Главная / Другое / Рабочая программа по татарскому языку и литературе для 9 класса (русская группа)

Рабочая программа по татарскому языку и литературе для 9 класса (русская группа)

Татарстан Республикасы Әлки муниципаль районының муниципаль автоном гомуми белем учреждениесе “Базарлы Матак гомуми урта белем мәктәбе”


Каралды Расланды Раслыйм

МБ утырышында педагогик киңәшмәдә Мәктәп директоры

МБ җитәкчесе пед.киңәшмә җитәкчесе ______/Абдрахманова Л.З./

______/Хафизова В.Г./ _______/Абдрахманова Л.З./ боерык № 27 нче август

2014 нче ел

Беркетмә №1 беркетмә №1

26.08.2014 нче ел 27.08.2014 нче ел










Татар теле һәм әдәбиятыннан эш программасы


Белем бирү баскычлары: төп гомуми белем, 9 класс










Укытучы: Гатауллина Г.Х.





Килешенде

Уку-укыту буенча директор

урынбасары __________

/Искандарова А.Д./ 2014 нче ел





2014-2015 нче уку елы






Календарь – тематик план

Предмет татар теле

Сыйныф 9 “В” рус төркеме

Укытучы _Гатауллина Г.Х.

Сәгатьләр саны:

Барысы 34 атна (68сәгать)

Атнага 2 сәгать

План буенча контроль эшләр 4, сүзлек диктанты 2, диктант 1, изложение 1 , сочинение 1, БСҮ 10, тестлар 8.

Эш программасы Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы тарафыннан тәкъдим ителгән “Рус телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәбендә татар телен һәм әдәбиятын укыту программасы (рус телендә сөйләшүче балалар өчен, 1 – 11 нче сыйныфлар, Казан -2014 нче ел)” ,ТР Мәгариф министрлыгы тарафыннан расланган «Урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәбендә рус телле балаларга татар телен коммуникатив технология нигезендә укыту программасы» (Казан, «Мәгариф»,2014 нче ел), 1-11 нче сыйныфлар өчен Р.З.Хәйдәрова, Р.Л.Малафеева тарафыннан эшләнгән программа нигезендә төзелде

Дәреслек Татар теле: Рус телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәкт. 11 нче сыйныфы өчен дәреслек (рус телендә сөйләшүче балалар өчен). Р.З.Хәйдәрова, Р.Л.Малафеева. – Казан: Мәгариф, 2008 нче ел



Календарь – тематик план

Предмет татар әдәбияты

Сыйныф 9“В” рус төркеме

Укытучы Гатауллина Г.Х.

Сәгатьләр саны:

Барысы 34 атна (68 сәгать)

Атнага 2 сәгать

План буенча тестлар 12.

Эш программасы Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы тарафыннан тәкъдим ителгән “Рус телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәбендә татар телен һәм әдәбиятын укыту программасы (рус телендә сөйләшүче балалар өчен, 1 – 11 нче сыйныфлар, Казан -2014 нче ел)” ,ТР Мәгариф министрлыгы тарафыннан расланган «Урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәбендә рус телле балаларга татар телен коммуникатив технология нигезендә укыту программасы» (Казан, «Мәгариф»,2014 нче ел), 1-11 нче сыйныфлар өчен Р.З.Хәйдәрова, Р.Л.Малафеева тарафыннан эшләнгән программа нигезендә төзелде

Дәреслек Татар теле: Рус телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәкт. 11 нче сыйныфы өчен дәреслек (рус телендә сөйләшүче балалар өчен). Р.З.Хәйдәрова, Р.Л.Малафеева. – Казан: Мәгариф, 2008 нче ел









Аңлатма язуы.

Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы тарафыннан тәкъдим ителгән “Рус телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәбендә татар телен һәм әдәбиятын укыту программасы” (рус телендә сөйләшүче балалар өчен, 1 – 11 нче сыйныфлар, Казан -2014) программага, ТР Мәгариф министрлыгы тарафыннан расланган «Урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәбендә рус телле балаларга татар телен коммуникатив технология нигезендә укыту программасы» (Казан, «Мәгариф»,2014ел), 1-11 нче сыйныфлар өчен Р.З.Хәйдәрова, Р.Л.Малафеева тарафыннан эшләнгән программага,ТР Мәгариф министрлыгы тарафыннан тәкъдим ителгән 11нче сыйныфы өчен Татар теле.Р.З. Хәйдәрова, Р.Л.Малафеева. (Казан “Мәгариф” 2008 нче ел ) дәреслеккә һәм рус телендә сөйләшүче балалар белән эшләүче укытучылар өчен Р.З. Хәйдәрова, Р.Л.Малафеева әзерләгән кулланмага нигезләнеп төзелде.



Федераль Дәүләт стандартларында белем бирү системасының төп үсеш юнәлеше – системалы-эшчәнлекле (системно-деятельностный подход) юнәлеш, ә системаны барлыкка китерә торган төп компонент – нәтиҗә: шәхси, метапредмет, предмет нәтиҗәләре дип билгеләнелә. Стандартларда күрсәтелгән бу концептуаль методологик нигез барлык фәннәрне укыту системасына да, шул исәптән рус телле балаларга татар теле укыту системасына да карый. Ягъни, рус телле балаларга татар теле укыту системасының барлык компонентлары да: программалар, укыту-методик комплектлары, укыту процессы, белем дәрәҗәсенә контроль, идарә итү, белем күтәрү һ.б. – бар да бер максатка – нәтиҗәгә хезмәт итә.

Тәкъдим ителгән “Гомуми белем бирү мәктәпләрендә рус телле балаларга татар телен комуникатив технология нигездә укыту программасы” психология, педагогика фәннәренең яңа казанышларына таянган һәм тел өйрәтү процессында методик стандарт итеп кабул ителгән коммуникатив технология нигезендә укыту принципларын исәпкә алып төзелде.

Әлеге программа рус телле балаларга татар теле укыту буенча эш программаларын төзү өчен нигез булып тора. Ул укыту предметының мәҗбүри өлешен билгеләгән төп программага таянып төзелде.

Укытучылар эш программаларына мәктәпнең эш үзенчәлеген, укучыларның индивидуаль мөмкинлекләрен исәпкә алып, уку материалын өйрәнүгә сәгатьләр саны бүленешен һәм материалны өйрәнү эзлеклелеген билгеләүдә, эчтәлекне киңәйтүдә, шулай ук укучыларның коммуникатив компетенцияләрен формалаштыру юлларын ачыклауда үзгәрешләр кертә алалар. Бу үзгәрешләр эш программаларының аңлатма язуында чагылыш табарга тиеш.

Программа дәүләт контроле һәм белем сыйфатын билгеләү системасы өчен нигез булып тора.

УКЫТУ ПРЕДМЕТЫНА ГОМУМИ АҢЛАТМА

1)Татар теле укыту максатлары.

Урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәбендә рус телле балаларга татар телен укыту максатлары берничә аспектны үз эченә ала: танып белү, үстерү, тәрбия, белем бирү.

Танып белү максатының эчтәлеге

Татарстан Республикасында яшәүче һәр милләт кешесенә, үз халкы тарихыннан тыш, шушы төбәктә төп халык булып саналган татар халкы мәдәниятен, гореф-гадәтләрен, тарихи үткәнен, бүгенгесен, киләчәген белү зарур. Татар халкы белән кулга-кул тотынып яшәргә әзерләнүче һәр кеше бу халыкның бәйрәмнәрен, традицияләрен аңларга, хөрмәт итәргә, әдәбият-сәнгать вәкилләренең иҗади казанышлары белән үзенең рухи үсешен баета алу мөмкинлегеннән файдаланырга тиеш. Программа эчтәлеге телгә өйрәтү процессын бала өчен “башка дөньяга тәрәзә ачу” булырлык һәм шуның аркылы аның үз яшәешен дә тулырак аңлавына ярдәм итәрлек итеп сайланды.

Татарстанда яшәүче милләтләр, Татарстанның дәүләт символлары, Татарстанның территориясе, географик урыны; башкалабыз Казанның тарихи үткәне, бүгенге йөзе; татар сәнгатенең төрле тармаклары буенча күренекле шәхесләр турында укучыларның татарча сөйли алулары төп максат итеп куела.

Үстерү максатының эчтәлеге

Шәхеснең белемле булуы, тәрбиялелек һәм аның фикерләү сәләте үсеше дәрәҗәсеннән дә тора. Укыту процессында үстерү, тәрбия максатларын даими күзаллап эшләү – укытуның практик ягы уңышлылыгының алшарты. Балаларның психик үсешен түбәндәге юнәлешләрдә үстерүгә аеруча игътибар бирү таләп ителә:

– фикерләүне үстерү белән бәйле психик функцияләр: логик фикерләү, сәбәп-нәтиҗә бәйләнешләрен табу, индуктив, дедуктив фикерләү;

– хәтерне үстерү (ихтыярый, ихтыярсыз), игътибарлылыкны үстерү;

– аралаша белү сәләтен үстерү (аралашучанлык, хислелек, эмпатия хисләре);

– ихтыяр көче, максатчанлык, активлык кебек сәләтләрне үстерү.

Бу максатлар программага сайланган эчтәлек нигезендә сөйләм эшчәнлегенең барлык төрләре буенча да эш оештырганда да беренче планга куела.

Тәрбияви максатның эчтәлеге

Укучыларның тиешле дәрәҗәдәге тәрбиялелегеннән башка укыту процессын оештыру мөмкин түгел. Тәрбия процессы, беренче чиратта, укытуның эчтәлеге һәм методлары белән бәйле. Шуңа күрә программа эчтәлеген сайлаганда, материалның тәрбияви мөмкинлекләрен исәпкә алу мөһим. Татар теленең грамматикасын өйрәнү процессында эчтәлектә әхлакый проблемалар булган кечкенә текстлар үзләре үк коммуникатив мотивациягә ия, ягъни, укучыларның эчке кызыксынуы тәэмин ителгән була. Шунлыктан тексттагы лексика, грамматика җайлырак истә кала һәм аралашу ситуациясе булдыру әллә ни кыенлык тудырмый.

Белем бирү максатының эчтәлеге

Укучыларның татар теле буенча лексик, грамматик күнекмәләре филологик белемнәр суммасы дәрәҗәсендә генә калмыйча, ә сөйләм эшчәнлегенең барлык төрләрендә дә аралашуда кулланырлык дәрәҗәгә җитүе зарур. Ягъни, укучылар, нинди дә булса сүзне, я грамматик категорияне тану, аеру, аңлау, тәрҗемә итү дәрәҗәсендә генә түгел, аларны аралашу максатыннан мөстәкыйль кулланырлык дәрәҗәдә өйрәнергә тиешләр. Укучының белеме дигәндә, без аның аерым сүзләрне яки грамматик категорияне тану, аера белүен генә күзалламыйбыз, ә аларны кулланып сөйләшә алуын күзаллыйбыз. Шул вакытта гына татар телен дәүләт теле буларак өйрәнү бурычы үтәлә.

2) Коммуникатив технология нигезендә төзелгән программага эчтәлек сайлау принциплары.

Программа Федераль Дәүләт стандартларының методологик нигезе булган системалы-эшчәнлекле юнәлешкә туры килә торган коммуникатив технологияне төп укыту ысулы буларак билгели.

Коммуникатив технология нигезендә укыту процессын оештыру өчен, бу технология билгеләгән максатларга һәм принципларга туры килгән программа эчтәлеген сайлау таләп ителә. Димәк, коммуникатив технология нигезендә укыту принципларнын ачыклау – программа эчтәлеген сайлау өчен төп критерийлар, норматив база булып тора.

1. Телне аралашу аша өйрәнү принцибы

Атаклы психологлар А.Н. Леонтьев, П.Я. Гальперин хезмәтләре күрсәтүенчә, белемнәрне үзләштерү аларны нинди дә булса эшчәнлектә куллану аша бара. Башта белемнәр суммасы булдырып, аннан соң аны практикада кулланырга мөмкин дип уйлау хәзерге дидактик таләпләргә җавап бирми. Сөйләмгә өйрәтү процессы башта аерым сүзләр, грамматик категорияләр өйрәнеп, аннан шулар нигезендә сөйләм оештыру аша барса, бу бик әйләнгеч, нәтиҗәсез юл булыр иде. Коммуникатив технология нигезендә эчтәлек сайлау стратегиясе һәм тактикасы түбәндәгедән гыйбарәт була: башта балаларның яшь үзенчәлегенә карап, аларның аралашү сфералары, аралашу ситуацияләре ачыклана, аннан соң ул сфераларда сөйләшүне оештыра алырлык лингвистик материал сайлана. Бу процесс түбәндәге схемада күрсәтелә:

Лингвистик материал сайлау схемасы


Социаль контактлар, аралашу сфералары, ситуацияләрне ачыклау

¯

Сөйләшү, сөйләм предметын билгеләү

¯

Сөйләм бурычларын ачыклау

¯

Тиешле лингвистик материалны сайлау.

Сайлап алынган лингвистик материал филологик формада таныштыргач, аны төрле аралашу сфераларындагы социаль контактларда, аралашу ситуацияләрендә, текстлар эчтәлеген сөйләүдә куллану камилләштерелә. Өйрәнелгән грамматик материал максатчан рәвештә төрле жанрдагы текстлар эчтәлегендә кулланылып, укучыларның сөйләшә алулары камилләштерелә.

Югарыда әйтелгәннәрне искә алып сайланган материал мәктәптә телгә өйрәтү шартларын телне тормышта куллану шартларына якынлаштыру мөмкинлеген тудыра.

2. Уку процессын индивидуальләштерү принцибы

Россия Федерациясенең мәгарифне үстерү доктринасында күрсәтелгәнчә, хәзерге заман белем бирү системасы үсешенең төп юнәлеше – укыту процессын укучыларның шәхси ихтыяҗларын, теләк-омтылышларын, индивидуаль-психологик үзенчәлекләрен исәпкә алып оештыру.

Урта һәм югары сыйныф укучылары өчен программада эчтәлек әхлакый проблемалар тирәсенә туплана. Әйтик, “Белем һәм тормыш” темасында “Яхшы уку өчен, нинди сыйфатлар кирәк?” “Яхшы уку җиңелме?“ проблемалары буенча сөйләшү оештырыла. Аңлашыла: бу әхлакый проблемалар, нигездә, балаларның тормыштагы төрле мөнәсәбәтләрен чагылдыра. Шунлыктан, укучыларда бу мөнәсәбәтләргә карата үз фикерләрен әйтү, димәк, сөйләшергә теләү ихтыяҗы туа. Укучы, укытучы кушканга түгел, ә үз теләге, үз ихтыяры белән сөйләм эшчәнлегенә тартыла.

3. Телне актив фикерләү нигезендә өйрәнү принцибы

Белем алу процессын укучыларның актив фикерләвенә нигезләп оештыру психология һәм педагогика фәннәренең алдынгы вәкилләре куйган төп таләпләрнең берсе. Психологлар, методистлар фикеренчә, материалны кат-кат кабатлап, ятлап өйрәнүгә караганда, аралашу ситуацияләрендә сөйләм бурычына тәңгәл килгән лексик-грамматик материалны укучыларның мөстәкыйль комбинацияләп сөйләшүе тел өйрәнү өчен күп мәртәбә нәтиҗәлерәк алым. Димәк, эчтәлектә аралашу ситуацияләре һәм ситуатив күнегүләр системасы булу мәҗбүр. Телне аралашу ситуацияләренә бәйләп өйрәнгәндә, укучылар тел өйрәнүнең практик әһәмиятен тоялар, эмоциональ күтәренкелек туа һәм тел өйрәнү процессының мотивлашкан булуы тәэмин ителә. Шуңа күрә программада һәр сыйныфта аралашу өчен коммуникатив максатлар, өлкән сыйныфларда аралашу проблемалары күрсәтелеп барды. Лингвистик материал һәм сөйләм үрнәкләре программада нәкъ менә коммуникатив максаттан, аралашу проблемаларыннан чыгып билгеләнде.

4. Телне функциональ төстә өйрәнү принцибы

Коммуникатив методикага беренче нигез салучылардан булган Э.П. Шубин мәктәптә чит телне өйрәтү процессында грамматик материалны академик грамматика эзлеклелегендә һәм тирәнлегендә өйрәнүне мәҗбүр итеп куймый. Функциональ принцип нигезендә программага грамматик материал түбәндәге таләпләр буенча сайлана:

- грамматик материал коммуникатив максаттан, аралашу хаҗәтеннән һәм куллану ешлыгыннан чыгып билгеләнә;

– грамматик материалның өйрәнелү тәртибе академик бирелештә түгел, аралашу хаҗәтеннән һәм куллану ешлыгыннан чыгып билгеләнә;

- грамматик материалның күләме, теоретик авырлыгы укучыларның үзләштерү мөмкинлекләрен исәпкә ала;

- грамматика, тел берәмлеге буларак түгел, ә сөйләм берәмлеге буларак өйрәнелә; иң беренче чиратта, грамматик категориянең формасына түгел, ә аның функциясенә игътибар ителә: хәбәр итү, аңлату, сорау, тәкъдим итү, киңәш бирү, ышандыру һ.б.

Урта һәм югары сыйныфларда – грамматик материал, нигездә, филологик формада, грамматик кагыйдәләр нигезендә тәкъдим ителде.

5. Ана телен исәпкә алу принцибы

Икенче телне өйрәнү вакытында бала, ихтыярсыз рәвештә, лингвистик материалны ана теле күренешләре белән чагыштыра. Бу – телне үзләштерү процессын җиңеләйтә. Димәк, һәр сыйныфка программа материалын сайлаганда, балаларның ана теле буенча белемнәр системасын исәпкә алу зарур. Яңа грамматик кагыйдәләр бары тик ана телендә өйрәнелгәннән соң гына кертелә бара, ә дәреслекләрдә грамматик кагыйдәләрнең рус һәм татар телләрендә бирелүе укучыларның белем сыйфатын күтәрүгә зур этәргеч булып тора.


Укыту предметының укыту планында тоткан урыны

Татарстан Республикасы мәктәпләре өчен төп гомуми белем бирү баскычында татар теле предметын укытуга 476 сәгать билгеләнә. Шулай ук, базис укыту планында һәр сыйныфта сәгатьләр саны бүленеше күрсәтелә:

V сыйныф – 3 сәгать – 102 сәгать;

VI сыйныф – 4 сәгать – 136 сәгать;

VII сыйныф – 2 сәгать – 68 сәгать;

VIII сыйныф – 2 сәгать – 68 сәгать;

IХ сыйныф – 3 сәгать – 102 сәгать.

Татарстан Республикасы мәктәпләре өчен урта (тулы) гомуми белем бирү баскычында татар теле предметын укытуга 68 сәгать билгеләнә. Шулай ук, базис укыту планында һәр сыйныфта сәгатьләр саны бүленеше күрсәтелә.

Х сыйныф – 1 сәгать – 34 сәгать;

ХI сыйныф – 1 сәгать – 34 сәгать.

УКЫТУНЫҢ ГОМУМИ, ШӘХСИ, МЕТАПРЕДМЕТ НӘТИҖӘЛӘРЕ

Урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәбендә телне гамәли үзләштерү нәтиҗәсендә укучыларда татар теленең күп мәдәниятле дөньядагы роле һәм мөһимлеге турында күзаллаулар формалаша. Татар мәдәниятенең укучылар өчен булган катламы белән танышу башка мәдәнияткә карата ихтирам хисе уята, ягъни укучыларга үз мәдәниятләрен дә тирәнрәк аңларга мөмкинлек бирә, аларда ватанпәрвәрлек хисе уята.

Татар теленә өйрәтүнең программада күрсәтелгән күләмдә гомуми нәтиҗәләре түбәндәгеләрдән гыйбарәт:

  • укучыларның коммуникатив компетенциясен (аралашу осталыгын) үстерү, ягъни, татар телендә сөйләшүчеләр белән телдән яки язмача аралашу күнекмәләре булдыру;

  • коммуникатив бурычлар куя һәм хәл итә белү, адекват рәвештә аралашуның вербаль һәм вербаль булмаган чараларыннан, сөйләм этикеты үрнәкләреннән файдалана алу, киң күңелле әңгәмәдәш булу;

  • Татар теле” предметына карата уңай мотивация һәм тотрыклы кызыксыну булдыру һәм, шулар нигезендә, белем алуның алдагы баскычларында татар телен уңышлы үзләштергә шартлар тудыру.

Укытуның шәхси нәтиҗәләре

Гомуми белем бирү мәктәбен төгәлләгәндә, укучының үзенә һәм үзенең әйләнә-тирәсендәге кешеләргә, тормыштагы яшәеш проблемаларына карата түбәндәге шәхси кыйммәтләре формалашкан булуы күзаллана:

  • шәхесара һәм мәдәниятара аралашуда татар теленә карата ихтирамлы караш булдыру һәм аны яхшы өйрәнү теләге тудыру;

  • әхлакый кагыйдәләрдә ориентлашу, аларны үтәүнең мәҗбүрилеген аңлау;

  • текстлардагы төрле тормыш ситуацияләренә һәм геройларның гамәлләренә гомүмкешелек нормаларыннан чыгып бәя бирү;

  • “гаилә”, “туган ил”, “мәрхәмәтлелек” төшенчәләрен кабул итү, “башкаларга карата түземлелек, кайгыртучанлык”, “кеше кадерен белү” кебек хисләр формалашу.


Укытуның метапредмет нәтиҗәләре:

Урта белем бирү баскычында татар теле укыту, танып белү чарасы буларак, укучыларның фикер йөртү, интеллектуаль һәм иҗади сәләтләрен үстерүгә, шулай ук, реаль тормышта туган проблемаларны хәл итү өчен кирәк булган универсаль уку гамәлләрен (танып белү, регулятив, коммуникатив) формалаштыруга хезмәт итә.

Укытуның метапредмет нәтиҗәләре

Татар теле укыту, танып белү чарасы буларак, укучыларның фикер йөртү, интеллектуаль һәм иҗади сәләтләрен үстерүгә, шулай ук, реаль тормышта туган проблемаларны хәл итү өчен кирәк булган универсаль уку гамәлләрен (танып белү, регулятив, коммуникатив) формалаштыруга хезмәт итә.

Укучыларда мәгълүмати җәмгыятьтә яшәү һәм эшләү өчен кирәкле күнекмәләр үстерелә. Укучылар текст, күрмә-график рәсемнәр, хәрәкәтле яисә хәрәкәтсез сурәтләр, ягъни, төрле коммуникацион технологияләр аша тапшырыла торган мәгълүмати объектлар белән эшләү тәҗрибәсе ала; презентацион материаллар әзерләп, зур булмаган аудитория алдында чыгыш ясарга өйрәнә; укучыларда, компьютер яисә ИКТ нең башка чаралары белән эш иткәндә, сәламәтлеккә зыян китерми торган эш алымнарын куллана алу күнекмәләре формалаша.

Танып белү нәтиҗәләре:

  • фикерләүне үстерү белән бәйле психик функцияләр: логик фикерләү, сәбәп-нәтиҗә бәйләнешләрен табу, индуктив, дедуктив фикерли белү;

  • иҗади һәм эзләнү характерындагы проблеманы билгеләү, аларны чишү өчен алгоритм булдыру;

  • объектларны чагыштыру, классификацияләү өчен уртак билгеләрне билгеләү;

  • төп мәгълүматны аеру, укылган яки тыңланган мәгълүматның эчтәлегенә бәя бирә белү;

  • тиешле мәгълүматны табу өчен, энциклопедия, белешмәләр, сүзлекләр, электрон ресурслар куллану.

Регулятив нәтиҗәләр:

  • уку хезмәтендә үзеңә максат куя, бурычларны билгели белү;

  • эш тәртибен аңлап, уку эшчәнлеген оештыра, нәтиҗәле эш алымнарын таба белү;

  • уку эшчәнлеге нәтиҗәләрен контрольгә ала белү;

  • билгеләгән критерийларга таянып, эш сыйфатына бәя бирә белү;

  • укудагы уңышларның, уңышсызлыкларның сәбәбен аңлый, анализлый белү;

  • ихтыяр көче, максатчанлык, активлык кебек сәләтләрне формалаштыру;

  • дәрескә кирәкле уку-язу әсбапларын әзерли һәм алар белән дөрес эш итә белү;

  • дәрестә эш урынын мөстәкыйль әзерли белү һәм тәртиптә тоту күнекмәләрен үстерү.

Коммуникатив нәтиҗәләр:

  • әңгәмәдәшеңнең фикерен тыңлый, аңа туры килерлек җавап бирә белү;

  • әңгәмәдәш белән аралашу калыбын төзү;

  • аралаша белү сәләтен үстерү (аралашучанлык, хислелек, эмпатия хисләре);

  • парларда һәм күмәк эшли белү;

  • мәгълүматны туплау өчен, күмәк эш башкару;

  • әңгәмәдәшең белән сөйләшүне башлый, дәвам итә, тәмамлый белү.


5. Укыту предметының сөйләм эшчәнлеге төрләре буенча планлаштырылган нәтиҗәләре.

5-9 нчы сыйныфлар

Тыңлап аңлау

Төрле төрдәге тыңлап аңлау күнегүләрен үти белү;

сүзләрне, җөмләләрне аңлап тәрҗемә итә белү; тәкъдим ителгән текстны тыңлап, эчтәлеге буенча сорау бирә, сорауларга җавап бирә белү;

зур булмаган аутентив яки адаптацияләнгән әдәби әсәрләрдән өзекләрне, информацион характердагы текстларны, газета-журналлардан мәкаләләрне тыңлап аңлап, эчтәлеге буенча фикереңне әйтә, аралашуга чыга белү;

Сыйныфташларыңның сөйләмен тыңлап аңлау һәм аларга үз фикереңне аңлата белү, алар белән әңгәмә кору, әңгәмәдә катнаша белү.

Диалогик сөйләм

Сорау, җавап, килешү-килешмәү, шикләнү һәм башка репликаларны дөрес кулланып, әңгәмә кору, сөйләшә белү;

аралашуда катнаша, аны туктата һәм яңадан башлый белү;

парда, төркемдә сөйләшү барышында үз фикереңне аңлата, раслый, дәлилли белү, ситуация аңлашылмаганда, сорау биреп, сөйләм барышын ачыклый белү;

терәк схемалар кулланып, ситуация буенча әңгәмә кора белү;

татар сөйләм этикеты үрнәкләреннән урынлы файдаланып әңгәмә кору, сөйләшә белү.

Монологик сөйләм

Программада тәкъдим ителгән темалар буенча тиешле эзлеклелектә текст төзи һәм аның эчтәлеген сөйли белү;

конкрет ситуациягә үз карашыңны әйтә, төрле вакыйгалар, яңалыкларны хәбәр итә белү;

монологик сөйләмдә кереш, эндәш сүзләрне кулланып, орфоэпик һәм грамматик нормаларны саклап, үз фикереңне төгәл җиткерә белү;

өйрәнгән текстны үз сүзләрең белән сөйләп бирә белү;

өйрәнгән шигырьләрне яттан сәнгатьле сөйли белү.

Уку

Уку текстларын татар теленең әйтелеш нормаларын саклап, сәнгатьле һәм аңлап уку;

текстның эчтәлегенә нигезләнеп, контекст буенча яңа сүзләрнең мәгънәсен аңлый белү;

таныш булмаган текстны эчтән укып, аның төп фикерен таба белү;

таныш булмаган сүзләрнең, төзелмәләрнең тәрҗемәсен сүзлектән таба белү.


Язу

Өйрәнелгән темалар буенча актив куллануда булган сүзләрне дөрес яза белү;

конкрет бер тема буенча хикәя төзи белү;

прагматик текстлар (рецептлар, белдерүләр, афиша һ.б.), эпистоляр жанр текстлары (хатлар, котлаулар һ.б.) яза белү;

үзеңне борчыган проблемага карата үз фикерләреңне язмача җиткерә белү;

тәкъдим ителгән текстның эчтәлегенә нигезләнеп, аны үзгәртеп яки дәвам итеп яза белү.


Язу

Укылган әсәр, андагы проблема буенча үз фикереңне язмача җиткерә белү;

күргән һәм ишеткән турында хикәяләп язу;

рәсми кәгазьләрне (гариза, автобиография, характеристика, резюме) яза белү;

әхлакый проблемага карата үз фикерләреңне язу, иҗади биремнәр эшләү.



Максатка ирешү өчен, түбәндәге бурычларны хәл итү сорала:


1.Татар сөйләмен тыңлап аңларга күнектерү;

2.Татар этикеты тәкъбирләрен кертеп, бирелгән ситуация буенча диалогик сөйләм оештырырга өйрәтү;

3.Программада күрсәтелгән лексик темалар буенча телдән яки язмача монологик сөйләм булдыруга ирешү;

4.Карап чыгу, танышу, өйрәнү, эзләнү максаты белән уку төрләрен кулланып. Төрле жанрдагы текстларны аңлап уку күнекмәләрен үстерү;

5.Тәкъдим ителгән текстларны яттан өйрәнү;

6.Фразеологик берәмлекләрнең, мәкальләрнең рус эквивалентларын табарга һәм чагыштырырга өйрәтү;

7.Татар телендәге сөйләмне фонетик, лексик, грамматик яктан дөрес төзергә күнектерү;

8.Татар халкының фән, мәгариф, сәнгать, мәдәният өлкәсендәге казанышлары, күренекле шәхесләр белән таныштыруны дәвам итү;

9.Халыкларның үзара аңлашып, тату яшәвенә омтылыш тәрбияләү.


Санап чыкка бурычларны хәл итү нәтиҗәсендә гомуми белем мәктәбендә укучы балалар тел (лингвистик) һәм сөйләм (коммуникатив) компетенциясенә ия булырга, ягъни белемнәрен һәм күнекмәләрен төрле аралашу ситуацияләрендә кулланырга тиешләр.

Гомуми белем бирү мәктәбендә укучыларга татар теленең фонетик, лексик, грамматик катламнары турында төп мәгълүматлар бирелә. Эш программасын төзегәндә, рус мәктәбенең рус телле укучыларыннан торган 9 нчы сыйныфы өчен татар теленнән белем һәм күнекмәләрен камилләштерү, булдыру максатыннан үземә түбәндәге бурычларны куйдым:


1) Гади һәм кушма җөмләләрне аера белергә өйрәтү;

2) Теркәгечле һәм теркәгечсез кушма җөмлә турында мәгълүмат бирү;

3) Теркәгечле кушма җөмләләрне танып белергә һәм сөйләмдә дөрес кулланырга өйрәтү;

4) Иярченле кушма җөмләләрне сөйләмдә актив куллану, аналитик һәм синтетик төрләрен өйрәнү, аларга хас бәйләүче чараларны һәм рус теленә тәрҗемә итү үзенчәлекләрен гамәли үзләштерү;

5) Иярченле кушма җөмләләрнең мәгънәләре ягыннан төрләрен аңлап төзи белү;

6) Иярчен ия җөмләнең төзелешен һәм аңа хас бәйләүче чараларын гамәли үзләштерү;

7) Иярчен хәбәр җөмләнең төзелешен гамәли үзләштерү;

8) Иярчен тәмамлык җөмләнең синтетик һәм аналитик төрләрен кулланырга өйрәтү;

9) Иярчен аергыч җөмләнең синтетик һәм аналитик төрләрен кулланырга өйрәтү;

10) Иярчен хәл җөмләнең синтетик төрләрен аңлап, урынлы кулланырга өйрәтү;

11) Тезмә һәм иярченле кушма җөмләләрдә тыныш билгеләрен дөрес кую һәм аларны тиешле интонаөия белән әйтү күнекмәләрен үстерү;

12) Катлаулы кушма җөмләләрне танып белергә һәм мәгънәләрен дөрес аңларга күнектерү;

13) Сөйләмнең иң зур берәмлеге буларак текст төзелеше турында төшенчә бирү;

14) Мөстәкыйль сүз төркемнәренең төрләнешләрен, ясалышларын һәм җөмләдә кулланышларын кабатлау;

15) Бәйләгеч сүз төркемнәрен телдән һәм язма сөйләмдә урынлы куллануга ирешү;

16) Модаль сүз төркемнәре турындагы мәгълүматны системалаштыру һәм гамәли күнекмәләрне тирәнәйтү;

17) Фразеологик берәмлекләрне кулланып, җөмлә төзү күнекмәләрен ныгыту;

18) Өйрәнелгән сүзләрнең мөмкин булган синонимнарын, антонимнарын табып әйтергә өйрәтү.


Календарь – тематик планның эчтәлеге мәктәптә үзләштерелергә тиеш булган күнекмәләрне татар теле һәм әдәбияты курсы буенча махсус белем һәм күнекмәләрне тәэмин итә. 9 нчы сыйныфта татар теленнән эш программасы Базарлы Матак урта мәктәбенең укыту планы нигезендә, атнага 4 сәгать исәбеннән төзелде.


9 нчы сыйныф (102 сәг.)

Программа эчтәлеге

9 нчы сыйныф (66 сәг.)

Сәгать

саны

Коммуникатив максат

Якынча сөйләм үрнәкләре

Сүзләр һәм сүзтезмәләр

Без Татарстанда яшибез.

12 сәг.

Татарстанның экономик хәле, чит илләр белән экономик бәйләнешләрен әйтә белү.

Татар музыка сәнгате тарихы турында сөйли белү.

Александр Ключарев, София Гобәйдуллина, Салих Сәйдәшев турында белешмә бирә белү.

Татар театр сәнгате барлыкка килү турында белешмә бирә белү.

Татарстан күп илләр белән экономик бәйләнешләргә керә, шартнамәләр төзи ...

Заһидулла Яруллин – беренче кыллы оркестр төзегән халык музыканты. <…>

София Гобәйдуллина – Швеция Короле Сәнгать академиясе әгъзасы. <…>


1906нчы елның 22 нче декабре – татар театры туган көн. <…>

Халыкара, хокук, меңьеллык, манара, шәхес, борынгы, башкара, шартнамә, сайлаучылар, сайлыйлар, мөстәкыйль, кыллы оркестр, моң, сәнгать осталары, нигез салучы, сәхнә әсәрләре, сәнгать эшлеклесе, яңгырап тора, гадәт, уен коралы, сәләт, мәдәни үзәк, драма театры, дәртле, нурлы, гасыр, тамаша, тамашачы, оештыручы.

Китап - киңәшчем, дустым минем.

12 сәг.

Гүзәл китаплар – гаҗәп әйберләр күренәчәк көзге.





Китаплар дөньясыннан кызыклы фактлар турында сөйләшү.

Белемне алу һәм тормышта үз урыныңны табу проблемасы буенча сөйләшү.

Нинди китаплар, газета-журналлар укуны файдалы, ә ниндиләрен гомер әрәм итү дип саныйсыз? Сезнең өйдә нинди китаплар бар? Сез кызыксынган китаплар киләчәктә сайлаячак һөнәрегез белән бәйлеме?

Китап уку кирәкме, әллә интернет җитәме? Мин ... турында укырга яратам.

Уңышлы бизнес оештыру өчен, беренче чиратта белемле булу кирәк <…>

Хөрмәт, татар халкы, аерым, инглиз, немец, кытай, гарәп, француз, горурлык, фәнни, гасыр, сирәк, атаклы, дөнья, системалы, билгеле, күрсәтә, ишетелә, чит тел, киңәш, югары белем, ялчы, мәгарә, коткара, суга, егылды.








Һөнәр сайлау.

8 сәг.

Үз гаилә членнарының про-фессияләре турында сөйләшү.

Төрле профессияләргә хас сыйфатлар турында фикер алышу.

Үзеңә ошаган профессияне яклый белү.

Үзе турында резюме, эшкә алу турында гариза яза белү.

Минем әтием заводта токарь булып эшли. Ул үз хезмәтен бик ярата. <…>

Укытучы булу өчен балаларны яратырга, үз фәнеңне яхшы белергә кирәк. <…>


Миңа пешекче профессиясе ошый, чөнки мин тәмле пешерергә яратам.

Һөнәри училище, хастаханә, дәвалау, нәтиҗә, чир, кадрлар бүлеге, нефтче, бораулаучы, эш стажы, пешекче, трамвай йөртүче, эшче профессияләре исемнәре, җаваплы, белемле, төгәл, гариза, кабул итү.

Ата-анага хөрмәт мәңгелек

12 сәг.

Ата-анага хөрмәт мәңгелек” проблемасы буенча сөйләшү.


Мин әти-әниемне яратам, хөрмәт итәм, чөнки ... . <...>


Хөрмәт итү, зирәк, юаш, картлык, яхшылык, үтерә, исән кала, изге, зурлау, хурлау, сукырлар җәмгыяте, җитәкли, кимчелек.

Тирәбездә яхшы кешеләр

8 сәг.

Дуслыкны саклый белү серләре турында сөйләшү





Ярыймы, ярамыймы? Кайчан, нәрсә турында сөйләшергә мөмкин? Сөйләшү әдәбе турында фикер алышу.

Дустыңа дөресен әйтү – авыр, ләкин ...

Син башкаларны тәнкыйтьләргә яратасыңмы? Үзеңдәге нинди сыйфатлар сиңа ошамый?

Аралаша белү – үзе бер осталык. Кешене тыңлый белмәү – начар гадәт. Кайбер кешеләр гел үзләре генә сөйлиләр. <…>

Күрмәмешкә салышу, әшәке, битараф, тату яшәү, ялкаулана, сугышу, сүгенү, күз йому, хат, ялагайлык, әңгәмәдәш, читкә борылу, чын күңелдән сөйләшү, елмаеп сөйләшү, чыннан да.

Табигать һәм кеше.

6 сәг.

Кеше һәм табигать” про-блемалары буенча сөйләшү.


Мин – табигать баласы. Табигать бай, ләкин аны сакларга кирәк. Янгын булмасын өчен ... .

Казылма байлыклар, зарарлы матдәләр, агулана, янгын, киләчәк, буын, үсемлек, кими, куркыныч.

Беренче хисләр

5 сәг.

Яшүсмерләрнең бәйрәмнәре турында сөйләшү.

Яшүсмерләрнең беренче хисләре.

Гашыйклар көнен кайда, ничек бәйрәм итәләр? Гашыйклар көнендә сез ничек аралашасыз?

Авыр минутларда якын дустыңның таянычы булу.


1 сәг.

Кабатлау дәресе





9 нчы сыйныф

  1. Җөмләнең баш һәм иярчен кисәкләренең исемнәрен әйтә, аларга сорау куя,аера белү.

  2. Гади һәм кушма җөмләләрне аера белергә өйрәтү.

  3. Теркәгечле һәм теркәгечсез тезмә кушма җөмләләрне сөйләмдә куллана белү күнекмәләрен булдыру.

  4. Җыючы, каршы куючы, бүлүче теркәгечле кушма җөмләләрне сөйләмдә куллану.

  5. Иярчен хәл җөмләләрнең иярчен урын җөмлә, вакыт җөмлә, сәбәп җөмлә, максат җөмлә, шарт җөмлә, кире җөмләләре белән таныштыру һәм аларны сөйләмдә урынлы кулланылуына ирешү.

  6. Тезмә һәм иярченле кушма җөмләләрдә тыныш билгеләрен дөрес куя һәм аларны тиешле интонация белән әйтә белү.




Программаның эчтәлеге


Бүлекләр темасы

Барлыгы

БСҮ

Кабатлау

Белем һәм күнекмәләрне тикшерү

1

Без Татарстанда яшибез

16

1

2

1

2

Белем һәм китап

39

2

1

1

3

Һөнәр сайлау

12

1

1

1

4

Ата – анага хөрмәт мәңгелек

23

1

2

1

5

Тирәбездә яхшы кешеләр

22

1

2

1

6

Кеше һәм мохит

14

1

1

1

7

Беренче хисләр

14

1

1

1

8

Барлыгы

136

8

10

7





9 нчы сыйныфта рус телендә сөйләшүче балаларга татар теле һәм әдәбияты дәресләре укыту өчен тематик план



Число

Дәрес

Предмет

Тема

Тип

Лексика

Грамматика

Үзләштерү дәрәҗәсе

Контроль

Искәрмә

ИКТ

БРИ

п/б

факт

Татарстан Республикасы (3сәг)



1

Тат.тел

Татарстан Республикасы” текстындагы лексик – грамматик материал

ЛКФ

дәүләт, сокландыра, мәйдан, милләт, вәкиле, куатле, икътисади, килешү, төбәк, мөстәкыйль

Ялгызак һәм уртаклык исемнәре

куллану



Презентация.




2-3

әдәбият әдәбият

Татарстан Республикасы” тексты

ЛГКК Д/м сөйләм




Татарстан Республикасы турында сөйли белү


ТР символикасы (диск)

А - өлеше

Казан – тарихи башкала (3 сәгать)



1

Тат.тел

Казан – тарихи башкала” текстындагы лексик – грамматик материал

ЛКФ

Тарихи, сихри, шәхес, илче, шәкерт, тантана, гаделлек

Ия белән хәбәр арасында сызык кую

куллану



ЦОР

А - өлеше



2 -3

әдәбият әдәбият

Казан – тарихи башкала” тексты

ЛГКК Д/м сөйләм




Кол Шәриф мәчете турында сөйли белү


ТР турында диск

Б-өлеше

Татар музыка сәнгате (3 сәгать)



1

Тат. тел

Татар музыка сәнгате” текстындагы лексик – грамматик материал

ЛКФ

сәнгать, иҗат, өлкә, кыллы, кызыксына, сәхнә, моң, нигез салучы

Ия белән хәбәр арасына сызык кую

куллану



Татар халык җырлары (кассета)




2-3

әдәбият әдәбият

Татар музыка сәнгате” тексты

ЛГКК Д/м сөйләм






Татар халык җырлары (кассета)

Б - өлеше

Александр Ключарев (3 сәгать)



1

Тат. тел

Александр Ключарев” текстындагы лексик – грамматик материал

ГКК

сәүдә, хисапчы, бөек, зыялы

Изафә бәйләнеше. Сыйфат фигыль

куллану




А - өлеше



2-3

әдәбият әдәбият

Александр Ключарев” тексты

ЛГКК Д/м сөйләм






Презентация.


София Гобәйдуллина (3 сәгать)



1

Тат. тел

Исем фигыль

ГКК

әгъза, нәсел, остаз, тәхет, таҗ, ирешә

Исем фигыль

куллану




А - өлеше



2-3

әдәбият әдәбият

София Гобәйдуллина” тексты

ЛГКК Д/м сөйләм




София Гобәйдуллина турында сөйли белү


София Гобәйдуллина турында презинтация


Татар театры (5сәгать)



1

Тат. тел

Татар театры” турындагы лексик – грамматик материал

ЛКФ

мәдәни, үзәк, дәртле, нурлы, гасыр, тамашачы, игълан итә

Изафә бәйләнеше

куллану




А - өлеше



1

Тат. тел

Керү диагностикасы Мөстәкыйль эш. №1

М/Э






Биремнәргә җавап бирү.

А,Б,С-өлеше.



2

әдәбият

Татар театры” тексты

ЛГКК






Беренче театр” ны карау.




3

Тат. тел

Теләк белдерү формалары

ГКК


Теләк белдерү формалары

куллану




А-өлеше



4

Тат. тел

Татар сәнгате турында сөйләшү

Д/м сөйләшү




Татар сәнгате турында сөйли белү


Презентация.


Г. Вәлиев “Саумы китап” (4 сәгать)



1

Тат. тел

Сыйфат һәм сыйфат дәрәҗәләре

ГКК

мәгарә, тылсым, хыял, җәмгыять, укымышлы, юлдаш, гаҗәпләнү

Сыйфат һәм сыйфат дәрәҗәләре

куллану



Презентация.

А-өлеше



2

Тат. тел

Алмашлык төркемчәләре

ГКК


Алмашлык төркемчәләре

куллану



Презентация.

А,Б-өлеше



3-4

әдәбият әдәбият

Р. Вәлиев. “Саумы китап”

ЛГКК Д/м сөйләм




Хикәянең эчтәлеген сөйләү


Кассета.


К. Насыйри “Әбугалисина” (4 сәгать)



1

Тат. тел

Сан һәм аның төркемчәләре

ГКК

гыйлем, гаять, куыш, коточкыч

Сан һәм аның төркемчәләре

куллану

Сүзлек диктанты


Презентация.

А-өлеше



2

Тат. тел

Ярдәмлек сүз төркемнәре

ГКК


Ярдәмлек сүз төркемнәре

куллану



Презентация.




3-4

әдәбият әдәбият

К. Насыйри. “Әбугалисина”

ЛГКК ЛГКК




Әсәрнең эчтәлеген сөйләү


ЦОР


Беренче татар китабы (4 сәгать)



1

Тат. тел

Җөмләнең баш һәм иярчен кисәкләре

ГКК

китапханә, чишмә, кызыклы

Җөмләнең баш һәм иярчен кис.

куллану



Презентация.

Б-өлеше



1

Тат. тел

Кушма җөмлә төрләре.

Д/Т


Кушма җөмлә төрләре




ЦОР

Б-өлеше



2-3

әдәбият әдәбият

Беренче татар китабы

ЛГКК ЛГКК




Минем яраткан китабым” (сочинение язу)






4

Тат. тел

Диктант “Дару үләннәре”.

ГКФ


Кушма җөмлә төрләре


Диктантны дөрес итеп язу.


ЦОР

Б-өлеше



1

Тат. тел

К/Эф.Мөстәкыйль эш.№2

М/Э




Биремнәргә җавап язу



А,Б,С-өлеше

М. Мәһдиев. “Колаямбу плантациядә эшли” (7 сәгать)



1

Тат. тел

М. Мәһдиевнең “Колаямбу плантациядә эшли” Хикәясендәге лексик – грамматик материал

ЛКФ ГКК

су урынына эчәбез; коры яшен суккандай булды; кереп батты; тегермәнгә су салу

Каршы бәйлеге. Фразеологик берәмлекләр

куллану

Сүзлек диктанты






2-3

әдәбият әдәбият

М. Мәһдиевнең биографиясе. М. Мәһдиев “Колаямбу плантациядә эшли”(I өлеш)

ЛГКК ЛГКК




Әсәрнең эчтәлеген сөйли белү


Презентация.




4

Тат. тел

Хикәя фигыльнең заман формалары

ГКК

су урынына эчәбез; коры яшен суккандай булды; кереп батты; тегермәнгә су салу

Хикәя фигыльнең заман формалары

куллану



Презентация.

А-өлеше



5-6

әдәбият әдәбият

М. Мәһдиев “Колаямбу плантациядә эшли” (IIөлеш)

ЛГКК ЛГКК






ЦОР

С-өлеше



7

Тат. тел

М. Мәһдиев “Колаямбу плантациядә эшли буенча диалогик сөйләмгә чыгу

Д/м сөйләм




Әсәрнең эчтәлеген сөйли белү




Л. Ихсанова. “Бер маҗара” (9 сәгать)



1

Тат. тел

Сыйфат фигыль

ГКК


Сыйфат фигыль

куллану



ЦОР

Б-өлеше



2

Тат. тел

Л. Ихсанова. “Бер маҗара” әсәрендәге лексик- грамматик материал (I өлеш)

ЛКФ

түзәргә, сөендерә, арырга, булышырга, талаучы

хәбәрлек сүзләр

куллану







3-4

әдәбият әдәбият

Л. Ихсанова. “Бер маҗара” (I өлеш)

ЛГКК ЛГКК




Әсәрнең беренче өлеше буенча әңгәмә


Презентация.




5

Тат. тел

Директор контроль эше №3

Д.К/.Э.




Биремнәргә җавап язу



А,Б,С-өлеше



6

Тат. тел

Л. Ихсанова. “Бер маҗара” әсәрендәге лексик- грамматик материал (II өлеш)

ЛКФ ГКК

коткарды, гаҗәпләнде, сөйләде, калдырды,сизде

тамырдаш сүзләр, тезмә фигыльләр








7-8

әдәбият әдәбият

Л. Ихсанова. “Бер маҗара” (II өлеш)

ЛГКК ЛГКК










9

Тат. тел

Л. Ихсанова. “Бер маҗара” әсәре буенча диалогик сөйләмгә чыгу

Д/м сөйләм




Әсәрне сөйли белү


Презентация.

А-өлеше

Г. Әпсәләмов “Ак чәчәкләр” (5 сәгать)



1

Тат. тел

Г. Әпсәләмовның “Ак чәчәкләр” Әсәрендәге лексик-грамматик материал

ЛКФ

сәләт, дәвалаучы, юри, чир, хәрәкәт, борчый, көзән җыера

Антоним, синоним

куллану

Сүзлек диктанты


ЦОР




2

Тат. тел

Теркәгечләр. Тезмә кушма җөмлә.

ГКФ


Теркәгечләр. Тезмә кушма җөмлә.

Куллану аңлау



Презентация.

А,Б-өлеше



3-4

әдәбият әдәбият

Г.Әпсәләмов “Ак чәчәкләр”

ЛГКК ЛГКК






Презентация.

С-өлеше



5

Тат. тел

Г.Әпсәләмов “Ак чәчәкләр” әсәре буенча диалогик сөйләмгә чыгу

Д/м сөйләм




Әсәрнең эчтәлеген сөйләү




Г. Ахунов “Хәзинә” (3 сәгать)



1

Тат. тел

Иярченле кушма җөмлә төрләре

ГКФ

ышанычлы, җитди, тимер-томыр, бүлек,бораулаучы

Кушма җөмлә төрләре

аңлау



Презентация.

С-өлеше



2-3

әдәбият әдәбият

Г.Ахунов биографиясе. Г.Ахунов. “Хәзинә”

ЛГКК Д/м сөйләм




Эшкә урнашу өчен анкета тутыру


ЦОР

А-өлеше

И. Юзеев “Таныш моңнар” (3 сәгать)



1

Тат. тел

И.Юзеев “Таныш моңнар” әсәрендәге лексик-грамматик материал

ЛКФ

риза бул, рәнҗи, оялу, бәгърем, чын сөю, бәхетле

сыйфат фигыль

куллану



Презентация.




2-3

әдәбият

И. Юзеев. “таныш моңнар”

ЛГКК Д/м сөйләм




Әсәрнең эчтәлеген сөйләү


ЦОР

Б-өлеше

Р. Вәлиева “Гомәр белән һөнәр” (3 сәгать)



1

Тат.тел

Һөнәр темасына караган лексика

ЛКФ

һөнәр, очучы, төзүче, куркыныч, ватыла, төзәтә

шарт фигыль

куллану



Презентация.

С-өлеше



2-3

әдәбият әдәбият

Р. Вәлиева биографиясе. Р. Вәлиева “Гомәр белән һөнәр”

ЛГКК Д/м сөйләм




Үзең сайлаган һөнәр турында сөйли белү


Презентация.

А-варианты

Татар халык әкияте. “Алтын алмалар” (3 сәгать)



1

Тат. тел

Иярченле кушма җөмлә төрләре

ГКФ

кичен, үзара, ярлы, гаҗәпләнә, шат, почмак

Иярченле кушма җөмлә төрләре

аңлау




С-өлеше



2-3

әдәбият әдәбият

Татар халык әкияте “Алтын алмалар”

ЛГКК Д/м сөйләм




Әкиятне сөйли белү


Диск, ЦОР


Татар халык әкияте “Зирәк карт” (3 сәгать)



1

Тат. тел

Зирәк карт” әкиятендәге лексик-грамматик материал

ЛКФ

Вәзир, зирәк, шәүлә, өянке, гәүһәр, төп, оч



Сүзлек диктанты



А,Б-өлеше



2-3

әдәбият әдәбият

Татар халык әкияте “Зирәк карт”

ЛГКК ЛГКК



Парларда эшләү.



Диск, ЦОР


С.Хәким “Әнкәй” (3 сәгать)



1

Тат. тел

Иярчен вакыт җөмлә

ГКФ ГКК

күңел, чиләк,тула, изге теләк, хәбәр

Иярчен вакыт җөмлә

аңлау



Презентация.

А-өлеше



2

әдәбият

С. Хәким. Биография

ЛГКК



Куллану.



ЦОР




3

әдәбият

С. Хәким “Әнкәй”

ЛГКК




Шигырьне яттан сөйләү


Диск

С-өлеше

А. Шамов “Госпитальдә” (9 сәгать)



1

Тат. тел

Саннар

ГКК


Саннар

куллану



Презентация.

А-өлеше



2

Тат. тел

А. Шамовның “Госпитальдә” әсәрендәге лексик-грамматик материал

ЛКФ

канәгать, иңбашы,яралы, сыңар, сак

Бәйлекләр. Иярченле кушма җөмлә.

куллану



ЦОР




3-4

әдәбият әдәбият

А. Шамов биографиясе. А. Шамов. “Госпитальдә” (I өлеш)

ЛГКК ЛГКК



Аңлау.



Презентация.

А-өлеше



5-6

әдәбият әдәбият

А. Шамов. “Госпитальдә” (II өлеш)

ЛГКК ЛГКК




Әсәрнең эчтәлеген сөйләү


ЦОР

А,Б-өлеше



7

Тат. тел

Аваз ияртемнәре

ГКФ


Аваз ияртемнәре

аңлау



Презентация.




8

Тат. тел

Ымлыклар

ГКФ


Ымлыклар

аңлау



Презентация.

А-өлеше



9

әдәбият

Ана белән бала” темасына әңгәмә

Д/м сөйләм




Үз әниләре турында сөйли белү


Презентация.


Н. Әхмәдиев “Ана” (3 сәгать)



1

Тат. тел

Н. Әхмәдиевнең “Ана” әсәрендәге лексик-грамматик материал

ЛКФ

сукыр, култыклап, тумыштан, ваз кич, баш тарт, лаек, бөек

теркәгечләр

куллану




А-өлеше



2-3

әдәбият әдәбият

Н. Әхмәдиев “Ана”

ЛГКК Д/м сөйләм




Әсәрне сөйли белү


Презентация.

С-өлеше

Г. Шәрәфи. “Күңелләрдә гөл үсә” (6 сәгать)



1

Тат. тел

Г. Шәрәфи “Күңелләрдә гөл үсә” әсәрендәге лексик-грамматик материал

ГКФ

күңел, гөл

Иярчен урын җөмлә

аңлау




Б-өлеше



2

Тат. тел


Иярчен максат хәле

ГКФ ГКК


Иярчен максат хәле

аңлау



Презентация.

А-өлеше



3

Тат. тел

Иярчен сәбәп җөмлә

ГКФ


Иярчен сәбәп җөмл.

аңлау



Презентация.




4-5

әдәбият әдәбият

Г. Шәрәфи “Күңелләрдә гөл үсә”

ЛГКК ЛГКК






ЦОР

С-өлеше



6

әдәбият

Әсәр эчтәлеге буенча әңгәмә

Д/м сөйләм



Парларда эшләү.

Әсәрнең эчтәлеген сөйли белү




Ш. Галиев “Урам ул нинди?” (4 сәгать)



1

Тат. тел

Ш. Галив “Урам ул нинди?” шигырендәге лексик-грамматик материал

ЛКФ

тәртип, кыю, буш, әшәке, боза

Гади һәм кушма җөмләләр

куллану



ЦОР




2

әдәбият

Ш. Галиев “Урам ул нинди?”

ЛГКК







А-өлеше



3

Тат. тел

Ш. Галиев “Урам ул нинди ?” әсәре буенча сөйләшү

Д/м сөйләм




Әсәрне сөйли белү


Диск




4

Тат. тел

К/Э ф. Мөстәкыйль эш №4

М/Э




Биремнәргә җавап язу



А,Б,С-өлеше

Р. Миңнуллин “Ә ни өчен?” (4 сәгать)



1-2

Тат. тел Тат. тел

Фигыль юнәлешләре

ГКФ ГКК


Фигыль юнәлешләре

аңлау



Презентация.




3-4

әдәбият әдәбият

Р. Миңнуллин “Ә ни өчен?”

ЛГКК Д/м сөйләм






Диск


Ш. Еникеев “Солтангәрәйнең язмышы” (5 сәгать)



1

Тат. тел

Ш. Еникеев “Солтангәрәйнең язмышы” әсәрендәге лексик-грамматик материал

ЛКФ

сукыр, таяк, бата, көчәя, үлем, адаша, хәлсез

Затланышсыз фигыльләр

куллану



ЦОР




2

Тат.тел

Иярчен шарт җөмлә

ГКФ ГКК


Иярчен шарт җөмлә

аңлау



Презентация.

Б,С-өлеше



3-4

әдәбият әдәбият

Ш. Еникеев “Солтангәрәйнең язмышы”

ЛГКК ЛГКК




Әсәрне сөйли белү



С-өлеше



5

Тат.тел

Әсәр эчтәлеге буенча әңгәмә

Д/м сөйләм




Әсәрне сөйли белү


Презентация.

А-өлеше

Р. Мөхәммәдиев “Беренче умырзая” (4 сәгать )



1

Тат.тел

Р. Мөхәммәдиев “Беренче умырзая” әсәрендәге лексик-грамматик материал

ЛКФ

шифа, авыру, хәбәр, җилкә, сырхау, чишмә, дәва

сүзтезмәләр, бәйлек һәм бәйлек сүзләр

куллану







2-3

әдәбият әдәбият

Р. Мөхәммәдиев “Беренче умырзая”

ЛГКК ЛГКК




Әсәрне сөйли белү


Презентация.

С-өлеше



4

Тат. тел

Р. Мөхәммәдиев “Беренче умырзая” әсәре буенча диалогик сөйләмгә чыгу

Д/м сөйләм






Презентация.


М. Гафури “Кыр кзы” (6 сәгать)



1

Тат.тел

М. Гафуриның “Кыр казы” әсәрендәге лексик-грамматик материал

ЛКФ

тирә-юнь, моңсу, тирә-як, ялгыз, талпына, сындыра, сагына, искә төшерә

җөмләнең баш һәм иярчен кисәкләре

куллану

сүзлек диктанты



А-өлеше



2

Тат.тел

Сүз ясалышы

ГКК


сүз ясалышы

куллану



Презентация.




3

Тат.тел

Фигыль төркемчәләре

ГКК


Фигыль төркемчәләре

куллану



Презентация.

А,Б-өлеше



4

әдәбият

М.Гафури. Биография

ЛГКК






ЦОР




5-6

әдәбият әдәбият

М. Гафури “Кыр казы” әсәре белән танышу

ЛГКК Д/м сөйләм




Әсәрне сөйли белү


Презентация.


Р. Бәшәр “Авыру урман” (3 сәгать)



1

Тат. тел

Р.Бәшәр “Авыру урман” әсәрендәге лексик-грамматик материал

ЛКФ

табигать, агу, оя, сындырырга

инфинитив+кирәк

куллану




А-өлеше



2-3

әдәбият әдәбият

Р.Бәшәр “Авыру урман”

ЛГКК Д/м сөйләм




Табигать саклау турында сөйләшү


Презентация.

С-өлеше

И. Гази “Ак сирень” (7 сәгать)



1

Тат. тел

И.Гази биографиясе. И.Гази “ Ак сиернь” әсәрендәге лексик-грамматик материал (I өлеш)

ЛКФ

тишә, дулкынлана, моңая, ашык-пошык, сызгыра, еш

сыйфат дәрәҗәләре, фигыль төркемчәләре

куллану

Сүзлек диктанты






2-3

әдәбият әдәбият

И. Гази “Ак сирень” (I өлеш)

ЛГКК ЛГКК






ЦОР

С-өлеше



4

Тат.тел

И.Гази “ Ак сиернь” әсәрендәге лексик-грамматик материал (II өлеш)

ГКК

утлар кабына, пышылдашу, серле, сарылу, таң калу, шыпырт, үксеп елау

тезмә, иярченле җөмләләр

куллану




Б-өлеше



5-6

әдәбият әдәбият

И. Гази “Ак сирень” (II өлеш)

ЛГКК ЛГКК






Презентация.

А,Б-өлеше



7

Тат. тел

Әсәр эчтәлеге буенча әңгәмә

Д/м сөйләм




Әсәрне сөйли белү




Ф. Яруллин “Ике кояшым бар, Илсөя” (5 сәгать)



1-2

Тат. Тел



Тат. тел

Иярчен кире җөмлә

ГКФ ГКК

Зыян, сизгер, язмыш, тынычлык, әһәмиятле,

Иярчен кире бөмлә

аңлау



Презентация.

А,Б-өлеше.



3-4

әдәбият әдәбият

Ф. Яруллин “Ике кояшым бар, Илсөя”

ЛГКК ЛГКК




Әсәрне сөйли белү


ЦОР




5

Тат. тел

К/Эф. Мөстәкыйль эш.№5

М/Э.



Биремнәргә җавап бирү



А,Б,С-өлеше.



6

Тат. тел

Әсәр эчтәлеге буенча әңгәмә

Д/м сөйләм



Парларда эшләү.

Әсәрне сөйли белү




Минем героем (7 сәгать)



1

Тат. тел

Минем героем” текстындагы лексик-грамматик материал

ЛКФ

гашыйк, хыял, күзәтә, шикләнә, тоела

Сыйфат фигыль

куллану




А-өлеше



2

әдәбият

Минем героем





Әсәрне сөйли белү


Презентация.




3

әдәбият

Беренче хисләр турында сөйләшү

Д/м сөйләм




Парларда сөйләшү.



А,Б-өлеше



4

Тат. тел

Йомгаклау Мөстәкыйль эше .№6

М/Э




Биремнәргә җавап бирү



А.Б,С-өлеше



5

Тат. тел

Изложение.

Излож.




Изложениены дөрес язу.






6-7

Тат. Тел

Тат. тел

Йомгаклау, кабатлау дәресе







Презентация.

А.Б,С-өлеше






Телдән җавап бирүне тикшерү һәм бәяләү

Рус телендә сөйләшүче балаларга татар теле укытканда, аларның телдән сөйләм күнекмәләрен тикшерүгә төп игътибар бирелергә тиеш, чөнки балаларның сөйләм телен үстерү – укытучының иң мөһим бурычларыннан берсе. Телдән җавап бирүне тикшерү барышында укытучы һәрвакыт турыдан – туры укучының үзе белән эш итә, ә бу исә баланың шәхси үзенчәлекләрен, белем дәрәҗәсен яхшырак күзалларга мөмкинлек бирә. Бу алымның тагын бер өстенлеге шунда: ул - укучыларның сөйләме ни дәрәҗәдә үсеш алуын; аларның, үз фикерләрен белдерү өчен, өйрәнелгән лексик – грамматик берәмлекләрдән, җөмлә калыпларыннан уңышлы файдалана белүләрен башка ысулларга караганда ачыграк күрсәтә. Шул ук вакытта телдән җавап бирү күнекмәләрен тикшерү укытучыдан зур осталык таләп итә. Ул, барыннан да элек, укытучының сораулар бирә белүенә бәйләнгән, чөнки татар теле дәресләрендә укучылар белән сөйләшү үткәрү, әңгәмә кору, сораштыру телдән җавап бирүне тикшерүнең төп өлешен тәшкил итә. Агымдагы тикшерү барышында укытучы сорауларны үткән дәресләрдә өйрәнелгән тел һәм сөйләм материалы белән бәйләп бирергә тиеш. Шуның белән бергә укучылар, дәрескә әзерләнгәндә, элек үткәннәрне дә кабатларга өйрәнәләр. Бүген – берсен, иртәгә – икенчесен, аннары өченчесен кабатлап, уку елы дәвамында өйрәнелгән барлык әһәмиятле мәгълүматны хәтердә ныгыта баралар. Нәтиҗәдә тел аралашу чарасы буларак үзләштерелә, укучыларда татар телен гамәли куллана белү күнекмәләре булдырыла.

Укучыларның белемнәрен телдән тикшерү өчен сораулар төзегәндә, сораудагы һәр сүзнең укучыга аңлаешлы булуы аеруча әһәмиятле. Сораулар биргәндә, укуның шушы чорында укучыларга аңлашылмаган сүзләрне кулланырга ярамый. Сорауның артык озын булуы да аны аңлауны кыенлаштыра. Шуңа күрә укучыларга бирелергә тиешле сораулар алдан, дәрескә әзерләнгән вакытта ук уйланырга тиеш. Сыйныфтагы барлык укучылар да яхшы төшенсен өчен, сорауны ашыкмыйча һәм ачык итеп әйтергә кирәк.

Укучыларның җавабын тыңлый белү – телдән җавап бирүне тикшерүнең икенче әһәмиятле ягы. Күп кенә укытучылар, балаларның җавапларын тыңлаганда, төрле сораулар белән аларны бүлдерәләр. Бу исә укучыга кире тәэсир ясый, чөнки ул каушап кала һәм белгәнен сөйли алмый. Шуңа күрә укытучы баланың җавабын тыңлап бетерергә, шуннан соң гына өстәмә сораулар бирергә тиеш. Укучы әкрен, озын паузалар белән җавап бирсә яки ачыктан – ачык читкә китсә генә, укытучының катнашы урынлы.

Укучыларның телдән сөйләм күнекмәләрен тикшерү фронталь рәвештә дә оештырылырга мөмкин. Беренчедән, фронталь тикшерү барлык укучылардан ешрак сорарга мөмкинлек бирә; икенчедән, бу вакытта укучыларның белемнәре гомумиләштерелә, камилләштерелә; өченчедән, тикшерү эше тагын да җанлана төшә.

Укучыларның диалогик һәм монологик сөйләм күнекмәләрен тикшергәндә һәм бәяләгәндә, билге җавапның сыйфатына карап һәм түбәндәге таләпләрне искә алып куелырга тиеш:

1) сөйләмнең орфоэпик, интонацион һәм грамматик яктан төгәллеге;

2)сөйләмнең эчтәлеге ягыннан дөреслеге, тулылыгы һәм эзлеклелеге;

3)сөйләмнең аңлаешлылыгы;

4)сөйләмдә сүз байлыгы, җөмлә калыпларының төрлелеге һәм стиль бердәмлеге.

Җавапны бәяләгәндә, укытучы аның уңай һәм кимчелекле якларын әйтеп, хаталар яңадан кабатланмасын өчен, киләчәктә нәрсәгә игътибар итәргә кирәклеген күрсәтергә тиеш.

Укучыларның телдән җавап бирү күнекмәләрен тикшергәндә, эш төрләренең күләме түбәндәгечә билгеләнә:

Эш төрләре

Сыйныфлар



V

VI

VII

VIII

IX

X-XI

1

Тыңлап аңлау

(минутларда)

2

2

3

3

3

4

2

Диалогик сөйләм

(репликалар саны)

7

8

9

10

12

14

3

Монологик сөйләм

(фразалар саны)

8

9

10

12

14

16

Тыңланган текстның эчтәлеге буенча сорауларга язмача җавап бирүне бәяләү.

Тыңланган текстның эчтәлеген тулаем аңлап, тәкъдим ителгән барлык сорауларга язмача дөрес җавап бирелгән, 1 орфографик хатасы яки эчтәлеккә бәйле 1 хатасы булган эшкә “5” ле куела.

Тыңланган текстның эчтәлеген аңлап, тәкъдим ителгән сорауларга дөрес җавап бирелгән, әмма 2-3 орфографик, 3 пунктуацион яки эчтәлеккә бәйле 2-3 хатасы булган эшкә “4” ле куела.

Тыңланган текстның эчтәлеген өлешчә аңлап, тәкъдим ителгән сорауларга төгәл җавап бирелмәгән, 5 орфографик, 5 пунктуацион яки эчтәлеккә бәйле 4-5 хатасы булган эшкә “3” ле куела.

Тыңланган текстның эчтәлеге буенча тәкъдим ителгән сорауларга бирелгән җавапларның яртысы дөрес булмаса, 6 орфографик, 6 пунктуацион яки эчтәлеккә бәйле 5 тән артык хатасы булган эшкә “2” ле куела.

Диалогик сөйләмне бәяләү.

Бирелгән ситуация яки өйрәнелгән тема буенча әңгәмә кора алганда, әйтелеше һәм грамматик төзелеше ягыннан дөрес, эчтәлеге ягыннан эзлекле һәм тулы диалогик сөйләм төзегәндә, “5” ле куела.

Бирелгән ситуация яки өйрәнелгән тема буенча әңгәмә кора алганда, әмма репликаларның әйтелешендә һәм аерым сүзләрнең грамматик формаларында 2-3 хата җибәреп, эчтәлеге ягыннан эзлекле диалогик сөйләм төзегәндә, “4” ле куела.

Өстәмә сораулар ярдәмендә генә әңгәмә кора алганда, репликаларның әйтелешендә һәм сүзләрнең грамматик формаларында 4-6 хата җибәреп, эчтәлеген бозып диалогик сөйләм төзегәндә, “3” куела.

Бирелгән ситуация яки өйрәнелгән тема буенча диалог төзи алмаганда, “2” ле куела.

Монологик сөйләмне бәяләү.

Өйрәнелгән яки тәкъдим ителгән тема буенча әйтелеше, грамматик төзелеше ягыннан дөрес һәм эчтәлеге ягыннан тулы, эзлекле булган монологик сөйләм өчен “5” ле куела.

Өйрәнелгән яки тәкъдим ителгән тема буенча эзлекле төзелгән, әмма аерым сүзләрнең әйтелешендә, грамматик формаларында яки җөмлә төзелешендә 2-3 хатасы булган монологик сөйләм өчен “4” ле куела.

Өйрәнелгән яки тәкъдим ителгән тема буенча эзлекле төзелмәгән, сүзләрнең әйтелешендә, җөмлә төзелешендә 4-7 хатасы булган монологик сөйләм өчен “3” ле куела.

Өйрәнелгән яки тәкъдим ителгән темага монолог төзи алмаганда, “2” ле куела.

Укуны бәяләү.

Сыйныфлар

Кычкырып уку


Сүзләр саны

V

VI

VII

VIII-IX

X-XI

60 – 65

65 – 70

75 – 80

80 – 85

90 – 95


Искәрмә. Эчтән уку тизлеге, кычкырып уку белән чагыштырганда, 5-7 нче сыйныфларда – 20 – 30 %, ә 8 – 9 нчы сыйныфларда 30 – 40 % ка югарырак була.

Тәкъдим ителгән текстның эчтәлеген тулаем аңлап, авазларны һәм сүзләрне дөрес әйтеп, басымны дөрес куеп, сәнгатьле итеп тиешле тизлектә укыганда, “5” ле куела.

Тәкъдим ителгән текстның эчтәлеген аңлап, сәнгатьле һәм аңлаешлы итеп, әмма 2 -3 орфоэпик хата җибәреп (авазларның әйтелешен бозу, басымны дөрес куймау, синтагмаларга бүленештә ялгышу) укыганда, “4” ле куела.

Тәкъдим ителгән текстның эчтәлеген өлешчә аңлап, 4 – 6 тупас орфоэпик хата җибәреп укыганда һәм уку тизлеге акрын булганда, “3” ле куела.

Тәкъдим ителгән текстның эчтәлеген бөтенләй аңламыйча, орфоэпик кагыйдәләрне бозып, 7 дән артык әйтелеш хатасы җибәреп уку тизлегенә куелган таләпләрне сакламыйча укыганда, “2” ле куела.

Язма эшләрне тикшерү һәм бәяләү.

Укучы ларның тел һәм сөйләм материалын үзләштерү дәрәҗәсен тикшерү өчен, татар теле дәресләрендә төрле язма эшләр үткәрелә.

Рус телендә сөйләшүче балалар өчен татар теленнән язма эшләр ике төркемгә бүленә:

1)өйрәтү характерындагы эшләр ( изложение, сочинение);

2)контроль эшләр (сүзлек диктанты; хәтер, күрмә, иҗади диктантлар).

Диктант яздыру өчен, төрле характердагы материал (аерым сүзләр, аерым җөмләләр, бәйләнешле текст) сайланырга мөмкин. Диктант яздыру өчен сайланган бәйләнешле текст уртача авырлыкта, лексикасы, эчтәлеге һәм грамматик төзелеше ягыннан укучыларга аңлаешлы булырга тиеш, ә инде үзләштерелмәгән сүзләр очраса, укытучы аларны тактага яза һәм аңлата. Диктантны яздырганчы, укытучы текстны тиешле интонация белән һәм укучыларның яшь үзенчәлекләренә туры килгән темпта укып чыгарга, ә диктантны язып бетергәч, аны тикшереп чыгу өчен балаларга мөмкинлек бирергә тиеш.

Язма эшләрне тикшергәндә, укытучы аларның эчтәлеген бәяли, орфографик һәм пунктуацион хаталарын төзәтә. Күп эшләрдә бер үк төрле хата кабатланса, укытучы бу материалны тагын бер тапкыр аңлатырга һәм дәрестә аңа махсус тукталырга тиеш. Әгәр хаталар индивидуаль характерда булса, укучылар белән шәхси эш алып барырыга кирәк. Сүз берничә урында дөрес, ә аерым бер урында хаталы язылган икән, бу ялгыш дип саналмый. Бер үк хата берничә сүздә кабатланса, бу бер ялгыш дип исәпләнә.

Язма контроль эшләр өчен барлык укучыларның билгеләре сыйныф журналына куела. Өйрәтү характерындагы язма эшләргә килгәндә, бары тик уңай билгеләрне генә сыйныф журналына куерга мөмкин.

Уку елы дәвамында язма эшләрнең саны һәм төрләре укучыларның лекси – грамматик һәм сөйләм материалын үзләштерү дәрәҗәсен тикшерү максатыннан чыгып билгеләнә.

Сүзлек диктанты һәм аны бәяләү.

Сыйныфлар

Сүзләр

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

12 – 15 сүз

15 – 17 сүз

18 – 20 сүз

22 – 25 сүз

25 – 28 сүз

28 – 33 сүз

33 – 35 сүз


Пөхтә, төгәл һәм орфографик хатасыз язылган эшкә “5” ле куела.

Пөхтә, төгәл язылган, әмма 1 – 3 төзәтүе яки 1 – 2 орфографик хатасы булган эшкә “4” ле куела.

Пөхтә һәм төгәл язылмаган, 4 – 5 төзәтүе яки 3 – 5 орфографик хатасы булган эшкә “3” ле куела.

Пөхтә һәм төгәл язылмаган, 6 яки артыграк орфографик хатасы булган эшкә “2” ле куела.

Диктантның күләме һәм аны бәяләү.

Сыйныфлар

Уку елы башында

Уку елы ахырында

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

35 – 40 сүз

45 – 50 сүз

55 – 56 сүз

65 – 75 сүз

80 – 90 сүз

95 – 105 сүз

110 – 120 сүз

40 – 45 сүз

50 – 55 сүз

60 – 65 сүз

75 – 80 сүз

90 – 100 сүз

105 – 115 сүз

115 -125 сүз


Пөхтә һәм төгәл язылган, 1 орфографик, 1 пунктуацион хатасы булган диктантка “5” ле куела.

Пөхтә һәм төгәл язылган, 2 – 3 орфографик, 2 – 3 пунктуацион хатасы булган диктантка “4” ле куела.

Пөхтә һәм төгәл язылмаган, 4 – 6 орфографик, 6 пунктуацион хатасы булган диктантка “3” ле куела.

Пөхтә язылмаган, 7 дән артык орфографик, 7 дән артык пунктуацион хатасы булган диктантка “2” ле куела.

Язма сөйләмне тикшерү һәм бәяләү.

Укучыларның бәйләнешле язма сөйләм күнекмәләре өйрәтү характерындагы изложениеләр һәм сочинениеләре ярдәмендә тикшерелә. Алар белән беррәттән башка язма эшләр дә кулланыла: сорауларга язмача җавап бирү; рус теленнән татар теленә текстларны язмача тәрҗемә итү; укылган яки тыңланган текстның эчтәлеген язмача сөйләп бирү (изложение); бирелгән ситуация яки тәкъдим ителгән тема буенча фикерләрне язмача белдерү (сочинение) һ. б. Язма сөйләмне бәяләгәндә, эчтәлекнең тулылыгына һәм эзлеклелегенә, җөмлә калыпларының грамматик яктан дөреслегенә һәм төрлелегенә, стиль бердәмлегенә игътибар итәргә кирәк. Изложение һәм сочинение өчен ике билге куела: беренчесе эшнең эчтәлеге өчен, икенчесе – грамоталы язуга.

Изложениеләрне бәяләү.

Изложение яздыру өчен хикәяләү, тасвирлау һәм фикер йөртү характерындагы текстлар яки өзекләр алына. Алар рус телендә сөйләшүче балаларга аңлаешлы булырга, аларның яшь үзенчәлекләренә туры килергә һәм бәйләнешле сөйләм күнекмәләрен үстерүне истә тотып сайланырга тиеш.

Укылган яки тыңланган текст белән эшләү барышында укучыларның фикер йөртүләренә, текст эчтәлегеннән чыгып нәтиҗәләр ясый белүләренә, сүз байлыгыннан һәм җөмлә калыпларыннан урынлы файдалана алуларына, грамоталылыгына төп игътибар бирелә.

Сыйныфлар

Уку елы башында

Уку елы ахырында

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

55 – 65

70 – 80

90 – 95

110 – 120

130 – 140

150 – 160

175 – 180

65 – 75

85 – 95

100 – 110

120 – 130

140 – 150

165 – 175

190 -210


Тыңланган текстның эчтәлеген тулы, эзлекле һәм дөрес язылган. 1 орфографик, 1 пунктуацион яки 1 грамматик хатасы булган эшкә “5” ле куела.

Тыңланган текстның эчтәлеге эзлекле һәм дөрес язылган, ләкин 1 – 2 эчтәлек ялгышы җибәрелгән, 2-3 орфографик, 2 - 3 пунктуацион яки 2-3 грамматик хатасы булган эшкә “4” ле куела.

Тыңланган текстның эчтәлеге өлешчә эзлекле язылган, 4 - 5 орфографик, 4 пунктуацион яки 4-5 грамматик хатасы булган эшкә “3” ле куела.

Тыңланган текстның эчтәлеге бөтенләй ачылмаган, эзлекле язылмаган, 6 дан артык орфографик, 5 тән артык пунктуацион яки 6 дан артык грамматик хатасы булган эшкә “2” ле куела.

Сочинениеләрне бәяләү.

Сочинение укучыларның тормыштагы күзәтүләреннән алган тәэсирләрен язмада грамоталы һәм эзлекле бирә белү, әдәби әсәрнең эчтәлен үз сүзләре белән образлы телдә бәйләнешле итеп яза алу мөмкинлеген тикшерү максатыннан яздырыла. Алар укучыларның тел һәм әдәбият дәресләрендә алган белемнәрен ныгыту, тирәнәйтү һәм камилләштерүне күздә тотып үткәрелә.

Тәкъдим ителгән темага эзлекле язылган һәм эчтәлеге тулы ачылган, 1 орфографик, 1 пунктуацион яки 2 грамматик хатасы булган эшкә “5” ле куела.

Тәкъдим ителгән темага эзлекле язылган, ләкин 2-3 эчтәлек ялгышы, 2 – 3 орфографик, 2 – 3 пунктуацион хатасы булган эшкә “4” ле куела.

Тәкъдим ителгән темага эзлекле язылган, эчтәлеге тулысынча ачылмаган, 4 – 5 орфографик, 4 – 5 пунктуацион һәм җөмлә төзелешендә хаталары булган эшкә “3” ле куела.

Тәкъдим ителгән темага эзлекле язылмаган һәм эчтәлеге ачылмаган, 6 дан артык орфографик, 6 дан артык пунктуацион һәм грамматик хаталары булган эшкә “2” ле куела.

Тикшерү характерындагы язма эшләрнең саны.

Эш төрләре


Сыйныфлар


Сүзлек диктанты


Диктант


Изложение


Сочинение

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

1

1

1

-

-

-

2

1

1

1

-

-

-

-

1

1

1


Йомгаклау билгесе.

Йомгаклау билгесе чирек, яртыеллык һәм уку елы ахырында куела. Ул, беренче чиратта, укучыларның телдән сөйләм күнекмәләре, бәйләнешле сөйләм төзи белү осталыгы, татар телендә аралаша алу мөмкинлекләреннән чыгып, шул ук вакытта язма эшләрнең нәтиҗәләрен исәпкә алып куелырга тиеш.















Мәгълүмат һәм белем бирү чыганаклары.

УМК

Укытучы өчен методик әдәбият

Укучы өчен әдәбият

Электрон дәреслекләр (ТСО)

1.Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы тарафыннан тәкъдим ителгән “Рус телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәбендә татар телен һәм әдәбиятын укыту программасы” (рус телендә сөйләшүче балалар өчен, 1 – 11 нче сыйныфлар, Казан -2014) программа.

2.ТР Мәгариф министрлыгы тарафыннан расланган «Урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәбендә рус телле балаларга татар телен коммуникатив технология нигезендә укыту программасы» (Казан, «Мәгариф»,2014ел), 1-11 нче сыйныфлар өчен Р.З.Хәйдәрова, Р.Л.Малафеева тарафыннан эшләнгән программа.

3.ТР Мәгариф министрлыгы тарафыннан тәкъдим ителгән 9 нчы сыйныфы өчен Татар теле.Р.З. Хәйдәрова, Р.Л.Малафеева, З.М. Шаһгалиева (Казан “Мәгариф” 2008 нче ел ) дәреслек.

4. Рус телендә сөйләшүче балалар белән эшләүче укытучылар өчен Р.З. Хәйдәрова, Р.Л.Малафеева әзерләгән кулланма.



1. Ф.С.Вәлиева, Г.Ф.Саттаров Урта мәктәп һәм гимназияләрдә татар телен укыту методикасы, К..: Раннур н-ты, 2000 ел.

2. Ф.С.Сафиуллина, М.З.Зәкиев Хәзерге татар әдәби теле. Казан: “Мәгариф”,2002.

3. Ф.М.Хисамова Татар теле морфологиясе. К.: “Мәгариф” нәшрияты, 2006.

4. Ф.ГГаллямов Татар теле дәресләрендә синтаксик һәм пунктуацион анализ. Алабуга, 1996. 5. Н.Гыймадиева , Р.Нуруллина Татар теленнән кагыйдәләр җыентыгы. К.: “Мәгариф”, 2007.

6. Н.В.Максимов Урта мәктәптә татар теле укыту. Фонетика. Морфология.К.: “Мәгариф” н-ты, 2004.

7. Н.В.Максимов. Татар теленнән кулланма (синтаксис). Өченче китап. К.: “Мәгариф” н-ты, 2003.

8. Н.В.Максимов Урта мәктәптә татар теле укыту. Кушма җөмлә синтаксисы.К.: “Мәгариф” н-ты, 2004. Ф.Ф.Харисов. Обучение татарской устной речи. Казань: «Магариф», 1999.

9. Ч.М. Харисова Обучение татарскому произношению в русской школе.М.: Гуманит.изд.центр ВЛАДОС, 2001. 10. Ф.Ф.Харисов. Основы методики обучения татарскому языку как неродному. Спб.: филиал изд. «Просвещение»

11. Р.З.Хайдарова Научно-педагогические аспекты билингвального образования в Республике Татарстан. Наб.Челны: «Набережночелнинская тип.», 2006. 12. Р.З.Хайдарова,Р.Л.Малафеева Татарский язык в таблицах. Наб.Челны,2005.

13. «Фән һәм мәктәп», «Мәгариф» журналлары, “Мәгърифәт”, “Ачык дәрес” газеталары

1. Р.З.Хайдарова, Р.Л.Малафеева Татарский язык в таблицах. Наб.Челны,2005.

2. Татар телендә тыныш билгеләре. 3. А.Гыйлаҗетдинова Татар телен өйрәнүчеләр өчен текстлар. Казан” "Яңалиф", 2004.

4.Ф.Ф.Харисов, Ч.М.Харисова Сүзләр һәм җөмләләр дөньясында: рәсемле ситуатив татарча-русча сүзлек. Казан: “Мәгариф”, 2000. 5.Н.В.Максимов.Татар теленнән тестлар .

Интернет ресурслар http://adiplar.narod.ru/ http://shigriyat.ru/ http://www.tatknigafund.ru/ http://miras.belem.ru/

http://belem.ru

http://lyaysan.ru/

Татар телен өйрәнү өчен материаллар: http://www.languagesstudy.com/tatar-links.html

Татар теленең фонетикасы: http://tatar.com.ru/fonetika.php http://www.tugantelem.narod.ru/ http://tatar.com.ru/ http://adiplar.narod.ru/ http://shigriyat.ru/ http://www.akiat.ru/ http://www.tatknigafund.ru/ http://miras.belem.ru/




Рабочая программа по татарскому языку и литературе для 9 класса (русская группа)
  • Другое
Описание:

                                     Календарь – тематик план

Предмет  татар теле

Сыйныф 9 “В”   рус төркеме

Сәгатьләр саны:

Барысы 34 атна (68сәгать)

Атнага 2 сәгать

План буенча контроль эшләр 4,  сүзлек диктанты  2,  диктант  1, изложение  1 , сочинение  1,  БСҮ 10,  тестлар 8.

Эш  программасы  Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы тарафыннан тәкъдим ителгән “Рус телендә урта (тулы)  гомуми белем бирү мәктәбендә татар телен һәм әдәбиятын укыту программасы (рус телендә сөйләшүче балалар өчен, 1 – 11 нче сыйныфлар,  Казан -2014  нче  ел)” ,ТР Мәгариф министрлыгы тарафыннан расланган «Урта  (тулы)  гомуми  белем  бирү  мәктәбендә рус телле балаларга татар телен коммуникатив технология нигезендә укыту программасы» (Казан, «Мәгариф»,2014 нче ел), 1-11 нче сыйныфлар өчен Р.З.Хәйдәрова, Р.Л.Малафеева тарафыннан эшләнгән программа  нигезендә төзелде

 

Дәреслек Татар теле: Рус телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәкт. 11 нче сыйныфы өчен дәреслек (рус телендә сөйләшүче балалар өчен). Р.З.Хәйдәрова, Р.Л.Малафеева. – Казан: Мәгариф, 2008 нче  ел

Автор Гатауллина Гульнур Харисовна
Дата добавления 05.01.2015
Раздел Другое
Подраздел
Просмотров 963
Номер материала 35200
Скачать свидетельство о публикации

Оставьте свой комментарий:

Введите символы, которые изображены на картинке:

Получить новый код
* Обязательные для заполнения.


Комментарии:

↓ Показать еще коментарии ↓