Главная / История / Сақтардың тұрмысы мен шаруашылығы

Сақтардың тұрмысы мен шаруашылығы

Князова Балзира Бақытжанқызы, Ақтөбе облысы, Шалқар қаласы, № 5 орта мектеп,

тарих пәні мұғалімі 6 сынып


Сақтардың тұрмысы мен шаруашылығы



Сабақтың мақсаты:

Білімділік:Қазақ халқының ата-тегі болған тайпалар мен рулар туралы айта отырып, сақ тайпаларының тұрмысы мен шаруашылығы,қолөнер кәсібі,діни нанымдары мен ғұрыптары туралы білімдері туралы толық мәлімет беру.

Дамытушылық:

Оқушылардың білімін жетілдіруге ,қосымша ізденуге бағыт-бағдар беру ,ой өрісін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру,оларды өз елін ,жерін сүйетін ұлтжандылыққа ,қайсарлыққа баулу.


Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Сабақтың әдісі :интерактивті ,әңгімелеу ,кесте - сызба,түсіндіру.

Көрнекілігі: Қазақстан картасы ,кестелер,слайдтар.

Сабақ барысы:

І.Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

Сабақтың мақсатымен таныстыру.


ІІ.Үй тапсырмасын тексеру.

Тақырыбы.Сақтардың мекендеген жері.Сақ қоғамы.

«Өзіңнің ұлтыңды танып алмасаң ,сен басқа ұлттың кім екенін ешуақытта біле алмайсың»-деп М.Арын ағамыз айтқандай,қазақ халқының ата- тегі болған Сақ тайпасының тарихын,мекендеген орнын ,қоғамдық құрылысын білу мақсатында ашық сабағымыздың тапсырмаларына тоқталамыз.


1тапсырма Сақтардың тайпалық құрамы мекендеген орнын орналасу ретіне қарай дұрыстығын тексеру


Сақ тайпаларының аты

Мекендеген орны

1

Парадарайа (Теңіздің арғы жағындағы сақтар)

Қара теңіздің солтүстігі, Арал теңізінің маңында Сырдария мен Амударияның төменгі ағысы

2

Тиграхауда (шошақ бөрік киіп жүретін сақтар)

Сырдарияның орта ағысы, Тянь – Шаньда, Жетісуда

3

Хаумаварга (Хаомо сусын дайындайтын)

Мургаб аңғарында (Түркменстан)

(интерактивті тақтада мекендеген орнын алмастырып қоямыз,оқушылар мекендеген жерін дұрыс табуы керек)


2 тапсырма

Сақтардың осы орналасқан жерлерін қартадан көрсету . Сақ қоғамының картасы.








3 тапсырма

hello_html_41bf9566.gifhello_html_m41cd5179.gifhello_html_m10505f3c.gif



hello_html_me1b1796.gifhello_html_9f506e9.gif






Орта Азия, Қазақстан, Шығыс Түркістан жерін мекендеген





4hello_html_70f1998a.gif тапсырма Шешуін тап.

Оhello_html_1c34c156.gifhello_html_c7aef39.gifhello_html_11635915.gifрта Азия, Қазақстан, Шығыс Түркістан жерін мекендеген


Сақтар

hello_html_m132a9eb3.gif

hello_html_11635915.gifhello_html_c7aef39.gif б.з.б. І мыңжылдықта




Ассирия hello_html_m739b561c.gif Ассирия

Индия

hello_html_c7aef39.gifhello_html_m3185fc11.gif Б.з.б. 6ғ. Бастап ахаменидтік

парсылармен



5 тапсырма .Кімнің сөзі

1.«Дұшпанға-қатал,досқа-адал» ---- грек тарихшылары айтқан.


2.«Сақ әйелдері ержүрек келеді,соғыс қаупі төнгенде ерлеріне көмек көрсетіп ұрысқа араласады» ------- грек авторы Ктесий .


3.« Садақпен,қылышпен және қола балталармен қаруланған, сауыт киген» ---грек авторы

Страбон.

6-тапсырма. Сақ қоғамы туралы не білесің.



hello_html_1e5bdf73.gif

hello_html_3d83b973.gifhello_html_6249ed8a.gifhello_html_5c17877.gifhello_html_m4286eaef.gifhello_html_6965e81a.gifhello_html_m58428522.gif











Сақ әйелі туралы .(Интерактивті тақтадан сақ әйелінің суреті)


Сақ қоғамында әйелдерді құрметтеп,қастерлеп,сыйлаған.Мысалы:сақтарды патшайым Томарис (Тұмар) басқарған. Ежелгі деректердің бірінде сақтардың үйленуі туралы« Егер сақ жігіті қызға үйленгісі келсе, әуелі онымен күш сынасуы керек. Қыз жеңсе,жігіт оның тұтқыны болып есептеліп,оған толық тәуелді болады. Тек жеңген жігіт қана өз билігін жүргізе алады. »деп жазған.


Тайпа көсемі туралы. (Интерактивті тақтадан тайпа көсемінің суреті.)


Халықтың басым көпшілігін қатардағы қауымдастықтар—малшылар құрады.Тайпа мүшелері өз жиналыстарында көсемін сайлады. Тайпа көсемі бас қолбасшылық қызметін атқарып, тайпалар мен рулардың арасындағы даулы мәселелерді шешті, қақтығыстарды реттеп отырды.Көсем өз тайпасын қарумен, азық-түлікпен қамтамасыз етілуін қадағалап, тайпа атынан келіссөздер жүргізіп отырды.Жайылым мен көші-қон мәселесін реттеді. Жер бөлісімен айналысып,оны пайдалану жолын белгіледі.



7- тапсырма.Жұмбақ шешу.

Енді оқушылар «Сақтар» тарауына арналған жұмбақтардың шешуін табайық.



Жұмбақ шешу: 1.Қалам бас алға сүрінбей

Болашақ кілті – білімде.

Қандай мағына береді,

«Сақ» сөзі парсы тілінде?(Құдіретті еркектер)


2.Басынан кешкен шақтарды

Тарихшы тізіп ақтарды

Кімдер деп тағы атады,

Грек Гредот сактарды?(Массагеттер)


3.Ағаға тыныс іні еді,

Тарих өткеннің үніеді.

Сақ әйелінің ерлігін,

Сипаптап берген кім еді?(Ктесий)


4.Көгенге құлын байлады,

Бес қаруды да сайлады.

Айтып берші,қай сактар,

Арал мен Сырды жайлады?(Парадарайда)


5.Білімді алтынға теңедік,

Достарға ашык,кең едік.

Әйгілі сусын жасаушы,

Сақтарды кімдер деп едік?(Хаомаварга)


6.Арайлап таңы атады,

Маужырап күні батады.

Түйе сүтін балмен тең,

Сақтар қалай атады?(Шұбат)

7.Кең болып түзде түлеппін,

Шарапаты мен ізгі тілектің,

Көшпелілер қалай аталды,

Деректерінде гректің(дайлар)

Сөзжұмбақ шешу.




С



А


Қ



А

Р

Г

И

П

Е

Й

Л

Е

Р


Қ

Ы

З

Ы

Л



Т

О

М

И

Р

И

С



Қ

Ұ

Д

І

Р

Е

Т

Т

І

(еркектер)



Ж

Ү

Й

Р

І

К

(атты турлар)



М

А

Л

Ш

Ы

Л

А

Р


П

А

Р

С

Ы



С

Т

Р

А

Б

О

Н



А

Б

Ы

З

Д

А

Р




1.Б.з.б.І мыңжылдықта Орта Азия мен Қазақстан жерін мекен еткен ежелгі тайпа.

2. .Арал теңізінің солтүстік-шығыс жағасын мекендеген сақ тайпаларын жазба деректерде қалай атаған.

3.Сақ жауынгерлері киген киім түсі.

4.Сақ патшайымы кім.

5.«Сақ» сөзінің мағынасын парсы жазбаларында қалай атаған.

6.Иран жазбаларында «Сақ» сөзі қандай мағына береді.

7.Сақ қоғамының 3-ші тобы.

8.Дарий қай елдің патшасы.

9.Грек географы кім.

10.Сақ қоғамында ақ түсті киім кигендер.


Сонымен түйін сөз «Сақ тұрмысы». Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы


Жаңа сабақ. Сақтардың тұрмысы мен шаруашылығы.

Жоспары: 1.Сақтардың т ұрмысы.

2.Шаруашылығы

3.Қолөнері кәсібі

4.Діни нанымдары мен ғұрыптары


Сурет. Сақ көші туралы әңгімелеу.


Жартылай отырықшы мал шаруашылығы

(себебі малда бағады ,егінде егеді.)Шhello_html_6096a26.gifығыс Қазақстан


Шhello_html_3b8a6ff7.gifhello_html_6b11c135.gifаруашылық отырықшы жер шаруашылығы Қазақстанның Оңтүстігі

hello_html_m66077175.gif

hello_html_6b11c135.gifКөшпелі мал шарушылығы Орталық,Солтүстік,Батыс Қазақстан



Сақтардың негізгі шаруашылығы мал шаруашылығы—жылқы, сиыр, қой, түйе өсірген. Олар бұл малдардың етімен, сүтімен, тамақтанып, терісі мен жүнін күнделікті тұрмыста пайдаланған. Сақтар жем-шөпті көп қажет ететін ірі қара малды аз өсірді. Мал шаруашылығымен бірге сақтардың біразы егіншілікпен айналысты.Археологтар қазіргі Қызылорда облысындағы Шірік-Рабат деген малшылар қоныстарының маңынан суару каналдарының іздерін тапты. Олар қара бидай, тары, арпа өсірген. Қосымша кәсіп ретінде балық аулай білген. Балық аулау Ертіс жағалауында және Сырдария өзенінің бойында кеңінен таралған.Сақтарда бірте-бірте отырықшы тұрғындардың қоныстары көбейіп, қолөнер мен сауда дамыды, қалалар пайда бола бастады.

Сақтарда қолөнер жақсы дамыды.


Ағаштан ойып жасалған бейнелер мен сәндік бұйымдарды

аhello_html_m712fb3e2.gifлтынмен аптау ісі жақсы дамыды.


Асыл тастардан көз салынған алқа ,сырға-сақина,белдіктер әзірледі


Қhello_html_6b11c135.gifhello_html_m767b4bbf.gifолөнершілер

Ілгек ,түйме сияқты тұрмыстық бұйымдарды жасайтын сүйек өңдеу қол өнері дамыды


Ұhello_html_5351c983.gifсталар Қару-жарақ соқты,семсерлер,найза,қанжар, жебе ұштарын

дайындады


Діни нанымдары мен ғұрыптары


hello_html_m3fdf04f9.gifАспан әлемі

Сhello_html_5073de46.gifhello_html_5b01ca0e.gifақтардың ойынша 3 әлем Жер үсті әлемі

Жер асты әлемі бар деп есептеген


Олардың түсінігі бойынша әлемнің төрт бұрышы оң,сол,алдыңғы,артқы жағы болады.Сақтардың діни нанымдары мен ғұрыптардың негізгі бағыты ата-баба аруағына сиыну болып табылады.

Осыған байланысты олар арнайы рулық зираттарға мәйітпен қоса, оның дүние мүлкін қоса жерлеген. Себебі, олар өлген адамның аруағына сиынып қызыл бояу жағып, қабір басына от жағу—от пен күннің белгісін білдіреді. Осындай от орындарын археологтар Жетісу жерінен тапты.Сақ аңыздарында отырықшы сақтар киелі деп жерге, көшпелі сақтар күнге, отқа және соғыс құдайына табынған.







Жаңа сабақты бекіту тапсырмалары:

1.Тарихи сынақ хат.

1.Ұсталар тастан,саздан жасалған қалыптарды пайдалана отырып, қазандар құйды,қару-жарақ соқты.

2.Сақтарда мәйітке қызыл бояу жағып, қабір басына от жағу отпен күннің белгісін білдіреді.

3.Мал шаруашылығымен бірге сақтардың біразы егіншілікпен айналысты.

4.Қосымша кәсіп ретінде балық аулай білген.

2 тапсырма: тест тапсырмасы.

1.Қатты суық кездерде ағаш үйлер немен жабылған.

а/ қалың шөппен

ә/ қалың ақ киізбен б/ мал терісімен.


2. Малшылар қоныстарының маңынан суару каналдарының іздерін қайдан тапты.

а/Арал маңы

ә/ Жетісу

б/Шірік-Рабат


3. Сақтарда ілгек, түйме сияқты тұрмыстық бұйымдарды жасайтын қандай қолөнер болған.

а/ егіншілік

ә/ сүйек өңдеу қолөнері

б/ ұсталақ


4.Сақтардың ойларынша қанша әлем бар.

а/ 7. ә/ 3. б/ 4.


5. Сақтардың діни нанымдары мен ғұрыптарының негізгі бағыты.

а/ ата-баба аруағына сиыну

ә/ тотемизм

б/ киелі жерлерге мінажат ету.


Келесі тапсырма бойынша әр оқушы парақшаға өткен тақырыптан сұрақ жазуға тиіс, оны қоржынға салып араластырып кез-келген оқушы таңдап алып жауап беруі қажет.

Қорытынды.

Біз бүгінгі тақырыптан Сақтар мәдениетінің жоғары дәрежеде дамығанын оқып түсіндік. Сақ тайпасы туралы өз білімімізді ортаға салдық. Сақтар- біздің, яғни қазақтардың арғы тегі. Келесі тақырыбымызда сақтардың тәуелсіздік үшін аянбай күресі туралы білетін боламыз.


Оқушыларды білімдеріне қарай бағалау.


Үйге тапсырма. Тақырыпты оқып келу.

«Сақтардың тұрмысы мен шаруашылығы»,«Сақтардың мәдениеті » тақырыптарда мәнжазба жазу.

Сақтардың тұрмысы мен шаруашылығы
  • История
Описание:

cccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccc dddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddd fffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffff jjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjjj aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

Автор Рахимова Мая Садыковна
Дата добавления 31.03.2015
Раздел История
Подраздел Конспекты
Просмотров 1452
Номер материала 58978
Скачать свидетельство о публикации

Оставьте свой комментарий:

Введите символы, которые изображены на картинке:

Получить новый код
* Обязательные для заполнения.


Комментарии:

↓ Показать еще коментарии ↓