Главная / Химия / Сутектің химиялық қасиеттері,қолданылуы, алынуы

Сутектің химиялық қасиеттері,қолданылуы, алынуы

Атырау қаласы, Дамбы селосы

Амангелді атындағы орта мектебінің

Химия пәнінің мұғалімі

Әбу Жаннат Сәрсенқызы

8 сынып тақырыбы: «Сутектің химиялық қасиеттері,қолданылуы, алынуы.»

Сабақ тақырыбы: Сутектің химиялық қасиеттері,қолданылуы, алынуы.

Сабақ мақсаты: Білімділік: Сутегі элементіне жалпы сипаттама беру. Физикалық, химиялық қасиеттері, алу және қолдану туралы түсінік беру.

Дамытушылық: Сутегін алуда қауіпсіздік ережесін еске түсіру, Кипп аппаратымен жұмыс істеп үйрену.

Тәрбиелік: Сабақ уақытын бағалауға үйрету, еңбекқорлыққа және қызығушылығын арттыру.

Сабақ әдісі, түрі: Жаңа сабақ, түсіндіру, тәжірибе топтық жұмыс.

Көрнекілігі: интерактивті тақта, 8 – сынып №12 көрсетілім, сілтілік натрий түйірі, су, фенофталеин ерітіндісі, тұз қышқылы, мырыш түйірі, сынауықтар және қысқыштар.

I. Сабақтың жүру барысы:

А)Оқушыларды тексеру Б)Оқу құралдарын тексеру

II. Жаңа сабақ жоспары:

1.Сутек элементіне сипаттама

2. Табиғатта кездесуі

3. Ашылу тарихы

4 Физикалық қасиеттері

5 Сутегінің алынуы, Кипп аппаратының құрылысы

6. Химиялық қасиеттері

7. Қолданылуы

8. Тапсырмалар (Топтық , сан есеп, сөзжұмбақ және сынақ .)

Жалпы сипаттамасы: Химиялық таңбасы Н, ол “аш” деп оқылады. Салыстырмалы атомдық массасы 1,008. Жай зат түзетін газ күйіндегі сутек – екі атомнан тұратын молекуладан Н2 құралады. Сутек молекулалары бір-біріне әлсіз тартылады, сондықтан қалыпты жағдайда газ. Жер бетінде оттекке қарағанда сутек едәуір аз. Жер бетінде сутек бос күйінде кездеспейді десе де болады. Көп тараған сутектің ең басты қосылысы – су. Сутектің жер қыртысында газ күйіндегі метанның, қатты тас көмірдің, сұйық күйдегі мұнайдың, көптеген минералдар мен тау жыныстарының құрамында оттекпен қатар сутек те кіреді. Жер қыртысындағы сутектің массалық үлесі 1 %. Ол аз болып көрінгенмен, шындығында жердегі әр 100 атомның, шамамен, 10 атомы сутектің үлесіне келеді.

Аhello_html_m4a5e0687.gifшылу тарихы: 1776 жылы сутекті Г.Кавендиш алды. Француз ғалымы А. Лавуазье сутектің жай зат екенін анықтап, оған “гидрогениум” деп ат берген. Латынша бұл “су тудырушы” дегенді білдіреді.

Кездесуі. Бұл табиғатта таралуы бойынша 9-шы орында тұрған элемент, оның үлесіне жер қыртысының 1,4%-ы тиеді, жер бетінде сутек байланысқан күйде (су, мұнай, тас көмір, т. б.), ал ғарышта 63%-ы болады. Табиғатта тұрақты екі изотопы 1Н (протий) және 3Н (тритий) кездеседі, жасанды жолмен радиоактивті изотопы 3Н мен өте тұрақсыз 4Н алынған. Сутек - әлемде көп тараған элемент. Массасы бойынша атмосферадағы сутектің мөлшері 3,5 *10 -6% литосфера мен гидросферада – 1% , суда – 11,9%.

hello_html_m6b2bd6ef.gif



hello_html_376421cf.gif

Hhello_html_776ff32e.gifhello_html_m60e9b4db.gifhello_html_2fadaa06.gifhello_html_m1dabeb6.gif2


Физикалық қасиеті. Сутек элементінен тұратын жай зат — сутегі, ол екі атомнан тұрады, формуласыН2; М(Н2)=2, М=2 г/моль. Бұл түссіз, иіссіз, дәмсіз, өте жеңіл (р=0,09 г/л) газ күйіндегі бейметалл, оның қайнау (-252,76°С) және балқу (-259,2°С) температурасы өте төмен. Суда нашар ериді (100 көлем суда 2 көлем газ (t=20°С).

Сутегінің алынуы. Зертханаларда белсенді металдын, (Zn, Mg) қышқылдармен әрекеттесу реакциясы арқылы алады. Көп жағдайда мырышты пайдаланады. hello_html_m35580a8f.png

hello_html_m4a725d52.jpg

Кипп аппараты. Зертханаларда сутегін және басқа да газдарды (С02, H2S, т.б.) қажеттілігіне қарай дүркін-дүркін алып түру үшін арнайы құрылғы қолданылады, ол «Кипп аппараты» деп аталады.

hello_html_m1e27723.jpg

Сутегінің химиялық қасиеттері :

2+ 02 = 2Н20 + 572кДж

Нhello_html_m57df1862.gif2 + Сl2 = 2HCl

hello_html_19144e06.gif



hello_html_mb0363c0.gif




Қолданылуы: Атом реакторы, қышқылдар, аммиак , тыңайтқыштар, металдар алуда, таза отын газ ретінде.


Натрийдың сумен әрекеттесуі, нәтижесінде түзілген сілтіні фенофталеин ерітіндісімен анықтау тәжірибесі көрсетілді.

Топтық тапсырма

1- топ Сутегінің ауа, оттек бойынша салыстырмалы тығыздығын тап. 2- топ Оттегінің ауа, көмірқышқыл газы бойынша салыстырмалы тығыздығын тап. 3-топ Көмірқышқыл газының, сутектің, ауаның (қ.ж.) бойынша тығыздығын тап.

Оксидтердің аталуы:

Оксидтердің химиялық формуласы

Тұрмыстық аталуы

Халықаралық аттары

H2O



CO2

Көмірқышқыл газы


CO

Иіс газы

Көміртек монооксиді

CaO


Кальций оксиді

Fe2O3


Дитемір триоксиді

SO2

Күкіртті газ


SO3

Күкірт газы


SiO2

Құм




Сан есеп

1- топ 4.48 л (қ.ж.) сутек алу үшін натрийдің қандай массасы сумен әрекеттесу керек ? 2- топ 1.12 г молибден оксидін (MoO3) сутекпен тотықсыздандырып қанша г молибден алуға болады? 3-топ Массасы 19 г мыс оксидін (CuO) сутекпен тотықсыздандырғанда қанша грамм таза мыс, қанша грамм су түзілетінін есептеңдер.

Сөзжұмбақ шешу

Мына элементтердің атын дұрыс орналастырсаңыз, ортадағы ерекше торкөздің ішінен “Сутек”сөзі шығады: Ti, Ru, Cu, Ag, Cs.

Сынақ

1.Күн жүйесі планетасында сутек атомының қанша пайызы бар?

А) 76% Б) 92% В) 80% С) 86%

2.Сутектің валенттілігі нешеге тең?

А) I Б) II В) III С) IV

3.Cутекті лабораторияда қышқылдармен

қай металдың қатысында алады?

А) Mg Б) Ca В) Zn C) Pb

4.Ең жеңіл газ?

А) оттегі Б) сутегі В) гелий С) азот

5.Мына қосылыстардың қайсысында сутегінің массалық үлесі көп?

А) H2O Б) CH4 В) NH3С) PH3 .

III. Қорытынды:

IV. Үйге тапсырма беру: §30,31,32 . № 3,4,6,7 – жаттығулар.

V. Бағалау:









Сутектің химиялық қасиеттері,қолданылуы, алынуы
  • Химия
Описание:

  Атырау қаласы, Дамбы селосы

Амангелді атындағы орта мектебінің

Химия пәнінің мұғалімі

Әбу Жаннат Сәрсенқызы

8 сынып тақырыбы: «Сутектің химиялық қасиеттері,қолданылуы, алынуы.»

Сабақ тақырыбы:  Сутектің химиялық қасиеттері,қолданылуы, алынуы.

Сабақ мақсаты: Білімділік: Сутегі элементіне жалпы сипаттама беру. Физикалық, химиялық қасиеттері, алу және қолдану туралы түсінік беру.

Дамытушылық: Сутегін алуда қауіпсіздік ережесін еске түсіру, Кипп аппаратымен жұмыс істеп үйрену.

Тәрбиелік: Сабақ уақытын бағалауға үйрету,  еңбекқорлыққа және қызығушылығын арттыру.

Сабақ әдісі, түрі: Жаңа сабақ, түсіндіру, тәжірибе топтық жұмыс.

Көрнекілігі: интерактивті тақта, 8 – сынып №12 көрсетілім, сілтілік натрий түйірі, су, фенофталеин  ерітіндісі, тұз қышқылы, мырыш түйірі, сынауықтар және қысқыштар.

I. Сабақтың жүру  барысы:

А)Оқушыларды тексеру                 Б)Оқу құралдарын тексеру

II. Жаңа сабақ жоспары:

1.Сутек элементіне сипаттама

2. Табиғатта  кездесуі

3. Ашылу тарихы

4 Физикалық қасиеттері

5 Сутегінің  алынуы, Кипп аппаратының  құрылысы

6. Химиялық қасиеттері

7.  Қолданылуы

8.  Тапсырмалар (Топтық , сан есеп, сөзжұмбақ және сынақ .)

Жалпы сипаттамасы: Химиялық таңбасы Н, ол “аш” деп оқылады. Салыстырмалы атомдық массасы 1,008. Жай зат түзетін газ күйіндегі сутек – екі атомнан тұратын молекуладан Н2 құралады. Сутек молекулалары бір-біріне әлсіз тартылады, сондықтан қалыпты жағдайда газ. Жер бетінде оттекке қарағанда сутек едәуір аз. Жер бетінде сутек бос күйінде кездеспейді десе де болады. Көп тараған сутектің  ең басты қосылысы – су. Сутектің жер қыртысында газ күйіндегі метанның, қатты тас көмірдің, сұйық күйдегі мұнайдың, көптеген минералдар мен тау жыныстарының құрамында оттекпен қатар сутек те кіреді. Жер қыртысындағы сутектің массалық үлесі 1 %. Ол аз болып көрінгенмен, шындығында жердегі әр 100 атомның, шамамен, 10 атомы сутектің үлесіне келеді.

  

Ашылу тарихы: 1776 жылы сутекті Г.Кавендиш  алды.   Француз ғалымы                  А. Лавуазье сутектің жай зат екенін анықтап, оған “гидрогениум” деп ат берген. Латынша бұл “су тудырушы” дегенді білдіреді.

Кездесуі. Бұл табиғатта таралуы бойынша 9-шы орында тұрған элемент, оның үлесіне жер қыртысының 1,4%-ы тиеді, жер бетінде сутек байланысқан күйде (су, мұнай, тас көмір, т. б.), ал ғарышта 63%-ы болады. Табиғатта тұрақты екі изотопы 1Н (протий) және 3Н (тритий) кездеседі, жасанды жолмен радиоактивті изотопы 3Н мен өте тұрақсыз 4Н алынған. Сутек - әлемде көп тараған элемент. Массасы бойынша атмосферадағы сутектің мөлшері 3,5 *10 -6% литосфера мен гидросферада – 1% , суда – 11,9%.

     

     

 

 
 

 

 

 

H2

Физикалық қасиеті. Сутек элементінен тұратын жай зат — сутегі, ол екі  атомнан   тұрады, формуласыН2; М(Н2)=2, М=2 г/моль. Бұл түссіз, иіссіз, дәмсіз, өте жеңіл (р=0,09 г/л) газ күйіндегі бейметалл, оның қайнау                  (-252,76°С) және балқу  (-259,2°С) температурасы өте төмен. Суда нашар ериді (100 көлем суда 2 көлем газ (t=20°С).

Сутегінің алынуы. Зертханаларда белсенді металдын, (Zn, Mg) қышқылдармен әрекеттесу реакциясы арқылы алады. Көп жағдайда мырышты пайдаланады.

Кипп аппараты. Зертханаларда сутегін және басқа да газдарды (С02, H2S, т.б.) қажеттілігіне қарай дүркін-дүркін алып түру үшін арнайы құрылғы қолданылады, ол «Кипп аппараты» деп аталады.

  

Сутегінің химиялық қасиеттері :

2+ 02 = 2Н20 + 572кДж

Н2 + Сl2 = 2HCl

       
 
 
   
 

 

 

 

 

 

 

 

Қолданылуы: Атом реакторы, қышқылдар, аммиак , тыңайтқыштар, металдар алуда,  таза отын газ ретінде.


Натрийдың сумен әрекеттесуі, нәтижесінде түзілген сілтіні  фенофталеин ерітіндісімен анықтау тәжірибесі көрсетілді.

Топтық тапсырма

1- топ  Сутегінің ауа, оттек бойынша салыстырмалы тығыздығын тап.                                                                                                                           2- топ  Оттегінің ауа, көмірқышқыл газы бойынша салыстырмалы тығыздығын тап.                                                                                                    3-топ  Көмірқышқыл газының, сутектің, ауаның (қ.ж.) бойынша тығыздығын тап.

Оксидтердің аталуы:

Оксидтердің химиялық формуласы

Тұрмыстық аталуы

Халықаралық аттары

H2O

   

CO2

Көмірқышқыл газы

 

CO

        Иіс газы

Көміртек монооксиді

CaO

 

Кальций оксиді

Fe2O3

 

Дитемір триоксиді

SO2

Күкіртті газ

 

SO3

Күкірт газы

 

SiO2

Құм

 

 

Сан есеп

1- топ  4.48 л (қ.ж.)  сутек алу  үшін   натрийдің   қандай  массасы  сумен  әрекеттесу  керек ?                                                                                                                                                       2- топ  1.12 г молибден   оксидін (MoO3) сутекпен тотықсыздандырып қанша г молибден  алуға  болады?                                                                                                                                                                                       3-топ  Массасы 19 г мыс оксидін (CuO)  сутекпен тотықсыздандырғанда  қанша грамм  таза  мыс,   қанша   грамм   су   түзілетінін   есептеңдер.

Сөзжұмбақ  шешу

Мына элементтердің атын дұрыс орналастырсаңыз, ортадағы ерекше торкөздің ішінен “Сутек”сөзі шығады:                    Ti,  Ru, Cu,  Ag, Cs.                                                                                                                                                                                                      

Сынақ

1.Күн жүйесі планетасында сутек атомының қанша пайызы бар?

 А)  76%        Б)  92%         В)  80%        С) 86%

2.Сутектің валенттілігі нешеге тең?

А)  I               Б)  II             В)  III            СIV

3.Cутекті лабораторияда қышқылдармен

қай металдың қатысында алады?

А)   Mg         Б)  Ca            В) Zn            C) Pb

4.Ең жеңіл газ?

А) оттегі      Б) сутегі        В) гелий       С) азот                    

5.Мына қосылыстардың  қайсысында сутегінің массалық үлесі көп?

А) H2O          Б) CH4          В) NH3        СPH3 .

III. Қорытынды:

IV. Үйге тапсырма беру: §30,31,32 . № 3,4,6,7 – жаттығулар.

V. Бағалау:

                      

                      

 

 

 

  

Автор Абу Жанат Сарсенкызы
Дата добавления 18.01.2015
Раздел Химия
Подраздел Планирования
Просмотров 4156
Номер материала 54305
Скачать свидетельство о публикации

Оставьте свой комментарий:

Введите символы, которые изображены на картинке:

Получить новый код
* Обязательные для заполнения.


Комментарии:

↓ Показать еще коментарии ↓