Главная / История / Көшпелі мал шаруашылығы- тіршіліктің қайнар көзі

Көшпелі мал шаруашылығы- тіршіліктің қайнар көзі

Сабақтың жүрісі:

Ұйымдастыру. Амандасу, оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушыларды төрт топқа бөлу, топтардан топ басшысын сайлап,бағалау парағын тарату. 

Мақсаты: Көшпелілер өмірі, шаруашылығы, мал түрлері, отырықшылық пен көшпеліліліктің айырмашылығы туралы баяндау.
Мұғалім сөзі: 
Сәлеметсіздер ме ? Құрметті ұстаздар мен оқушылар, бүгінгі қазақ тілі мен тарих апталығы аясында өткізіліп отырған, ашық сабағымызға қош келдіңіздер ! Ашық сабағымыздың тақырыбы: «Көшпелі мал шаруашылығы- тіршіліктің қайнар көзі» деп аталады. Сабағымызды бастамас бұрын 4 топқа бөлініп алайық: І-топ Кеншілер, ІІ-топ Археологтар, ІІІ-топ Тарихшылар, ІҮ–топ Сәулетшілер 
Сабағымызды « Кім жылдам ?» ойынынан бастайық. 
ІI.Қызығушылығын ояту кезеңі: 
« Кім жылдам ?» ойыны.(әр топқа сұрақтар қойылады,тез жауап беруі керек). 
Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар: 
1. Адамзат тарихы неше кезеңге бөлінеді? (3: тас дәуірі, қола дәуірі, темір дәуірі) 
2. Тас дәуірі қай кезеңдерді қамтиды? (б.з.б. 2,6 млн – б.з.б.3 мың жыл) 
3. Тас дәуірі неше кезеңіге бөлінеді? (3: палеолит, мезолит, неолит) 
4. Адамдардың ең алғаш қолданған металы? (мыс) 
5. Мыс-тас ғасыры қалай аталды, кезеңі? (энеолит – б.з.б. 3000-1800 жыл) 
6. Тас дәуіріндегі адамдардың негізгі шаруашылықтары? (аңшылық, терімшілік) 
7. Малды қолға үйреткен кезең? (мезолит) 
8. Қола дәуірі қай кезеңдерді қамтиды? (б.з.б.2 мың – б.з..б. 8 ғасыр) 
9. Қола дәуірін зерттеген ғалымдарды ата (Қ.И.Сәтбаев, В.П.Алексеев, Ә.Х.Марғұлан) 
10. Қола дәуірінің ескерткіштерін ата. (Андронов мәдениеті, Беғазы-Дәндібай мәдениеті, Солтүстік Қазақстандағы Арқайым қонысы, Шағалалы қонысы, Жетісу, Таңбалы тас, т.б. )
11. Алғашқы адамдардың көзқарастары бойынша қандай түсініктер қалыптасты? (тотемизм, анимизм, фетишизм) 
12. Жеке меншік қай дәуірде қалыптасты? (қола дәуірінде) 
Ой қозғау: «Темір» дегенде ойымызға не келеді, көз алдымызға не елестейді? Әрқайсысымыз дәптерімізге жазып, топпен ақылдасып, «Жүзім шоғын жасаймыз» 1 мин, әр топ оқып, қабырғаға іледі. 
III.Жаңа мағынаны тану: 
Жаңа сабақты меңгерту. (Жаңа сабақтың жоспары слайдтың көмегімен интерактивті тақтадан көрсетіледі). 


Жоспары: 
1. Темір дәуіріне сипаттама 
2. Көшпелі мал шаруашылығы 
3. Тебіндік мал жайылым
4. Төрт түлік мал
«Адамды адам еткен еңбек» демекші адамдар еңбек ету арқылы сана-сезімдері жетіліп, ойлау қабілеттері артып отырды. 
Темір дәуірі – адамзат тарихындағы аса маңызды өзгерістерді дүниеге әкелген жаңа кезең. Темір – өте берік, әрі салмақты металл. Темірден жасалған құралдар тас және қоладан жасалған құралдарға қарағанда әлдеқайда өткір, төзімді болып келеді. Темірді ертеде «Аспан тасы»не «жұлдыз тасы» деп атаған. 
Бүгінгі таңда Қазақстан темір қоры жөнінен ТМД бойынша Ресей мен Украинадан кейін 3 - орын алады. 
Осы кендердің барлығы 3 кен байыту комбинаттарында өндіріледі: Соколов - Cарыбай, Лисаков, Қаражол. 
Темір дәуірі 2 кезеңге бөлінеді: ерте темір дәуірі – б.з.б.ҮІІІ - ІІІ ғасыр, кейінгі темір дәуірі – б.з.б. ІІІ ғасыр- б.з. Ү ғасыр. 
Темір дәуірі Қазақстан аумағын мекендеген адамдардың өндірісте темірді пайдалануы мен көшпелі мал шаруашылығының дамуымен ерекшеленеді. 
Темір дәуіріндегі тайпалық одақтар: сақтар, үйсін, қаңлы, ғұн, сарматтар. 
Темір табиғи жердің бетінде өте сирек кездеседі. Тек метеориттен пайда болған темір ғана балқыма күйінде ұшырасады.Темірді пеш-көрікпен өндірген-1530о. 
Малшылар ғасырлар бойы дағдыланған мал өсіру, баптау мәдениетін сақтай отырып, жазда – жайлауға, қыста – қыстауға үзбей көшіп жүрген. 

Мәтінмен жұмыс:

І - Кеншілер – темір дәуіріне сипаттама

ІІ- Археологтар – Көшпелі мал шаруашылығының пайда болуы

ІІІ – Тарихшылар – тебіндік жайылым

ІҮ – Сәулетшілер – Төрт түлік мал

Сәйкестігін тап:

Түйелер

Көп күтімді қажет етпейді, кермек суды іше береді, тіпті су жоқ болса, қар жейді.

Олар суық пен ыстыққа төзімді

Қойлар

Тебіндеп жайылуңа икемсіз, сондықтан оларға жемшөп әзірлуді қажет етеді.

Жылқылар

Жүк көлігі ретінде пайдаланады.жылдам қозғалады, ауыр жүк көтере алады. Олар сусыз және қорексіз ұзақ күнге шыдайды.

Сиырлар

Суыққа төзімді, тебіндеп жайылады, керек азығын қар астынан тұяғымен аршып алады.

Тарихи диктант

1……………..берік әрі салмақты металл

2……………..еңбек өнімділігі өсті.

3 Біздің еліміздің тарихында ерте темір дәуірі…………………аралықты қамтыды.

5 ………………………. киіз үйін, киім кешегін,тұрмыстық заттарын артты.

Тест тапсырмасы

1.Қазақстан аумағын мекендеген тайпалардың темірді ашу және кеңінен пайдалана бастаған кезеңі А) б.з.б 4мыңжылдық Ә) б.з.б 5-3 мыңжылдық аралығы Б)б.з.б 1 мыңжылдықтың соңы в) б.з.б 8 ғасыр 2.Ертедегі темір өңдірудің қарапайым тәсілі А) домна пеші Ә) пеш көрік Б) қазандық в) мартен пеші 3 Ежелгі Қазақстан тұрғындарының көшпелі мал шаруашылығымен айналысуға көшу себебі А) көрші халықтардың ықпалымен Ә) климаттың өзгеруінен Б) жаңа еңбек құралдарының пайда болуынан в) ежелгі Қазақстан тұрғындары көшпелі мал шаруашылығымен айналыспады. 4. Батыс Қазақстанның шөлді аумақтарында өсірілетін түлік А) сиыр Ә )жылқы Б) түйе в) ешкі



5. Тебіндеп жайылуға икемсіз, жемшөп әзірлейтін түлік

А) сиыр Ә )жылқык Б) түйе в) ешкі

Венн диаграммасы

ІҮ. Ой толғаныс 
Сабақты бекіту сәті. 
БББ кестесін сызу. 
Ү. Үйге тапсырма: 
§§24-25. Көшпелі мал шаруашылығы- тіршіліктің қайнар көзі. БББ кестесін аяқтау, темір металына байланысты қызықты, қосымша деректеме әкелу. 
Бағалау: Сабаққа қатысқан топтарды бағалайық. Топ басшылары қорытынды бағаларын айтып,бағалау парағын өткізіңіздер. 

Қорытынды 
Темір десек біздің көз алдымызға шойын мен болат келеді. «Жер бетінде темір жойылып кетсе, не болады деп елестетсек, көшелерде темір жол да, поездар да, машиналар да жоқ, көпірлер үйіндіге айналған, өсімдіктер семіп, өле бастаған. Адам денесіндегі 3г темір жойылса, тіршілігін тоқтатып, өліп қалар еді.», бұл көріністі суреттеген, темірдің маңыздылығын айтқан атақты минералог, академик А. Е. Ферсман







Көшпелі мал шаруашылығы- тіршіліктің қайнар көзі
  • История
Описание:

Сабақтың жүрісі:

Ұйымдастыру. Амандасу, оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушыларды төрт топқа бөлу, топтардан топ басшысын сайлап,бағалау парағын тарату.

Мақсаты: Көшпелілер өмірі, шаруашылығы, мал түрлері, отырықшылық пен көшпеліліліктің айырмашылығы туралы баяндау.
Мұғалім сөзі:
Сәлеметсіздер ме ? Құрметті ұстаздар мен оқушылар, бүгінгі қазақ тілі мен тарих апталығы аясында өткізіліп отырған, ашық сабағымызға қош келдіңіздер ! Ашық сабағымыздың тақырыбы: «Көшпелі мал шаруашылығы- тіршіліктің қайнар көзі» деп аталады. Сабағымызды бастамас бұрын 4 топқа бөлініп алайық: І-топ Кеншілер, ІІ-топ Археологтар, ІІІ-топ Тарихшылар, ІҮ–топ Сәулетшілер
Сабағымызды « Кім жылдам ?» ойынынан бастайық.
ІI.Қызығушылығын ояту кезеңі:
« Кім жылдам ?» ойыны.(әр топқа сұрақтар қойылады,тез жауап беруі керек).
Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:
1. Адамзат тарихы неше кезеңге бөлінеді? (3: тас дәуірі, қола дәуірі, темір дәуірі)
2. Тас дәуірі қай кезеңдерді қамтиды? (б.з.б. 2,6 млн – б.з.б.3 мың жыл)
3. Тас дәуірі неше кезеңіге бөлінеді? (3: палеолит, мезолит, неолит)
4. Адамдардың ең алғаш қолданған металы? (мыс)
5. Мыс-тас ғасыры қалай аталды, кезеңі? (энеолит – б.з.б. 3000-1800 жыл)
6. Тас дәуіріндегі адамдардың негізгі шаруашылықтары? (аңшылық, терімшілік)
7. Малды қолға үйреткен кезең? (мезолит)
8. Қола дәуірі қай кезеңдерді қамтиды? (б.з.б.2 мың – б.з..б. 8 ғасыр)
9. Қола дәуірін зерттеген ғалымдарды ата (Қ.И.Сәтбаев, В.П.Алексеев, Ә.Х.Марғұлан)
10. Қола дәуірінің ескерткіштерін ата. (Андронов мәдениеті, Беғазы-Дәндібай мәдениеті, Солтүстік Қазақстандағы Арқайым қонысы, Шағалалы қонысы, Жетісу, Таңбалы тас, т.б. )
11. Алғашқы адамдардың көзқарастары бойынша қандай түсініктер қалыптасты? (тотемизм, анимизм, фетишизм)
12. Жеке меншік қай дәуірде қалыптасты? (қола дәуірінде)
Ой қозғау: «Темір» дегенде ойымызға не келеді, көз алдымызға не елестейді? Әрқайсысымыз дәптерімізге жазып, топпен ақылдасып, «Жүзім шоғын жасаймыз» 1 мин, әр топ оқып, қабырғаға іледі.
III.Жаңа мағынаны тану:
Жаңа сабақты меңгерту. (Жаңа сабақтың жоспары слайдтың көмегімен интерактивті тақтадан көрсетіледі).

Жоспары:
1. Темір дәуіріне сипаттама
2. Көшпелі мал шаруашылығы
3. Тебіндік мал жайылым
4. Төрт түлік мал
«Адамды адам еткен еңбек» демекші адамдар еңбек ету арқылы сана-сезімдері жетіліп, ойлау қабілеттері артып отырды.
Темір дәуірі – адамзат тарихындағы аса маңызды өзгерістерді дүниеге әкелген жаңа кезең. Темір – өте берік, әрі салмақты металл. Темірден жасалған құралдар тас және қоладан жасалған құралдарға қарағанда әлдеқайда өткір, төзімді болып келеді. Темірді ертеде «Аспан тасы»не «жұлдыз тасы» деп атаған.
Бүгінгі таңда Қазақстан темір қоры жөнінен ТМД бойынша Ресей мен Украинадан кейін 3 - орын алады.
Осы кендердің барлығы 3 кен байыту комбинаттарында өндіріледі: Соколов - Cарыбай, Лисаков, Қаражол.
Темір дәуірі 2 кезеңге бөлінеді: ерте темір дәуірі – б.з.б.ҮІІІ - ІІІ ғасыр, кейінгі темір дәуірі – б.з.б. ІІІ ғасыр- б.з. Ү ғасыр.
Темір дәуірі Қазақстан аумағын мекендеген адамдардың өндірісте темірді пайдалануы мен көшпелі мал шаруашылығының дамуымен ерекшеленеді.
Темір дәуіріндегі тайпалық одақтар: сақтар, үйсін, қаңлы, ғұн, сарматтар.
Темір табиғи жердің бетінде өте сирек кездеседі. Тек метеориттен пайда болған темір ғана балқыма күйінде ұшырасады.Темірді пеш-көрікпен өндірген-1530о.
Малшылар ғасырлар бойы дағдыланған мал өсіру, баптау мәдениетін сақтай отырып, жазда – жайлауға, қыста – қыстауға үзбей көшіп жүрген.

Мәтінмен жұмыс:

І - Кеншілер – темір дәуіріне сипаттама

ІІ- Археологтар – Көшпелі мал шаруашылығының пайда болуы

ІІІ – Тарихшылар – тебіндік жайылым

ІҮ – Сәулетшілер – Төрт түлік мал

Автор Бекбосинова Толкин (Толқын)
Дата добавления 06.01.2016
Раздел История
Подраздел Другое
Просмотров 410
Номер материала MA-063568
Скачать свидетельство о публикации

Оставьте свой комментарий:

Введите символы, которые изображены на картинке:

Получить новый код
* Обязательные для заполнения.


Комментарии:

↓ Показать еще коментарии ↓