Главная / Обществознание / Салалас құрмалас сөйлемнің мағыналық түрлерін қайталау

Салалас құрмалас сөйлемнің мағыналық түрлерін қайталау

Синтаксис – гректің құру, біріктіру деген мағынаны білдіретін сөз. Ол грамма...
Салаластың құрамындағы жай сөйлемдер өзара екі түрлі жолмен байланысады: Мағы...
а). Үн мен салдырдың қатысына қарай: 5 = (қ, с) қатаң Себебі, бұл дыбыстар те...
“Себеп-салдар” сөзіне сөзжасамдық талдау Себеп-салдар Бұл сөз екі құрамнан т...
Сабақтың тақырыбы: Салалас құрмаластың мағыналық түрлерін қайталау Сабақтың м...
Сабақтың барысы: 1. Ұйымдастыру а) оқушылардың сабаққа қатысы, оқу құралдары...
3. Мәтінмен жұмыс Ажалдан арашалаған ана тілі Бұл оқиға Ауған жерінде, 1988 ...
4. «Мақал – сөз мәйегі» Тіл тақырыбына арналған мақал – мәтелдер айту. 5. Шығ...
1 из 13

Описание презентации по отдельным слайдам:

№ слайда 1
Описание слайда:

№ слайда 2
Описание слайда:

№ слайда 3 Синтаксис – гректің құру, біріктіру деген мағынаны білдіретін сөз. Ол грамматик
Описание слайда:

Синтаксис – гректің құру, біріктіру деген мағынаны білдіретін сөз. Ол грамматиканың бір саласы болып есептеледі де сөйлемдегі сөздердің бір-бірімен байланысын, сөз тіркесін, сөйлемнің құрамы мен құрылысын, түбірлерін және сөйлем мүшелерін зерттейді. Қазақ тілі синтаксисі үш салаға бөлінеді.

№ слайда 4
Описание слайда:

№ слайда 5 Салаластың құрамындағы жай сөйлемдер өзара екі түрлі жолмен байланысады: Мағынал
Описание слайда:

Салаластың құрамындағы жай сөйлемдер өзара екі түрлі жолмен байланысады: Мағыналарының жақындығына қарай, іргелес, ұласпалы интонация арқылы байланысады. Еңбек қыламай тапқан мал дәулет болмас: қардың суы секілді тез суалар. (Абай). Мінген аттың мінезі шәлкестеу еді және түйеден қорқатын еді. Алғашқы салалас құрмаласта бірінші жай сөйлемдегі ойдың екінші жай сөйлемдегі ой себеп- салдар мәнін білдіріп тұрса, екінші салалас құрмаластағы жай сөйлемдер істің реті бірінен кейін бірі келуін білдіріп тұр. Салалас құрмаластардағы жай сөйлемдердің мағыналық жақындығына қарай, іргелес тұрып, байланысуы деп, осындай қарым –қатынастарды айтамыз. Олардың ұласпалы (тиянақсыз) интонация арқылы байланысында бірінші жай сөйлем аяқталған жерде дауыс ырғағы бәсеңдемей, көтеріңкі қалыпта айтылады да, тиянақсыз болып тұрады; одан кейін сәл кідіріс жасалып, екінші сөйлеммен ұласа байланысып тұрады. Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәтті.

№ слайда 6
Описание слайда:

№ слайда 7 а). Үн мен салдырдың қатысына қарай: 5 = (қ, с) қатаң Себебі, бұл дыбыстар тек с
Описание слайда:

а). Үн мен салдырдың қатысына қарай: 5 = (қ, с) қатаң Себебі, бұл дыбыстар тек салдырдан тұр. (р, л, м) үнді Себебі, бұл дыбыстарды айтқанда салдырдан гөрі үн басым. ә). Айтылу (жасалу) тәсіліне қарай: 5 = (қ) шұғыл + (с) ызың + (р) діріл 1 (л) ауыз жолды +1(м) мұрын жолды Себебі, бұл дыбыстарды айтқанда дыбыстау мүшелері бір-біріне қатты соқтығысып, ауа кілт үзіліп, шұғыл шығады. Себебі, бұл дыбыстарды айтқанда дыбыстау мүшелері бір-біріне жуысып, ауа сүзіліп шығады. Себебі, бұл дыбыстарды айтқанда дыбыстау мүшелері бір-біріне соқтығысып, ауа дірілдеп шығады. Себебі, бұл дыбыстарды айтқанда ауа ауыз арқылы шығады. Себебі, бұл дыбыстар айтқанда мұрын арқылы шығады. б). Жасалу орны дыбысталу мүшелерінің қатысына қарай: 5 1 (м) ерін + 1 (с) тіс +2 (л, р) тіл алды. + 1 (қ) тіл арты

№ слайда 8
Описание слайда:

№ слайда 9 “Себеп-салдар” сөзіне сөзжасамдық талдау Себеп-салдар Бұл сөз екі құрамнан тұр:
Описание слайда:

“Себеп-салдар” сөзіне сөзжасамдық талдау Себеп-салдар Бұл сөз екі құрамнан тұр: себеп салдар 2. Тұлғасына қарай себеп –салдар туынды түбір. Себебі, аналитикалық немесе синтаксистік тәсілмен екі түбірдің қосарлануынан жасалған туынды сөз. 3. Құрылысына қарай –күрделі, қос сөз. Себебі, ритм-ырғағы жығынан бірұдай, лексика-сематикалық жағынан біртұтас, лексика-грамматикалық жағынан бір бүтін тұлға болып, қосарланып тұрақталған құрама сөз. 3.1. Себебі, екі басқа түбірдің қосарлануынан жасалған. 3.2. Екі сыңарлы да мағыналы. 3.3. Екі сыңарлы да қосымшасыз. 3.4. Синонимдес қос сөз. Себебі, мағыналары бір-біріне жақын.

№ слайда 10 Сабақтың тақырыбы: Салалас құрмаластың мағыналық түрлерін қайталау Сабақтың мақс
Описание слайда:

Сабақтың тақырыбы: Салалас құрмаластың мағыналық түрлерін қайталау Сабақтың мақсаты: 1. Білімділік - салалас құрмалас сөйлемнің мағыналық түрлерінен алған білімдерін қорытындылау. Салалас құрмалас сөйлемнің жасалу жолдары, мағыналық түрлері жайында білімдерін тиянақтау, бекіту, сатылай кешенді талдау арқылы алған білімдерін практикада қолдану. Білім, білік дағдыларын қалыптастыру. 2. Дамытушылық – өздігінен білім алуға дағдыландыру, шығармашылық қабілеттерін дамыту. Жүйелі сөйлеуге қалыптастыру,ойларын нақты, жетік жеткізе білуге дағдыландыру. 3. Тәрбиелік-егеменді еліміздің жас қырандарын өз ұлтымыздың мәртебесін биік, ана тілінде таза сөйлеуге және бабалар рухынан, тілінен нәр алып, сусындап өсуіне тәрбиелеу. Сабақ типі: үйретілген білімге шолу жасау, жүйелеу. Сабақ түрі: қайталау сабағы Сабақтың әдісі: топпен жұмыс, ұжымдық жұмыс, сатылай кешенді талдау, сұрақ – жауап. Сабақтың көрнекілігі: интерактивті тақта. Пәнаралық байланыс: әдебиет, математика, музыка, ішінара байланыс.

№ слайда 11 Сабақтың барысы: 1. Ұйымдастыру а) оқушылардың сабаққа қатысы, оқу құралдары, т
Описание слайда:

Сабақтың барысы: 1. Ұйымдастыру а) оқушылардың сабаққа қатысы, оқу құралдары, тазалығы тексеріліп, оқушылар назарын сабаққа аударамын. ә) психологиялық даярлық Сабақты Ә. Қойшиеваның «Қазақ тілі» әнімен бастаймыз. Рахмет, балалар! Өз ана тілдеріңе, қасиетті баба тіліне деген сүйіспеншілікпен сабақты бастап жатырсыңдар. «Өткірдің жүзі, Кестенің бізі Өрнегін сендей сала алмас», - деп ұлы Абай атамыз таңырқап, тағзым еткен тіл, қазақ елін бүкіл әлемге танытқан дана Мұхтардың тілі, менің тілім. Ендеше, бүгінгі сабағымыздың эпиграфы «Тілім – тірегім, соғып тұрған жүрегім». Елбасы Н.Ә.Назарбаев «Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде» деген еді. Қыран құстың қанатындай, аққудың сазды әуеніндей, алмас қылыштың жарқылындай, ғашықтың мұңлы жырындай төгілген керемет, әуезді қазақ тіліміздің маңыздылығын ойлай отырып, бүгінгі сабағымызды бастаймыз. 2. Үйге берілген тапсырма Сынып төрт топқа бөлінген. Төрт топқа төрт түрлі тапсырма алдын – ала берілген. 1 – топ. Синтаксистің зерттейтін салалары (слайд жасау) 2. «Синтаксис» сөзіне толық фонологиялық талдау жасау. 2 – топ: Салалас құрмалас сөйлемнің жасалу жолдары (слайд жасау) 2. «Құрмалас» сөзінің құрамындағы дыбыстарға математикалық тәсілмен мінездеме беру. 3 – топ: Салалас құрмаластың мағыналық түрлері. (слайд жасау) 2. «Себеп - салдар» сөзіне сөзжасамдық талдау жасау.

№ слайда 12 3. Мәтінмен жұмыс Ажалдан арашалаған ана тілі Бұл оқиға Ауған жерінде, 1988 жыл
Описание слайда:

3. Мәтінмен жұмыс Ажалдан арашалаған ана тілі Бұл оқиға Ауған жерінде, 1988 жылы мамыр айының он төрті күні болған еді. Дұшпандардың күтпеген жерден шабуыл жасайтын әдеті. Таң қылаң бере дүние астан – кестен болды. Дұшпандардың қоршауында қалып, қолға түскенімізді бір – ақ білдік. Бір кезде бәрімізді етпеттетіп жатқызды да аяғымызды тас қылып , байлап тастады. Шамасы, оқшығармай, пышақпен бауыздап өлтіретінін сезіп жатырмыз. Шеттен бауыздап келе жатқанын сездік. Кезек маған да жетті. Пышақты алқымыма тақай бергенде: «Көке – ай » деген даусым шығып кетті. -Әй , сорлы; қазақсың ба? – деген сыбыр естілді. -Иә, -- дедім. Құлағыма: «Сені өлтірмеймін , бірақ қан шығарып бауыздаймын. Біз бұл жерден тез кетеміз, жүре алсаң тез құтылып кетерсің,-деген күбір естілді. Сөйтті де тамағымның етін өткір пышағымен осып жіберді. Біраз уақыт өткен соң, көзімдегі байлаулы матаны шештім . Айналамдағы екі – үш жыл қызметтес болған серіктерім жайрап жатыр. Көзімді жас, денемді қан жуып ктті.Білетін лағынет сөздерімді айтып, басымның ауған жағына қарай кете бердім. Ұзақ жол жүріп, көптеген қиыншылықпен туған жеріме келдім. Қарт анам мені көріп, құшағын жайып, еңіреп қоя берді. Ажалдан жалғыз ауыз ана тілінің аман алып қалғанынна күні бүгінге дейін қуанамын және қазақ болып туылғаныма құдайға мың шүкір етемін.

№ слайда 13 4. «Мақал – сөз мәйегі» Тіл тақырыбына арналған мақал – мәтелдер айту. 5. Шығарм
Описание слайда:

4. «Мақал – сөз мәйегі» Тіл тақырыбына арналған мақал – мәтелдер айту. 5. Шығармашылық тапсырма «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде » атты Елбасы сөзін пайдалана отырып, эссе жазу. 6. Қорытындылау 7. Бағалау 8. Үйге тапсырма: 1 – топ: «Айтылмаса сөз жетім» ой – толғау жазу 2 – топ: «Тіл - ұлттың жаны» шағын шығарма 3 – топ: «Туған тілде айтылмай сөз қалмасын» эссе жазу 1 – топ: Сабақтас құрмалас сөйлемнің грамматикалық ерекшеліктері (слайд жасау) 2 – топ: Сабақтас құрмалас сөйлемнің жасалу жолдары (слайд жасау) 3 – топ: Сабақтас құрмалас сөйлемнің мағыналық түрлері (слайд жасау).

Салалас құрмалас сөйлемнің мағыналық түрлерін қайталау
  • Обществознание
Описание:

 

1.Сөйлем болу үшін сөздер белгілі бір грамматикалық байланысқа түсу керек;
2.Кез келген қатар тұрған сөздер бір бірімен байланысқа түсе бермейді.
3.Грамматикалық байланысқа түспеген сөздер тіркеспейді, сөз тіркесін құрай алмайды;
4.Сөздердің сөйлемде байланысуының өзіндік заңдылығы бар, сөздер бір-бірімен
       белгілі бір тәсілдер арқылы байланысады.
5. Сөздер:
    а). Біріншіден, байланысу тәсілдері арқылы тіркесіп, сөз тіркесін құрайды.
         Сондықтан сөздердің  байланысу тәсілдері сөз тіркесіне негіз болады;
    ә). Екіншіден, сөйлем мүшелері сөйлемдегі сөздердің байланысы арқылы анықталады.
         Сөйлем мүшесін анықтайтын сұрақтар сол сөздің байланысына қарай қойылады.
     Синтаксис гректің құру, біріктіру деген мағынаны білдіретін сөз. Ол грамматиканың бір саласы болып есептеледі де сөйлемдегі сөздердің бір-бірімен байланысын, сөз тіркесін, сөйлемнің құрамы мен құрылысын, түбірлерін және сөйлем мүшелерін зерттейді. Қазақ тілі синтаксисі үш салаға бөлінеді.
1.Бұл сөз айтылу, жазылу, жасалу жолдарына қарай жуан буынды сөз.Себебі, сөздің құрамындағы дауысты дыбыстар жуан дауыстылар.
2.Бұл сөз синтак- сис болып үш буынға бөлінеді. Себебі, сөздің құрамында үш дауысты дыбыс бар.
       Син-так-сис
        
   б. б.               б. б.
 
               б. б.
       себебі, буындар дауыссыз дыбыстардан басталып, дауыссыз дыбыстарға аяқталып тұр.
3. Бұл сөз
Син-        болып екі жағдайда тасымалданады немесе буын жігіне сәйкес          
так-         тасымалданған.
сис-
4. Қазақ тілінде сөз екпінінің орны бір шама тұрақы. Сөзге қосымша жалғанған сайын, екпін сөздің соңғы буынына қарай ығысып отырады.
5. Сөзде түбір мен қосымшаның арасында буын үндестігі жоқ. Себебі, түбір сөз.
6. Сөздер түбір мен қосымшаның арасында дыбыс үндестігі жоқ. Себебі, түбір сөз.
Салаластың құрамындағы жай сөйлемдер өзара екі түрлі жолмен байланысады:
1.Мағыналарының жақындығына қарай, іргелес, ұласпалы интонация арқылы
      байланысады.
 
        Еңбек қыламай тапқан мал дәулет болмас: қардың суы секілді тез суалар.
       (Абай).
        Мінген аттың мінезі шәлкестеу еді және түйеден қорқатын еді.
        Алғашқы салалас құрмаласта бірінші жай сөйлемдегі ойдың екінші жай
сөйлемдегі ой себеп- салдар мәнін білдіріп тұрса, екінші салалас құрмаластағы жай
сөйлемдер істің реті бірінен кейін бірі келуін білдіріп тұр.
Салалас құрмаластардағы жай сөйлемдердің мағыналық жақындығына қарай,
іргелес тұрып, байланысуы деп, осындай қарым қатынастарды айтамыз.
         Олардың ұласпалы (тиянақсыз) интонация арқылы байланысында бірінші жай
сөйлем аяқталған жерде дауыс ырғағы бәсеңдемей, көтеріңкі қалыпта айтылады да,
тиянақсыз болып тұрады; одан кейін сәл кідіріс жасалып, екінші сөйлеммен ұласа
байланысып тұрады.
          Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәтті.
           
 
 
 
 
1.
 
Автор Белгибаев Василий Чапаевич
Дата добавления 20.02.2015
Раздел Обществознание
Подраздел Конспекты
Просмотров 1489
Номер материала 56813
Скачать свидетельство о публикации

Оставьте свой комментарий:

Введите символы, которые изображены на картинке:

Получить новый код
* Обязательные для заполнения.


Комментарии:

↓ Показать еще коментарии ↓