Главная / Другое / Сабақтың тақырыбы: Эвфемизм мен дисфемизм (5 сынып)

Сабақтың тақырыбы: Эвфемизм мен дисфемизм (5 сынып)

Күні: Сыныбы:5

Сабақтың тақырыбы: Эвфемизм мен дисфемизм

Сабақтың типі: аралас сабақ

Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі: түсіндіру, сұрақ-жауап, жаттығу, талдау.

Пәнаралық байланыс: әдебиет

Сабақтың мақсаты: Оқушылардың эвфемизм мен дисфемизм туралы Лингвистикалық білімдерін кеңейту, лексикалық талдау жасау дағдыларын дамыту, жаттығу жұмыстары мен қосымша тапсырмалар арқылы бекіту.

Сабақтың міндеті:- сөздік қорларын сыпайы сөздермен  толықтырып, тіл мәдениетін дамыту. 

-оқушылардың таным қабілеттерін дамыту, пәнге деген қызығушылықтарын арттыру, ауызша және жазбаша тіл мәдениетін дамыту.

-сөйлеу мәдениетін арттыру, ауызекі сөйлеу тілінде дөрекі, жағымсыз сөздерден аулақ болуға, таза, әсерлі сөйлеуге төселдіру. 



Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі:

1.Оқушылармен сәлемдесу.

2.Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.

3.Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:

1.Табу туралы түсінік.

2.103 - жаттығу

ІІІ Білім тексеру:

Терме диктант.

1.Ажыландай тоғанды. 2.Адал ақы, маңдай тер. 3.Бет пердесін ашты. 4.Гүлдей солды. 5.Дүниеден озды. 6.Екі туып, бір қалғаным емес. 7.Жолы болды. 8.Зәре құты қалмады.

ІV Жаңа сабаққа дайындық

1.Сабақ тақырыбын тақтаға жазу

2.Сабақ мақсатын түсіндіру

V. Жаңа тақырыпты түсіндіру:

Кейде бір нәрсенің атын тікелей айту дөрекілеу естіледі, көңілге жағымсыз естілетіндей сыңайы байқалады. Мұндай жағдайда олар басқа сыпайы, жағымды сөздермен ауыстырып айтылады. бұл құбылыс тілде эвфемизм деп аталады.эвфемизм әдепті, сыпайы, сөйлеу мақсатынан шыққан. Мысалы: «мылжың» деудің орнына «сөзуар», «ұрланды» деудің орнына «қолды болды» деген сөздер мен тұрақты тіркестер қолданылады. Эвфемизмдер – ойды бейнелеп, көркемдеп жеткізудің бір тәсілі.

Күнделікті ауызекі сөйлеуде әдепті сөзді әдепсіз, дөрекі сөзге ауыстырып айту әдеті де кездеседі. Мұндай құбылысты тіл білімінде дисфемизм деп атайды. Дисфемизм мағынасы жағынан эвфемизмге қарама- қарсы құбылыс.Дисфемизм кеміту, қорлау, іске жаратпа ұғымын тудырады. Мысалы: боқмұрын, боғы ботқа болу, қырт.

Дисфемизм – әдеби тілдің үлгісіне жатпайды. Дисфемизммен сөйлейтін адамдарды мәдениеті төмен адамдар деп есептейді. Бұлар көркем шығармада, көбінесе, ауызекі сөйлеу тілінің үлгісінде кейіпкерлердің тілінде ұшырасады.

VІ. Жаңа тақырып бойынша түсінігін тексеру:

1.Сөз тіркестерінен эвфемизмді бір бөлек, дисфемизмді бір бөлек топтап жазыңдар.

Аузы жеңіл, шірік неме, сылтып басады, жаман ит, құлағы мүкістеу, нұры кеткен, мес қарын, сасық ауыз.

2.Төмендегі сөздерді эвфемизмге айналдырып жаз.

Өтірікші, ұры ,өлді,мылжың

VІІ .Жұмыс түрі:

Оқулықпен жұмыс

104 -жаттығу

*Мәтіндегі дөрекі, әдепсіз қолданылған сөздерді тауып, адамға қалай әсер ететінін айтыңдар.

106 -жаттығу.

*Төмендегі сөздерді эвфемизммен ауыстырып жазыңдар.

Тапсырмалар:

Тапсырма: дөрекі, әдепсіз сөздердің мәнін ашып, дисфемизмдерді эвфемизмдерге айналдырыңдар.

1. Ерінен айырылған көмгенше жылайды,

Елінен айырылған өлгенше жылайды.

(көмгенше – жерлегенше, өлгенше – өмірінің соңына дейін)

2. Қақылдаған тауық тумай қоймайды.

(тумай – жұмыртқаламай)

3. Шошқаға ерген балшыққа аунар.

(шошқаға – нашар, жаман адамға)

4. Жолдасың соқыр болса,

Сен де бір көзіңді қысып қой.

(соқыр – ауыспалы мағынада, надан болса, сұғанақ болса, аңғал болса т.б.)

5. Ешкі егіз туып, қойдан көп болмас.

(туып – лақтап)

6. Өсекшінің тілі қышып тұрады.

(өсекші – сөзуар)

7. Қысыр сөзде қырсық көп.

(қысыр – жаман, мәні жоқ)

8. Итпен жолдас болсаң, таяғыңды тастама.

(итпен – сенімсіз адаммен)





ҮІІІ .Бекіту сұрақтары:

Зымыран сұрақтар: 

1. Ойды бейнелеп, көркемдеп жеткізудің тәсілі? Эвфемизм. 
2. Мағынасы жағынан эвфемизмдерге қарама-қарсы құбылыс? Дисфемизм. 
3. Дисфемизммен сөйлейтін адамдардың мәдениеті қандай? Төмен. 
4. Әдеби тілдің үлгісіне жатпайтын тілдік құбылыс? Дисфемизм. 
5. Әдепті, сыпайы сөйлеу мақсатынан шыққан құбылыс? Эвфемизм. 

IX .Үйге тапсырма:

107-жаттығу. Халық ауыз әдебиеті үлгілерінен мысалдар 
жазып келу. 

X. Бағалау:

Сабақтың тақырыбы: Эвфемизм мен дисфемизм (5 сынып)
  • Другое
Описание:

Күні:Сыныбы:5

Сабақтың тақырыбы: Эвфемизм мен дисфемизм

Сабақтың типі: аралас сабақ

Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі: түсіндіру, сұрақ-жауап, жаттығу, талдау.

Пәнаралық байланыс: әдебиет

Сабақтың мақсаты: Оқушылардың эвфемизм мен дисфемизм туралы Лингвистикалық білімдерін кеңейту, лексикалық талдау жасау дағдыларын дамыту, жаттығу жұмыстары мен қосымша тапсырмалар арқылы бекіту.

Сабақтың міндеті:- сөздік қорларын сыпайы сөздермен толықтырып, тіл мәдениетін дамыту.

-оқушылардың таным қабілеттерін дамыту, пәнге деген қызығушылықтарын арттыру, ауызша және жазбаша тіл мәдениетін дамыту.

-сөйлеу мәдениетін арттыру, ауызекі сөйлеу тілінде дөрекі, жағымсыз сөздерден аулақ болуға, таза, әсерлі сөйлеуге төселдіру.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі:

1.Оқушылармен сәлемдесу.

2.Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.

3.Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:

1.Табу туралы түсінік.

2.103 - жаттығу

ІІІ Білім тексеру:

Терме диктант.

1.Ажыландай тоғанды. 2.Адал ақы, маңдай тер. 3.Бет пердесін ашты. 4.Гүлдей солды. 5.Дүниеден озды. 6.Екі туып, бір қалғаным емес. 7.Жолы болды. 8.Зәре құты қалмады.

ІV Жаңа сабаққа дайындық

1.Сабақ тақырыбын тақтаға жазу

2.Сабақ мақсатын түсіндіру

V. Жаңа тақырыпты түсіндіру:

Кейде бір нәрсенің атын тікелей айту дөрекілеу естіледі, көңілге жағымсыз естілетіндей сыңайы байқалады. Мұндай жағдайда олар басқа сыпайы, жағымды сөздермен ауыстырып айтылады. бұл құбылыс тілде эвфемизм деп аталады.эвфемизм әдепті, сыпайы, сөйлеу мақсатынан шыққан. Мысалы: «мылжың» деудің орнына «сөзуар», «ұрланды» деудің орнына «қолды болды» деген сөздер мен тұрақты тіркестер қолданылады. Эвфемизмдер – ойды бейнелеп, көркемдеп жеткізудің бір тәсілі.

Күнделікті ауызекі сөйлеуде әдепті сөзді әдепсіз, дөрекі сөзге ауыстырып айту әдеті де кездеседі. Мұндай құбылысты тіл білімінде дисфемизм деп атайды. Дисфемизм мағынасы жағынан эвфемизмге қарама- қарсы құбылыс.Дисфемизм кеміту, қорлау, іске жаратпа ұғымын тудырады. Мысалы: боқмұрын, боғы ботқа болу, қырт.

Дисфемизм – әдеби тілдің үлгісіне жатпайды. Дисфемизммен сөйлейтін адамдарды мәдениеті төмен адамдар деп есептейді. Бұлар көркем шығармада, көбінесе, ауызекі сөйлеу тілінің үлгісінде кейіпкерлердің тілінде ұшырасады.

VІ. Жаңа тақырып бойынша түсінігін тексеру:

1.Сөз тіркестерінен эвфемизмді бір бөлек, дисфемизмді бір бөлек топтап жазыңдар.

Аузы жеңіл, шірік неме, сылтып басады, жаман ит, құлағы мүкістеу, нұры кеткен, мес қарын, сасық ауыз.

2.Төмендегі сөздерді эвфемизмге айналдырып жаз.

Өтірікші, ұры ,өлді,мылжың

VІІ .Жұмыс түрі:

Оқулықпен жұмыс

104 -жаттығу

*Мәтіндегі дөрекі, әдепсіз қолданылған сөздерді тауып, адамға қалай әсер ететінін айтыңдар.

106 -жаттығу.

*Төмендегі сөздерді эвфемизммен ауыстырып жазыңдар.

Тапсырмалар:

Тапсырма: дөрекі, әдепсіз сөздердің мәнін ашып, дисфемизмдерді эвфемизмдерге айналдырыңдар.

1. Ерінен айырылған көмгенше жылайды,

Елінен айырылған өлгенше жылайды.

(көмгенше – жерлегенше, өлгенше – өмірінің соңына дейін)

2. Қақылдаған тауық тумай қоймайды.

(тумай – жұмыртқаламай)

3. Шошқаға ерген балшыққа аунар.

(шошқаға – нашар, жаман адамға)

4. Жолдасың соқыр болса,

Сен де бір көзіңді қысып қой.

(соқыр – ауыспалы мағынада, надан болса, сұғанақ болса, аңғал болса т.б.)

5. Ешкі егіз туып, қойдан көп болмас.

(туып – лақтап)

6. Өсекшінің тілі қышып тұрады.

(өсекші – сөзуар)

7. Қысыр сөзде қырсық көп.

(қысыр – жаман, мәні жоқ)

8. Итпен жолдас болсаң, таяғыңды тастама.

(итпен – сенімсіз адаммен)

ҮІІІ .Бекіту сұрақтары:

Зымыран сұрақтар:

1. Ойды бейнелеп, көркемдеп жеткізудің тәсілі? Эвфемизм.
2. Мағынасы жағынан эвфемизмдерге қарама-қарсы құбылыс? Дисфемизм.
3. Дисфемизммен сөйлейтін адамдардың мәдениеті қандай? Төмен.
4. Әдеби тілдің үлгісіне жатпайтын тілдік құбылыс? Дисфемизм.
5. Әдепті, сыпайы сөйлеу мақсатынан шыққан құбылыс? Эвфемизм.

IX .Үйге тапсырма:

107-жаттығу. Халық ауыз әдебиеті үлгілерінен мысалдар
жазып келу.

X. Бағалау:

Автор Кенбаева Таншолпан Асанқызы
Дата добавления 20.05.2015
Раздел Другое
Подраздел Другое
Просмотров 4733
Номер материала 59600
Скачать свидетельство о публикации

Оставьте свой комментарий:

Введите символы, которые изображены на картинке:

Получить новый код
* Обязательные для заполнения.


Комментарии:

↓ Показать еще коментарии ↓




Похожие материалы