Главная / Русский язык и литература / «Әдебиет сабағында көркем шығарманы талдау әдістері»

«Әдебиет сабағында көркем шығарманы талдау әдістері»

Омарова Баршагуль Дюсембаевна

қазақ тілі мұғалімі.

«Қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында ойын технологиясын тиімді пайдалану» 

«Біз бүгін еліміз бойынша әлемдік стандарттар деңгейінде сапалы білім беру қызметін көрсетуге қол жеткізуіміз керек» - деп Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев айтқандай, дәуірлеген заманымызда ұрпақ тәрбиесінде маңызды орын алатын сала білім саласы екені бәрімізге аян. Бұл орында мұғалім қауымына артылатын жүктің салмағы ауыр екені белгілі. Ұстаздың жүгін адал орындау біздің парызымыз. Ең алдымен мұғалімге керегі өз пәнін жете меңгеру. Ол үшін үздіксіз ізденіп, өз біліктілігін арттырып, оқушылардың мүмкіндіктеріне қарай озық тәжірбиелерді іскерлікпен пайдалану керек. 
Ұлы Абайдың «Ойын ойнап, ән салмай бала өсер бала бола ма?» деген пікірімен бала өміріндегі ойыншығының маңыздылығына көз жеткізуге болады. Ойын түрлері көп. Орыс сыныптарындағы қазақ тілі сабақтарында ойын түрлерін қолдану – оқушылардың пәнге деген қызығушылығын, сабаққа белсенділігін арттырады. 
Ойын – оқу үрдісіндегі оқытудың әрі формасы, әрі әдісі ретінде дербес дидактикалық категория. Сонымен бірге ойынды мұғалім мен оқушылардың бірлескен оқу әрекетінің өзара байланысты технологиясы ретінде қолдануға болады. Бастауыш сынып оқушыларының мектепке келгенге дейінгі негізгі әрекеті – ойын болса, оқу – тәрбие үрдісінде олар біртіндеп ойын әрекетінен оқу әрекетін орындауға бейімделуі тиіс. Ол сабақ барысында пайдаланатын дидактикалық ойындар арқылы жүзеге асады. 
Ойынның мақсаты – бағдарламада алған білімдерін қалыптастыру, тиянақтау, пысықтау.
Міндеті – баланың қызығушылығын ояту, белсенділігін арттыру. 
Дидактакалық ойындар арнайы мақсатты көздейді және нақты міндетті шешеді. 
Ойын сабақтың басында – өткен сабақты еске түсіреді. 
Сабақтың ортасында - көңіл-күйін сергітеді, ерік-жігерін дамытады,сабаққа ынтасын арттырады. 
Сабақтың соңында – тақырыпты бекіту, сабақта алған білімді жинақтау мақсатын көздейді. 
Ойын – оқушылардың оқуға деген ынтасын арттыратын құрал. Сондықтан бастауыш, дайындық сыныптарында оқушылар сабақ үстінде ойынды көп қажет етеді. Оларға пайдаланатын ойындар оқушылардың жас ерекшеліктеріне қарай күрделеніп отырады. Мысалы: дайындық сыныбында қарапайым ғана ойын түрлерін ойнатсақ, сыныбы үлкейген сайын баланың жас ерекшелігіне сай күрделенгені дұрыс. Олай болса, ойынды пайдаланудың маңызы зор.Ойынның түрлері көп.Сондықтан ойын балалардың жас ерекшеліктеріне және өтілетін сабақтың тақырыбына мазмұнына сай етіліп таңдалып алынғаны дұрыс.Бала ойын іс-әрекеті үстінде білімді қалай игеріп жатқанын, ал оқу үрдісінің қалай ойынға ұласып кеткенін аңғармай қалу тиіс. 
Сабақта ойын түрлерін өткізу оқушылардың ой өрісін, тапқырлығын, жылдамдығын, сөздік қорын молайтуға әкеледі. 
Ойын – бұл қоғамдық тәсілді меңгеру мақсатында, ситуациялық жағдайда, бағытты түрде іскерлігін көрсететін, өзін-өзі басқаруын жетілдіретін іс-әрекет. Ұлы педагог В.А.Сухомолинский «Ойынсыз, музыкасыз, ертегісіз,шығармашылықсыз толық мәніндегі ақыл-ой тәрбиесі болмайды» дейді. 
Ойын түрлерін сабақтың тақырыбына қарай мұғалім өзі таңдап алып, қолданып отырады. Ойын түрлері сабақты қызықты өткізуге, оқушылардың сабаққа ынтамен қатысуына өз бетімен жұмыс істеуіне, өздігінен қорытынды жасауына жол ашады. 
Ойын әрекеті оқу барсында төмендегідей қызметті атқарады: 



Қазақ тілі сабағында ойын формаларын енгізу барысында интерактивті тақтаны да қолданудың маңызы өте зор. Қазақ тілі сабақтарында қолданылған дидактикалық ойындарды сабақтың мақсатына қарай мынандай түрлерге бөліп қарастырылады: 
1.Тапқырлық ойындар; 
2. Іздемдік ойындар; 
3. Рөлдік ойындар; 
4. Іскерлік ойындар. 
1. Тапқырлық ойындар – оқушылардың логикалық ойлауын қалыптастырады. Мысалы: асық ойыны, «Қоржында не бар» ойыны, «Дыбыстық ойыны»; «Әліпбиді білесің бе?» ойыны. 
«Қоржында не бар» ойыны (қоржында жатқан әріптерден сөз құрастыру керек) 
«Дыбыстық ойыны» (1 минут ішінде 1-ші қатар «Ә» дыбысына, 2-ші қатар «Ұ» дыбысына, 3-ші қатар «Ә» дыбысына сөз құрастыру керек) 
«Әліпбиді білесің бе?» ойынының шарты: қазақ әліпбиіндегі әріптердің реттік санын білу, сол бойынша жасырынған сөздерді, мақал-мәтелдерді шешу: 
1 24 

1 25 1 24 37 

18 1 18 

1 25 1 17 8 14 8 18 
2. Ізденімдік ойындар – оқушыларды өздігінен ойлауға үйретеді. Мысалы: «Баламасын тап» ойыны, «Қандай сөздер жасырынған» ойыны, «Буынды тез тап» ойыны, «Бинго» ойыны. 
«Баламасын тап» ойыны (1-ші қатардағы сөздерге 2-ші қатардан баламасын табу керек): 



Жалқы – 
Жалпы – 
Деректі – 
Туынды – 
Дара – 
Жанды – 
Дерексіз – 
Күрделі – 
Негізгі – 
Жансыз 


Простые 
Сложные 
Непроизводные 
Производны 
Собственные 
Нарицательные 
Одушевленные 
Неодушевленные 
Конкретные 
Абстрактные 




«Қандай сөздер жасырынған» ойыны: 


 РАЖАҚЫРЫЙД – 
 ІРЕИД- 
 ПҰШЫ КЕДІЛЕ- 
 ҮЛГДІДЕЙ- 
 БЫРЖАҢ УАДЫЖА- 
 ДЫҚАЗА- 
 ҚҰДЫЯ- 
 ҰЗАРАДЫ 
 ДЫНАОЯ 
 ДІКЕЛ- 

 ЖАРҚЫРАЙДЫ 
 ЕРИДІ 
 ҰШЫП КЕЛЕДІ 
 ГҮЛДЕЙДІ 
 ЖАҢБЫР ЖАУАДЫ 
 ҚАЗАДЫ 
 ҚҰЯДЫ 
 ҰЗАРАДЫ- 
 ОЯНАДЫ 
 КЕЛДІ 
«Буынды тез тап» ойыны (“қар” буынынан басталатын сөздерді жазу керек. Мысалы: қарлығаш, қарға, т.б.) 
3. Рөлдік ойындар – оқушылардың шағармашылық ойлау, қабілетін дамытуға арналған ойын. 
4. Іскерлік ойындар – оқушылардың түрлі жағдайда дұрыс сөйлеуін қалыптастыратын, диалогтік және монологтік үлгілерін жетілдіретін ойын түрі. 
«Дос» тақырыбына сөз тіркестерін құра ойыны: (1-ші сөз сын есімнен 2-ші сөз зат есімнен болу керек. Мысалы:Жақсы дос) 
 Сын есім + зат есім 
 Сан есім + зат есім 
 Зат есім + зат есім 
 Есімдік + зат есім 
 Зат есім + етістік 
Сабақта дидактикалық ойын түрлерін пайдалануда бала білімінің деңгейін, біліктілік сапасын көтеретіндей, ұлттық санаға, салт-,дәстүрге, тәрбиеге сай болуын ескеруміз керек. Мысалы: жамбы ату, асық ойыны. 
Жазушылардың суреттерін көрсетіп, сол сурет туралы әңгіме құратуға, олардың шығармаларының атын атап, сипаттама бергізуге болады. 
«Тез ойлан» ойыны үш буыны да ашық дауысты, үш дауыссыз дыбыс қайталансын. Ол қай сөз? – кереге,терезе. 
Үш дыбысты сөз ойла. Оның дауыстысы жуан,ашық, еріндік болсын. Мысалы: қол, жол, мол. 
Сынып оқушылары ішінен аты үндіден басталып, ашық, жуан, езулік дауысты дыбысқа аяқталсын.Роза, Лара, Майра. 
Түрлі ойындарды өткізу сөзсіз сабақты жанданырып, оқушылардың қызығушылығын арттырады. 
Ойын бұл әрекет және белсенділік. Балалар шаршады-ау мезетте сергіту, бой жазу жаттығулары өте пайдалы. Сергіту ойындары балалардың сабақты зейңн қойып тыңдауына, ақыл-ойын бір нәрсеге тұрақтандырып, саналы түрде білуге септігін тигізді.
Ойын элеметтері оқу үдерсін пысықтау, жаңа сабақты қорытындылау кезеңдерінде, қайталау сабақтарында пайдаланумен қатар, ұйымдастыру кезеңінде пайдалану тиімді. 
Білім беру жүйесінде өмір талабы үш тілді білу, орыс мектептерінде қазақ тілін оқытудың сапасын жақсарту міндеттері қойылған. Оқушыларға қазақ тілін оқыту мәселесі олардың қазақша сөйлей алатындай болып шығуына мүмкіндік беретіндей болуы тиіс. Бірыңғай жазу жұмыстары, жалаң сөз, жаттау оқушыларды жалықтырады. Ал ойын технологиясын қазақ тілі сабақтарында тиімді қолданудың нәтижесін келесі диаграммадан көрулеріңізге болады. Бқл өткен оқу жылындағы 5 «А» сыныптың қазақ тілінен әр тоқсан бойынша білім сапасының көрсеткіші. 



ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР: 
1. Тілдерді оқыту үрдісінде инновациялық технологияларды қолдану. Алматы 2010ж 
2. Бастауыш мектеп, 3, 2003, А.Әбішева «Ойын элементтерін пайдаланудың педагогикалық ерекшеліктері», 
3. Қазақтілі (дидактикалық материалдар) Алматы кітап 2010ж.



«Әдебиет сабағында көркем шығарманы талдау әдістері»
  • Русский язык и литература
Описание:

«Қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында ойын технологиясын тиімді пайдалану» 

«Біз бүгін еліміз бойынша әлемдік стандарттар деңгейінде сапалы білім беру қызметін көрсетуге қол жеткізуіміз керек» - деп Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев айтқандай, дәуірлеген заманымызда ұрпақ тәрбиесінде маңызды орын алатын сала білім саласы екені бәрімізге аян. Бұл орында мұғалім қауымына артылатын жүктің салмағы ауыр екені белгілі. Ұстаздың жүгін адал орындау біздің парызымыз. Ең алдымен мұғалімге керегі өз пәнін жете меңгеру. Ол үшін үздіксіз ізденіп, өз біліктілігін арттырып, оқушылардың мүмкіндіктеріне қарай озық тәжірбиелерді іскерлікпен пайдалану керек. 
Ұлы Абайдың «Ойын ойнап, ән салмай бала өсер бала бола ма?» деген пікірімен бала өміріндегі ойыншығының маңыздылығына көз жеткізуге болады. Ойын түрлері көп. Орыс сыныптарындағы қазақ тілі сабақтарында ойын түрлерін қолдану – оқушылардың пәнге деген қызығушылығын, сабаққа белсенділігін арттырады. 
Ойын – оқу үрдісіндегі оқытудың әрі формасы, әрі әдісі ретінде дербес дидактикалық категория. Сонымен бірге ойынды мұғалім мен оқушылардың бірлескен оқу әрекетінің өзара байланысты технологиясы ретінде қолдануға болады. Бастауыш сынып оқушыларының мектепке келгенге дейінгі негізгі әрекеті – ойын болса, оқу – тәрбие үрдісінде олар біртіндеп ойын әрекетінен оқу әрекетін орындауға бейімделуі тиіс. Ол сабақ барысында пайдаланатын дидактикалық ойындар арқылы жүзеге асады. 
Ойынның мақсаты – бағдарламада алған білімдерін қалыптастыру, тиянақтау, пысықтау.
Міндеті – баланың қызығушылығын ояту, белсенділігін арттыру. 
Дидактакалық ойындар арнайы мақсатты көздейді және нақты міндетті шешеді. 
Ойын сабақтың басында – өткен сабақты еске түсіреді. 
Сабақтың ортасында - көңіл-күйін сергітеді, ерік-жігерін дамытады,сабаққа ынтасын арттырады. 
Сабақтың соңында – тақырыпты бекіту, сабақта алған білімді жинақтау мақсатын көздейді. 
Ойын – оқушылардың оқуға деген ынтасын арттыратын құрал. Сондықтан бастауыш, дайындық сыныптарында оқушылар сабақ үстінде ойынды көп қажет етеді. Оларға пайдаланатын ойындар оқушылардың жас ерекшеліктеріне қарай күрделеніп отырады. Мысалы: дайындық сыныбында қарапайым ғана ойын түрлерін ойнатсақ, сыныбы үлкейген сайын баланың жас ерекшелігіне сай күрделенгені дұрыс. Олай болса, ойынды пайдаланудың маңызы зор.Ойынның түрлері көп.Сондықтан ойын балалардың жас ерекшеліктеріне және өтілетін сабақтың тақырыбына мазмұнына сай етіліп таңдалып алынғаны дұрыс.Бала ойын іс-әрекеті үстінде білімді қалай игеріп жатқанын, ал оқу үрдісінің қалай ойынға ұласып кеткенін аңғармай қалу тиіс. 
Сабақта ойын түрлерін өткізу оқушылардың ой өрісін, тапқырлығын, жылдамдығын, сөздік қорын молайтуға әкеледі. 
Ойын – бұл қоғамдық тәсілді меңгеру мақсатында, ситуациялық жағдайда, бағытты түрде іскерлігін көрсететін, өзін-өзі басқаруын жетілдіретін іс-әрекет. Ұлы педагог В.А.Сухомолинский «Ойынсыз, музыкасыз, ертегісіз,шығармашылықсыз толық мәніндегі ақыл-ой тәрбиесі болмайды» дейді. 
Ойын түрлерін сабақтың тақырыбына қарай мұғалім өзі таңдап алып, қолданып отырады. Ойын түрлері сабақты қызықты өткізуге, оқушылардың сабаққа ынтамен қатысуына өз бетімен жұмыс істеуіне, өздігінен қорытынды жасауына жол ашады. 
Ойын әрекеті оқу барсында төмендегідей қызметті атқарады: 



Қазақ тілі сабағында ойын формаларын енгізу барысында интерактивті тақтаны да қолданудың маңызы өте зор. Қазақ тілі сабақтарында қолданылған дидактикалық ойындарды сабақтың мақсатына қарай мынандай түрлерге бөліп қарастырылады: 
1.Тапқырлық ойындар; 
2. Іздемдік ойындар; 
3. Рөлдік ойындар; 
4. Іскерлік ойындар. 
1. Тапқырлық ойындар – оқушылардың логикалық ойлауын қалыптастырады. Мысалы: асық ойыны, «Қоржында не бар» ойыны, «Дыбыстық ойыны»; «Әліпбиді білесің бе?» ойыны. 
«Қоржында не бар» ойыны (қоржында жатқан әріптерден сөз құрастыру керек) 
«Дыбыстық ойыны» (1 минут ішінде 1-ші қатар «Ә» дыбысына, 2-ші қатар «Ұ» дыбысына, 3-ші қатар «Ә» дыбысына сөз құрастыру керек) 
«Әліпбиді білесің бе?» ойынының шарты: қазақ әліпбиіндегі әріптердің реттік санын білу, сол бойынша жасырынған сөздерді, мақал-мәтелдерді шешу: 
1 24 

1 25 1 24 37 

18 1 18 

1 25 1 17 8 14 8 18 
2. Ізденімдік ойындар – оқушыларды өздігінен ойлауға үйретеді. Мысалы: «Баламасын тап» ойыны, «Қандай сөздер жасырынған» ойыны, «Буынды тез тап» ойыны, «Бинго» ойыны. 
«Баламасын тап» ойыны (1-ші қатардағы сөздерге 2-ші қатардан баламасын табу керек): 



Жалқы – 
Жалпы – 
Деректі – 
Туынды – 
Дара – 
Жанды – 
Дерексіз – 
Күрделі – 
Негізгі – 
Жансыз 


Простые 
Сложные 
Непроизводные 
Производны 
Собственные 
Нарицательные 
Одушевленные 
Неодушевленные 
Конкретные 
Абстрактные 




«Қандай сөздер жасырынған» ойыны: 


Ø РАЖАҚЫРЫЙД – 
Ø ІРЕИД- 
Ø ПҰШЫ КЕДІЛЕ- 
Ø ҮЛГДІДЕЙ- 
Ø БЫРЖАҢ УАДЫЖА- 
Ø ДЫҚАЗА- 
Ø ҚҰДЫЯ- 
Ø ҰЗАРАДЫ 
Ø ДЫНАОЯ 
Ø ДІКЕЛ- 

Ø ЖАРҚЫРАЙДЫ 
Ø ЕРИДІ 
Ø ҰШЫП КЕЛЕДІ 
Ø ГҮЛДЕЙДІ 
Ø ЖАҢБЫР ЖАУАДЫ 
Ø ҚАЗАДЫ 
Ø ҚҰЯДЫ 
Ø ҰЗАРАДЫ- 
Ø ОЯНАДЫ 
Ø КЕЛДІ 
«Буынды тез тап» ойыны (“қар” буынынан басталатын сөздерді жазу керек. Мысалы: қарлығаш, қарға, т.б.) 
3. Рөлдік ойындар – оқушылардың шағармашылық ойлау, қабілетін дамытуға арналған ойын. 
4. Іскерлік ойындар – оқушылардың түрлі жағдайда дұрыс сөйлеуін қалыптастыратын, диалогтік және монологтік үлгілерін жетілдіретін ойын түрі. 
«Дос» тақырыбына сөз тіркестерін құра ойыны: (1-ші сөз сын есімнен 2-ші сөз зат есімнен болу керек. Мысалы:Жақсы дос) 
Ø Сын есім + зат есім 
Ø Сан есім + зат есім 
Ø Зат есім + зат есім 
Ø Есімдік + зат есім 
Ø Зат есім + етістік 
Сабақта дидактикалық ойын түрлерін пайдалануда бала білімінің деңгейін, біліктілік сапасын көтеретіндей, ұлттық санаға, салт-,дәстүрге, тәрбиеге сай болуын ескеруміз керек. Мысалы: жамбы ату, асық ойыны. 
Жазушылардың суреттерін көрсетіп, сол сурет туралы әңгіме құратуға, олардың шығармаларының атын атап, сипаттама бергізуге болады. 
«Тез ойлан» ойыны үш буыны да ашық дауысты, үш дауыссыз дыбыс қайталансын. Ол қай сөз? – кереге,терезе. 
Үш дыбысты сөз ойла. Оның дауыстысы жуан,ашық, еріндік болсын. Мысалы: қол, жол, мол. 
Сынып оқушылары ішінен аты үндіден басталып, ашық, жуан, езулік дауысты дыбысқа аяқталсын.Роза, Лара, Майра. 
Түрлі ойындарды өткізу сөзсіз сабақты жанданырып, оқушылардың қызығушылығын арттырады. 
Ойын бұл әрекет және белсенділік. Балалар шаршады-ау мезетте сергіту, бой жазу жаттығулары өте пайдалы. Сергіту ойындары балалардың сабақты зейңн қойып тыңдауына, ақыл-ойын бір нәрсеге тұрақтандырып, саналы түрде білуге септігін тигізді.
Ойын элеметтері оқу үдерсін пысықтау, жаңа сабақты қорытындылау кезеңдерінде, қайталау сабақтарында пайдаланумен қатар, ұйымдастыру кезеңінде пайдалану тиімді. 
Білім беру жүйесінде өмір талабы үш тілді білу, орыс мектептерінде қазақ тілін оқытудың сапасын жақсарту міндеттері қойылған. Оқушыларға қазақ тілін оқыту мәселесі олардың қазақша сөйлей алатындай болып шығуына мүмкіндік беретіндей болуы тиіс. Бірыңғай жазу жұмыстары, жалаң сөз, жаттау оқушыларды жалықтырады. Ал ойын технологиясын қазақ тілі сабақтарында тиімді қолданудың нәтижесін келесі диаграммадан көрулеріңізге болады. Бқл өткен оқу жылындағы 5 «А» сыныптың қазақ тілінен әр тоқсан бойынша білім сапасының көрсеткіші. 



ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР: 
1. Тілдерді оқыту үрдісінде инновациялық технологияларды қолдану. Алматы 2010ж 
2. Бастауыш мектеп, 3, 2003, А.Әбішева «Ойын элементтерін пайдаланудың педагогикалық ерекшеліктері», 
3. Қазақтілі (дидактикалық материалдар) Алматы кітап 2010ж.

Автор Мухамединова Айгуль Ергалиевна
Дата добавления 05.04.2015
Раздел Русский язык и литература
Подраздел Презентации
Просмотров 1236
Номер материала 59224
Скачать свидетельство о публикации

Оставьте свой комментарий:

Введите символы, которые изображены на картинке:

Получить новый код
* Обязательные для заполнения.


Комментарии:

↓ Показать еще коментарии ↓