Главная / Иностранные языки / Ілияс Жансүгіров. «Домбыра» өлеңі.

Ілияс Жансүгіров. «Домбыра» өлеңі.

Абай атындағы орта мектеп

мектепке дейінгі шағын орталығымен

коммуналдық мемлекеттік мекемесі







Сабақтың тақырыбы: Ілияс Жансүгіров. «Домбыра» өлеңі.






Пән мұғалімі Мұхаметжанова Б.Е













Абай ауылы

2015-2016 оқу жылы

Мұхаметжанова Бағлан Елубайқызы,

Ескелді ауданы, Абай ауылы,

Абай атындағы орта мектебі,

Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

Сабақтың тақырыбы: Ілияс Жансүгіров. «Домбыра» өлеңі.

Сабақтың мақсаты:
1. І. Жансүгіровтың өмірі мен шығармашылығымен таныстыру, өлеңдерін оқыта отырып, ақын және аудармашыны таныту, өлеңнің мазмұнын меңгерте отырып, идеясын ашу.
2. Әр оқушының ой - қиялына ерік бере отырып, өзінше ой түюге баулу, шығармашылыққа, мәнерлеп оқуға дағдыландыру, ойлау әрекеттерін қозғалысқа түсіру, ойлау дағдыларын дамыту.
3. І. Жансүгіровтың әдеби мұрасын құрметтеуге тәрбиелеу.
Сабақтың әдісі: жаңа тақырыпты игеру сабағы.
Сабақтың көрнекілігі:интерактивті тақта,эл. оқулық,слайд, І. Жансүгіровтың портреті мен оның еңбектеріне арналған шағын кітап көрмесі.
Пәнаралық байланыс: музыка, тарих.

Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі.
1. сабақтың мақсаты мен міндетін түсіндіру.
2. Үй жұмысын тексеру кезеңі

Өткен сабақты сұрақ-жауап арқылы тексеру.

«Кім көп біледі» ойын арқылы


2. Жаңа сабақ.
1. Мұғалімнің кіріспе сөзі. Өнерлілер өлкесі атанған біздің жерлесіміз. Жетісу жері ақындықтың ақ ордасы іспетті. Солардың ішінде шоқтығы биік, тұлғасы ерен, кеудесінде күй күмбірлеп, жүрегінен ән тербелген ақын қазақ әдебиетінің ірі қалам қайраткері - Ілияс Жансүгіров. Ауыз әдебиетінен, Абай поэзиясының тілінен көп үйренген, оларды түрлендіріп, жаңғыртып, жаңарта пайдаланған Ілияс Жансүгіров қазақтың поэтикалық тіл мәдениетіне де айрықша үлес қосты. Әрбір сезім, қимыл, көрініс, құбылыс оның шығармаларында жалаң берілмей, үнемі тапқыр теңеу, ұтымды эпитет, метафоралар арқылы бейнеленеді.
Өлең құрылысында да Ілияс өзінің шеберлігін танытқан ақын.

1 слайд.. Шоқтығы биік, тұлғасы ерен, кеудесінде күй күмбірлеп, жүрегінен ән тербелген ақын.
2 слайд. І. Жансүгіровтің портреті

3 слайд
Қазақ поэзиясының Құлагері
• Лирикасы
“Әкемнен қалған көз еді”, “Өнер - оқу – жастың қару-жарағы”, “Бүгінгі дала”

• Өнер тақырыбы
“Әнші”, “Күй”, “Күйші”, “Әншіге”, “Домбыра”, “Бұлбұлға”

ІЛИЯС ЖАНСҮГІРОВ
Прозасы: “Жолдастар” романы, “Жол аузында”, “Құқ” жинағы.

Поэмасы: “Құлагер”
Драмалары: “Мектеп”, “Райхан”, “Исатай - Махамбет”, “Кек”

3. эл.оқулықтан І. Жансүгіров туралы бөліктерге бөліп оқыйды, әңгімелейді.
4 слайд.
Бала Ілияс
Сөз зергері -Ілияс
Аудармашы -Ілияс

5 слайд.
ІЛИЯС ЖАНСҮГІРОВ – ақын, драматург, жазушы, аудармашы

6 слайд. Сандар сөйлейді
• Қарағанды 7 жылдық мектебінде оқыды
•1922ж. мұғалім“Тілші” газеті еңбек етті
• 1920 ж. Ташкент 2 жылдық мұғалімдер курсы
• 1924ж. Алматы Халық ағарту институты
• 1924 - 1928ж. Мәскеу Журналистика институты
• 1928ж. “Еңбекші қазақ” газеті

7 слайд,
“Кең дала мекен еткен қазақ жұртының ең аяулы қасиетті аспабы – домбыра. Оның сымдай тартылған қос ішегінде сан алуан ғасырлардың ақыл – ойы, көңіл күй жатыр. Домбыра елдің көнекөз шежіресі, көпті көрген қарияның көңіл күйі!”
А. Жұбанов

8 слайд. Артық білім кітапта
Өлеңін оқу. «Домбыра»
Өлең құрылысында қандай ерекшеліктер байқадыңдар? Өлеңнің оқылуына қалай әсер етіп тұрғаны туралы айтып беріңдер.


Домбыраның құдіретін қандай сөздерді қолдану арқылы көрсетті?

Домбыра туралы ел арасында аңыздар көп.

Домбыраның дыбыс ойығы деп аталады. Осыдан жасайтын түйініміз: біздің қазақтың қасиетті қара домбырасы ұлы күйшілердің қолында өз үнімен аттың шабысын да, адамның қуанышын да, қайғысын да жеткізе білген.

Асыл мұралардың бірі – күй өнері. Оны өшірмей жеткізген екі құдіретті күш бар. Бірі – домбыра, екіншісі - сол домбыраны сөйлетіп қана қоймай, сол арқылы халқына рухани қуат берген сазгерлеріміз. Олар Құрманғазы, Дәулеткерей, Дина, Тәттімбет, Махамбет т. б. Домбыра тек күй ғана емес, ән орындағанда сүйемелдеуде қолданатын аспаптың бірі.
Біржан сал, Ақан сері, Жаяу Мұса, Әміре Қашаубаев - домбыраның әнге әр беріп, әншіге демеу болатынын дәлелдеді.
Таным деректі оқу.
Ал, «Домбыра» атауы қайдан шыққан?
1. Кей деректерде «Домбыра» сөзі арабтың «Дунбахибурра» тіркесінен, яғни «Қозы - құйрық» деген сөзінен қалыптасқан деген дәлел айтылған. Шындығында домбыраның тұрпаты қозының құйрығына ұқсайды.
2. Енді бір зерттеушілер домбыра атауы «Домвира» деген қыз атынан шыққан болуы керек деп топшылайды.
3. Аспап ішегін дәл бұра – дұрыс күйле, аспап ішегіне дем бұра, т. б. ұғымдардан келіп - дем бұра, домбыра – домбыра болып кетуі мүмкін.
музыка тыдай отырып
МУЗЫКАДАҒЫ ЖАҢА ЖАНР ТУРАЛЫ ҚЫСҚАША АЙТУ.

«ДЭККО» жанрыны

Д – домбыра

Э - эстрада

К - компьютер,

К - күй,

О – орындаушы

Қорыту. Топтастыру

Ілиясқа хат жазу
Бағалау
Үйге: І. Жансүгіровтың «Домбыра»өлеңін мәнерлеп оқу


Ілияс Жансүгіров. «Домбыра» өлеңі.
  • Иностранные языки
Описание:

Мұхаметжанова Бағлан Елубайқызы,

Ескелді ауданы, Абай ауылы,

Абай атындағы орта мектебі,

Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

Сабақтың тақырыбы: Ілияс Жансүгіров. «Домбыра» өлеңі.

Сабақтың мақсаты:
1. І. Жансүгіровтың өмірі мен шығармашылығымен таныстыру, өлеңдерін оқыта отырып, ақын және аудармашыны таныту, өлеңнің мазмұнын меңгерте отырып, идеясын ашу.
2. Әр оқушының ой - қиялына ерік бере отырып, өзінше ой түюге баулу, шығармашылыққа, мәнерлеп оқуға дағдыландыру, ойлау әрекеттерін қозғалысқа түсіру, ойлау дағдыларын дамыту.
3. І. Жансүгіровтың әдеби мұрасын құрметтеуге тәрбиелеу.
Сабақтың әдісі: жаңа тақырыпты игеру сабағы.
Сабақтың көрнекілігі:интерактивті тақта,эл. оқулық,слайд, І. Жансүгіровтың портреті мен оның еңбектеріне арналған шағын кітап көрмесі.
Пәнаралық байланыс: музыка, тарих.

Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі.
1. сабақтың мақсаты мен міндетін түсіндіру.
2. Үй жұмысын тексеру кезеңі

Өткен сабақты сұрақ-жауап арқылы тексеру.

«Кім көп біледі» ойын арқылы


2. Жаңа сабақ.
1. Мұғалімнің кіріспе сөзі. Өнерлілер өлкесі атанған біздің жерлесіміз. Жетісу жері ақындықтың ақ ордасы іспетті. Солардың ішінде шоқтығы биік, тұлғасы ерен, кеудесінде күй күмбірлеп, жүрегінен ән тербелген ақын қазақ әдебиетінің ірі қалам қайраткері - Ілияс Жансүгіров. Ауыз әдебиетінен, Абай поэзиясының тілінен көп үйренген, оларды түрлендіріп, жаңғыртып, жаңарта пайдаланған Ілияс Жансүгіров қазақтың поэтикалық тіл мәдениетіне де айрықша үлес қосты. Әрбір сезім, қимыл, көрініс, құбылыс оның шығармаларында жалаң берілмей, үнемі тапқыр теңеу, ұтымды эпитет, метафоралар арқылы бейнеленеді.
Өлең құрылысында да Ілияс өзінің шеберлігін танытқан ақын.

1 слайд.. Шоқтығы биік, тұлғасы ерен, кеудесінде күй күмбірлеп, жүрегінен ән тербелген ақын.
2 слайд. І. Жансүгіровтің портреті

3 слайд
Қазақ поэзиясының Құлагері
• Лирикасы
“Әкемнен қалған көз еді”, “Өнер - оқу – жастың қару-жарағы”, “Бүгінгі дала”

• Өнер тақырыбы
“Әнші”, “Күй”, “Күйші”, “Әншіге”, “Домбыра”, “Бұлбұлға”

ІЛИЯС ЖАНСҮГІРОВ
Прозасы: “Жолдастар” романы, “Жол аузында”, “Құқ” жинағы.

Поэмасы: “Құлагер”
Драмалары: “Мектеп”, “Райхан”, “Исатай - Махамбет”, “Кек”

3. эл.оқулықтан І. Жансүгіров туралы бөліктерге бөліп оқыйды, әңгімелейді.
4 слайд.
Бала Ілияс
Сөз зергері -Ілияс
Аудармашы -Ілияс

5 слайд.
ІЛИЯС ЖАНСҮГІРОВ – ақын, драматург, жазушы, аудармашы

6 слайд. Сандар сөйлейді
• Қарағанды 7 жылдық мектебінде оқыды
•1922ж. мұғалім“Тілші” газеті еңбек етті
• 1920 ж. Ташкент 2 жылдық мұғалімдер курсы
• 1924ж. Алматы Халық ағарту институты
• 1924 - 1928ж. Мәскеу Журналистика институты
• 1928ж. “Еңбекші қазақ” газеті

7 слайд,
“Кең дала мекен еткен қазақ жұртының ең аяулы қасиетті аспабы – домбыра. Оның сымдай тартылған қос ішегінде сан алуан ғасырлардың ақыл – ойы, көңіл күй жатыр. Домбыра елдің көнекөз шежіресі, көпті көрген қарияның көңіл күйі!”
А. Жұбанов

8 слайд. Артық білім кітапта
Өлеңін оқу. «Домбыра»
Өлең құрылысында қандай ерекшеліктер байқадыңдар? Өлеңнің оқылуына қалай әсер етіп тұрғаны туралы айтып беріңдер.


Домбыраның құдіретін қандай сөздерді қолдану арқылы көрсетті?

Домбыра туралы ел арасында аңыздар көп.

Домбыраның дыбыс ойығы деп аталады. Осыдан жасайтын түйініміз: біздің қазақтың қасиетті қара домбырасы ұлы күйшілердің қолында өз үнімен аттың шабысын да, адамның қуанышын да, қайғысын да жеткізе білген.

Асыл мұралардың бірі – күй өнері. Оны өшірмей жеткізген екі құдіретті күш бар. Бірі – домбыра, екіншісі - сол домбыраны сөйлетіп қана қоймай, сол арқылы халқына рухани қуат берген сазгерлеріміз. Олар Құрманғазы, Дәулеткерей, Дина, Тәттімбет, Махамбет т. б. Домбыра тек күй ғана емес, ән орындағанда сүйемелдеуде қолданатын аспаптың бірі.
Біржан сал, Ақан сері, Жаяу Мұса, Әміре Қашаубаев - домбыраның әнге әр беріп, әншіге демеу болатынын дәлелдеді.
Таным деректі оқу.
Ал, «Домбыра» атауы қайдан шыққан?
1. Кей деректерде «Домбыра» сөзі арабтың «Дунбахибурра» тіркесінен, яғни «Қозы - құйрық» деген сөзінен қалыптасқан деген дәлел айтылған. Шындығында домбыраның тұрпаты қозының құйрығына ұқсайды.
2. Енді бір зерттеушілер домбыра атауы «Домвира» деген қыз атынан шыққан болуы керек деп топшылайды.
3. Аспап ішегін дәл бұра – дұрыс күйле, аспап ішегіне дем бұра, т. б. ұғымдардан келіп - дем бұра, домбыра – домбыра болып кетуі мүмкін.
музыка тыдай отырып
МУЗЫКАДАҒЫ ЖАҢА ЖАНР ТУРАЛЫ ҚЫСҚАША АЙТУ.

«ДЭККО» жанрыны

Д – домбыра

Э - эстрада

К - компьютер,

К - күй,

О – орындаушы

Қорыту. Топтастыру

Ілиясқа хат жазу
Бағалау
Үйге: І. Жансүгіровтың «Домбыра»өлеңін мәнерлеп оқу

Автор Шошанбасова Акмарал Турысхановна
Дата добавления 24.11.2015
Раздел Иностранные языки
Подраздел Конспекты
Просмотров 851
Номер материала MA-062622
Скачать свидетельство о публикации

Оставьте свой комментарий:

Введите символы, которые изображены на картинке:

Получить новый код
* Обязательные для заполнения.


Комментарии:

↓ Показать еще коментарии ↓