээр тэмдэглэдэг бэ?

Υ: - Υзэгүүдээр.

Бэшэлгэ.

Б: - Тэмээн гэжэ үгэ дэбтэр соогоо бэшэгты. (үхибүүд бэшэнэ)

Б: - Хэды үзэг хэрэглээбтэ?

Υ: - Зургаан.

Б: - Энэ үгэ соо табан абяан дуулдаhан аад, юундэ зургаан үзэг бэшэгдэнэб?

Υ: - Юундэб гэхэдэ удаан аялган хоер үзэгөөр тэмдэглэгдэдэг.

Б: - Υзэгүүдые абяануудhаа яажа, хайшан гэжэ илгахаб?

Υ: - Υзэгүүдые бидэ нюдөөрөө харанабди, бэшэнэбди, уншанабди. Абяануудые үгүүлнэбди, шэхээрээ дууланабди.

Б: - Зүб даа. Мориндоо hуугаад, саашаа хатаруулая.

Фонограмма.

Слайд № 6. 3-хи буудал «Υенүүд». Наадан «Айлшалая».

Б: - Ямар hайхан үйлсэ гээшэб? Υйлсын нэгэ талада – хашалганууд, нүгөө таладань - аялганууд ажаhууна.

Υенүүдые уншалга. (үхибүүд бүлэгөөр, нэгэ нэгээр уншана)

Б: - h (б, н, р) хашалганиие түргэн аялгануудта айлшалуулая.

Υ: - hа, hо, hу, hэ, hи, hү,г.м.

Б: - х ( т, д, г) хашалганиие удаан аялгануудта айлшалуулая.

Υ: - хаа, хоо, хуу, хээ, хии,хүү, г.м.

Б: - м (л, с, ж) хашалганиие дифтонгнуудта айлшалуулая.

Υ: - май, мой, муй, мэй, мүй, г.м.

Б: - hайнаар уншанат, бэрхэнүүд байнат. Мүнөө харгы замаа үргэлжэлүүлэе. Мориндоо мордогты.

Фонограмма.

Слайд № 7. 4-хи буудал «Υгэнүүд»

Υгэнүүдые уншалга.

Слайд № 8. Будамшууhаа бэшэг ерэнэ.

Б: - Υхибүүд, Будамшууhаа бэшэг ерээ. Уншая.

Υ: (hайнаар уншадаг hурагша бэшэг уншана)

«Хүндэтэ үхибүүд, амар мэндэ! Танай hайндэртэ ерэжэ ябатараа,эди шэдитэй ой соо ороод, гаража шадахаяа болишооб.Эндэhээ гарахын тула гурбан даабари дүүргэхэ еhотойб. Туhалыт даа!»

Б: - Υхибүүд, Будамшууда туhалхамнай гү?

Υ: -Тиигэе!

1.даабари. Υгэнүүдые уншагты. (үхибүүд самбар дээрэ үгтэhэн үгэнүүые уншана: хонин, басаган, хүбүүн,нохой, адуулна)

2 даабари. Υзэглэлөө 5-дахи нюурта нээгты Энэ хуудаhан дээрэ байhан зураг хараад, үгтэhэн үгэнүүдые хэрэглэн самбар дээрэхи схемэнүүдтэ таараха мэдүүлэлнүүдые зохеогты.


/------------------------ ------------------- .


/------------------------- ----------------------- -------------------------- .


/------------------------- ----------------- ------------------- ----------------------- ---------------------- .

(Υхибүүд эдэ схемэнүүдтэ тааруулан мэдүүлэлнүүдые зохеоно)

Б: - Хонид хадаа табан хушуун малай нэгэн болоно. Хонид ехэ туhатай амитад.Эгээл сэнтэй юумэниинь нооhон болоно. Хониной нооhоор шэрдэг, хүнжэл оедог, дулаан бээлэй, оймhо, кофто нэхэдэг. Хонин тухай шүлэгөө уншая даа.

Υ: . (үхибүүд хоороор шүлэг уншана)

Маа, маа, маа – гээд,

Маарана хурьган.

Маара, маараhаар

Маадай болохо.

Б: - Бэрхэт даа. Даабаринуудые зүбөөр дүүргэжэ, Будамшууда туhалбабди. Будамшуумнай тэрэ ойhоо гараба. Баяр хүргэнэ. Бидэ харгыгаа үргэлжэлүүлэе.

Фонограмма.

Слайд № 9. 5-хи буудал «Уншалга»

Таабаринуудые, текстнүүдые уншалга.

Б: - Энэ буудал дээрэ бидэниие Будамшуумнай өөрөө хүлеэжэ байна. Туhалhандамнай баярлана. Таабаринуудые асаранхай. Таахамнай гү?

Υ: - Тиигэе!

Слайд № 10. Таабаринууд, тайлбаринь – зурагууд.

1-дэхи таабари. Урдаа hэрээтэй,

Хойноо ташууртай,

Дундаа хүнэгтэй. Юун бэ?

(үнеэн )

Б: - Айл бүхэндэ үнеэн бии. Өөрынгөө үнеэн тухай хөөрөөд үгыт.

(үхибүүд хөөрэнэ)

Б: - Мүнөө үзэглэлөө 75 нюурта нээгты.Уран зожеолшоной бэшэhэн үнеэн тухай рассказ уншая.

(үхибүүд хойно хойноhоо нэгэ нэгэ мэдүүлэлээр уншана)

Б: - Υнеэмнай баhал табан хушуун малай нэгэниинь болоно. Ямар туhа хүргэдэг хадань хүнүүд үнеэ харана, тэжээнэ гээшэб?

Υ: - Тараг, зөөхэй, hү,мяха үгэдэг.

- Арhаарнь гое сүүмхэ, гутал, дэгэл оедог.

- Жэл бүри тугал түрэдэг.

Б: - Υнеэгээ хөөршөөжэ, юун гэжэ нэрлэдэгбибди?

Υ: -Мөөдэй.

Б: - « Мөөдэй» гэжэ шүлэгөө хэн уншаад үгэхэб?

(2-3 hурагша)

2-дохи таабари. Эрхүүгэй мангад

Эрэ эмэгүй hахалтай. Юун бэ?

(ямаан)

Б: -Ямаан тухай таабари үшөө хэн мэдэхэб? ( 1 hурагша)

Б: - Υзэглэл 16 нюурта нээгты. Уншая. (2-3 hурагша)

Б:- Янжама ямар басаган бэ? (үхибүүд өөрынгөө hанамжа хэлэнэ)

Б:- Таанар баhа үхэр малаа эдеэлүүлдэг, эжы абадаа туhалдаг гүт?

Б: -Ямаан хадаа – табан хушуу малаймнай нэгэниинь болоно. Ямаанай арhаар даха, гутал оедог. Эгээл сэнтэй юумэниинь ямаанай hүн: элдэб олон үбшэнhөө аргалжа шадаха шэдитэй. Υзэглэлөө36 нюурта нээгты. «Табан хушуун мал» гэжэ рассказ уншая. (2-3 hурагша уншана)

Бүридхэлгэ.

Б: - Хонин, ямаан, морин, үхэр, тэмээн манай ууган буряад угсаата зоноймнай үдхэжэ ябаhан табан хушуу мал гээшэ. Эдэ амитад хүнэй ажабайдалда ехэ туhатай.Тиимэhээ тэдэниие мэдэхэ, мартахагүйгөөр хадуужа абаха, hайнаар харууhалха еhотойбди.

Слайд № 11. «Υреэл»

Б: - Буряад хэлэеэ hайнаар шудалжа байhандамнай Будамшуу ехэ баяртай.

Табан хушуун малаа тараангүй,

Тарган hайнаар үдхэжэ ябагты.

Урданай юумэ мартангүй,

Угсаатанай заншал сахижа ябагты.

гэжэ үреэнэ.

Υ: - Υреэл болтогой!

Б: - Зай, үхибүүд, мориндоо hуугаад, харгы замаа үргэлжэлүүлэе даа.

Фонограмма.

Слайд № 11. 6-хи буудал «Υдэшэлгэ»

Урогой дүн.

Б: - Иигээд лэ бидэ мүнөөдэр үзэг бэшэгтэй танилсуулhан, уншажа, бэшэжэ hургаhан эгээл түрүүшын номдо, эрхим hайн нүхэртөө, «Υзэглэлдөө» «Баяртай» гэжэ хэлэнэбди, баяр баясхалан хүргэнэбди. Υзэглэлнай хойто жэл ерэhэн нэгэдэхи классай hурагшадые үзэг бэшэгтэй танилсуулха. Харин таанар мүнөө томонууд боложо, ондоо «Уншаха ном» гэжэ ном үзэдэг болохотнай. Номдоо hайнаар хандагты, номоо бү шуулагты, бү эрээлэгты, гамнагты! (багша шэнэ ном хубаана)

Υ: (бултадаа «Υзэглэл» гэжэ шүлэг уншана)

Эгээ түрүүн ургуулидаа

Эртэ намар орообди.

Энэ гэжэ «А» үзэг

Эндэ мэдэхэ болообди.

Υзэг манда танюулhан

Υзэглэлнай арюухан.

Υбэлэй тэн багта

Υзэглэлөө дүүргээбди.

Одоо иигээд байхадаа

Ондоо ном дэлгээбди.

Υнэтэ эрдэм олуулhан

Υзэглэлнай арюухан.




Урок обучения грамоте "Табан хушуун мал"
  • Начальные классы
Описание:

 Урок-путешествие "Пять моих драгоценностей" по обучению родной (бурятской) грамоте. 1 класс.

Цель урока: обобщение знаний, полученных в процессе обучения грамоте;  развитие речи, познавательного интереса к родному языку;  расширение  знания детей о пяти традиционных видах скота бурят; воспитание бережного отношения к традициям и обычаям своего  народа.

Технологии: проблемно-диалогическая, игровая,  ИКТ-технология

Знания, формируемые в рамках данного урока имеют глубокий личностный смысл и тесно связаны с практической жизнью детей сельской местности.

Автор Гомбоева Дарима Дамбаевна
Дата добавления 28.12.2014
Раздел Начальные классы
Подраздел
Просмотров 707
Номер материала 13174
Скачать свидетельство о публикации

Оставьте свой комментарий:

Введите символы, которые изображены на картинке:

Получить новый код
* Обязательные для заполнения.


Комментарии:

↓ Показать еще коментарии ↓