Главная / История / «Ата жолынан Ата Заңға дейін»

«Ата жолынан Ата Заңға дейін»

Күні: 25.11.2014ж

Класы: 11

Пәні: Қазақстан тарихы

Тақырыбы: «Ата жолынан Ата Заңға дейін»

Мақсаты: «Жеті жарғының» Ата Заңымыздағы жалғастығын айту. Қазақтың заңдар жинағында билердің атқарған рөлін насихаттау.

1. Қасым ханның қасқа жолы, Есім ханның ескі жолы, Жеті жарғы заңының тарихи маңыздылығын айқындай отырып, Ата Заңмен байланыстылығын түйсіну.

2. Заңның өмірде қажеттілігін ұғындыра отырып, қазақ елінің тарихында орны бар заңдар жинағы туралы түсінігін кеңейту.

3. Еліміздің тарихын қастерлеуге, Ата Заңды құрметтеуге тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: конференция сабақ

Көрнекілігі: Слайд, интерактивті тақта

Сабақтың әдісі: сұрақ – жауап, рөлдік қойылым


Барысы:


  1. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылар, ұстаздар бүгінгі менің конференциялық сабағыма қош келдіңіздер! Бүгінгі сабақта сіздерге еліміздің негізгі тұтқасы мен тұғыры болған Ата Заңымыздың өткен ғасырымен бүгінгісін сараптайтын боламыз. Ендеше еліміз бүгінде Елтаңбасымен еңселі, Туымен тұғырлы, Әнұранымен айбарлы, Ата Заңымен айбатты егеменді ел! Келесі жылы еліміз үшін маңызды жыл болмақ. Себебі қазақ елінің ел болып тарих сахнасына шыққанына 550 жыл, егемендігімізге 24 жыл толмақ. Сондықтанда бұл мереке елімізде ерекше аталып өтетініне сенеміз.

Жалпы қазақ хандығы Әбілқайыр ханның құрамынан бөлініп кеткен Керей мен Жәнібек сұлтандардың ықпалымен қазіргі Жетісуда негізі қаланды. Әрі қарай олардың ұрпақтарының билеуімен хандық жан-жақты таныла бастады. Қазақ ордасы Қасым ханның тұсында 1511-1523жж. кемеліне жетіп күшейеді. Осы тұста қазақ арасында бұрыннан қалыптасқан әдет-ғұрыптарының негізінде «Қасымханның қасқа жолы» атанып кеткен заңдар жинағы дүниеге келді. 1598 жылы. Еңсегей бойлы ер Есім Қазақ Ордасын бір орталыққа бағынған мемлекет етіп құруды көздеп «Есімханның ескі жолы» аталған заңды құрастырды. Жәңгір ханның баласы Әз Тәуке хан тұсында 1680-1718 жж. Қазақ Ордасында жаңа сарындағы реформалар қолға алынды. Қазақ заңдарын жаңа жағдайға сай өзгертіп, толықтырып дамыту негізінде «Жеті жарғы» заңдар жинағын жасады. Жеті жарғы қағидаларын енгізуде қазақтың «Қара қылды қақ жарған» атақты үш биімен қатар белгілі билер мен сұлтандар қатысқан. «Жарғы» қазақша әділдік, шешім деген ұғымды білдірген. Жарғы негізгі орта ғасырларда қыпшақ, шағатай ұлыстарында қолданған «Ярғұ» заңынан алынған. Арада 500-ден астам жыл өткенде тәуелсіз Қазақстан Республикасының Ата Заңы қабылданды. Ата – бабаларымыз қабылдаған заңдар жинағы, Тәуелсіз Қазақстанның Ата Заңының барлығының мақсаты бір-ел мүддесі үшін қызмет ету екендігін біз бүгінгі «Ата жолынан Ата заңға дейін» атты сабағымызда көз жеткізетін боламыз. Олай болса сабағымызды бастауға рұқсат етіңіздер!

Ендеше қазіргі көретін көріністен атақты Төле бабамыздың әділ төрелікке тоқтап, дала заңына сәйкес шешім қабылдаған бейнесін көретін боламыз.


Қуандық бидің ауылы. Ортаға құн алуға келген Ұлы жүздің адамдары

Уа, азаматтар! Жол болсын! Билеріңде тыным жоқ, биелеріңде құлын жоқ, неткен адамсыңдар?

Төле би: Ердің құнын даулап келдік.

Қуандық би: Қызыңды жыл толған соң берем деген өз сөзің, барған адамдарға қызым өзбек жігітімен қашып кеткен, келінімнің аяғы ауыр, қаласаңдар тағы бір жыл тосыңдар дегенің қай сөзің?! Бұл қай мазақ қылғаны деп адамдарым есесіне 200 жылқыңды барымталапты. Сол күні жаңбыр жауған десе ме?

Отырғандар /Қуандық бидің қасында/ Солай, солай! Ой ақ нөсер болды ғой?!

Төле би: Сол ақ жауында сенің барымташыларыңмен алысып жүргенде менің бір жылқышыма найзағай түсіп қайтыс болды. Жылқышымның құны 200 жылқы. Ердің құнын төлейсіздер!

Қуандық бидің қасындағылар: оо-оо-оо неге біз төлейміз!?

Бала би: Дат тақсыр!

Қуандық би: Датың болса айт!

Бала би: Бұл жолғы дауды мен шешіп көрейін.

Отырғандар: Айтсын, айтсын!

Бала би: Аймен аталас емеспіз, күнмен баталас емеспіз, бұлтпен туысқанымыз жоқ, сол күні жауған жаңбырмен жуысқанымыз жоқ. Құдайға шақпағыңды шақ дегеніміз жоқ, білтеңді жақ дегеніміз жоқ. Еліңде жай түсіп, талай қасқа мен жайсаң өлген шығар. Сол үшін Құдайдан құн даулап алдың ба, Төле би. Мен құдай үшін құн төлемеймін.

Қуандық би: «Тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ» деген осы. Төле әділ шешім емес пе?!

Төле би:

Алдыңа келдік.
Берсең алдық,
Бермесең қалдық.
Сөзді өзіңе салдық! Әділ төреліктеріңе тоқтадым.

Қуандық би: Ендеше, өкпе-реніш тарқаса, елде қонақ болып кетіңіздер!

/Бәрі шығып кетеді/

Мұғалім: Жер дауы, жесір дауы, мал дауы, біреудің кісісі өлтірілсе, оған құн төлеу қазақ халқының тарихында ежелден болған. Осындай даулы кезеңдерде билеріміз әділ төрелігін айтып отырған, айтылған сөзге хан да, қара да тоқтамға келген. Сол дау- дамайлар белгілі бір заң аясында шешіліп отырған екен.


1.Сұрақ: Жалпы қазіргі және өткен заманда заң шығаруға кімдер атсалысқан? /Слайд/

Осы сұраққа 11-класс оқушысы Сержанова Қалияш жауап береді.


Мұғалім сөзі: Дұрыс айтасыз! Заманында заң шығаруға билер тікелей қатысқаны белгілі. 17-ғасырда Қазақ қоғамының дамуы мықты билік пен бірлікті қамтамасыз ете алатын жаңа заңдар жүйесін қажет етті. Осы ретте Тәуке хан бұрыннан қалыптасқан дәстүрлі әдеп-ғұрып заңдары мен өзінен бұрынғы хандардың тұсында қабылданған заңдарын одан әрі жетілдіру арқылы жаңа заң жүйесін жасауға тырысты. Үш жүздің игі жақсылары мен билерін жинап, оның ішінде атақты Төле би, Қазыбек би, Әйтеке билер бар, Күлтөбенің басында “Тәуке ханның Жеті жарғысы” деген атауға ие болған заңдар жиынтығын қабылдады.



2.Сұрақ: «Жеті жарғы» қағидалары туралы не білеміз? /Слайд/

Осы сұраққа 11-класс оқушысы Мұқас Диана жауап береді.


Мұғалім сөзі: «Қасымханның қасқа жолы», «Есімханның ескі жолы», Әз Тәукенің «Жеті жарғысы» негізінен салт- дәстүрге, әдеп- ғұрыптарымызға сүйеніп жасалған және бір – бірін толықтырып отырған.


3. Сұрақ: Ата Заңымыздан «Жеті жарғының» жалғастығын көре аламыз ба? /Слайд/

Осы сұраққа 11-класс оқушысы Мырзажанова Ақжібек жауап береді.


Мұғалім: Оқушылар сіздердің айтқан ойларыңыздан негізі қай заңды алып қарасақ та ел мүддесі үшін қызмет еткендігі көрінеді. Ел дамуында уақыттың өзі өзгерістер енгізуді, қажет болса конституциялық өзгерістер енгізуді қажет етуі әбден мүмкін.
Соның дәлелі осы уақыт аралығындағы Конституцияға енгізілген өзгертулер мен толықтырулар. Біз бүгін «Ата жолынан Ата Заңға дейін» білгенімізді ортаға салдық. Дегенмен, келешекте ортамыздан ел басқарар Президент, халық қалаулылары депутаттар, соттар, судьялар, Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би бабаларымыздай дана, данышпандардың шықпасына кім кепіл?.


Сондай уақытта заң шығару мәртебесіне ие болып жатсаңыз сіздің қосарыңыз? Сіздердің айтар түйін сөздеріңізбен бүгінгі сабағымызды қорытындыласақ.

(Оқушылар жеке-жеке өз ойларын білдіреді)



Қорытынды.


Біз Дала заңын, Баба заңын құрметтеген халықпыз. Хатқа түспегенімен, жадқа сіңген, бір ауыз сөзге сыйғанымен, бір томның жүгін арқалаған заңдардың негізінде өмір сүріп келдік. Тәуелсіз ел атанып айбынды құжатымыз – Ата Заңымызды қабылдадық. Қазақстан Конституциясының еңсесінің биіктігі, құқықтық сипатының әлемдік аренада танылуы біздер үшін зор мақтаныш. Ата Заң біздің құқығымызды қорғауда. Біздің міндетіміз – ендеше, бұлжытпай орындау ғана емес, Ата Заңды қастерлеу болсын деп Бүгінгі «Ата жолынан атазаңға дейін» атты конференциялық сабағымызды қазақтың төбе биі Төле бабамыздың мына бір нақылымен аяқтағанды жөн көрдім. «Жалғанда ойлап тұрсаң бірлік керек, бірлікті ойлаған соң тірлік керек». Бірлігі жарасқан ел болайық ағайын!




Ендеше оқушылар, «Жеті жарғы» туралы анимациялық фильмді ұсынамын!


Осымен бүгінгі конференциялық сабағым аяқталды.

Қатысқандарыңызға рақмет!





8 орта мектеп








Конференция сабақ




Тақырыбы: «Ата жолынан Ата Заңға дейін»



Өткізген: М.Қ.Шамгонов












2014-2015 оқу жылы

Ақтөбе қаласы


Мақсаты: Діни экстремизмнің қалыптасу жолдары мен қоғамдық құрылысқа тигізер ықпалын анықтау.

Міндеті: Қоғамдағы діни экстремизмнің жеке мүдделік бағыт-бағдарымен негізгі мақсатын түйсіну. Одан сақтанудың жолдарын алдын ала ұйымдастыру жақтарын қарастыру.





ЖОСПАР:



  1. Кіріспе бөлімі

  2. Негізгі бөлімі

    1. Ислам діні және діни экстремизм туралы түсінік.

    2. Күрделенген саяси ахуал.

    3. Теріс ағымдар мен олардан сақтану шаралары.

    4. Дінтану негіздері пәнінің өзектілігі

  3. Қорытынды














«Ата жолынан Ата Заңға дейін»
  • История
Описание:

Күні: 25.11.2014ж

Класы: 11

Пәні: Қазақстан тарихы

Тақырыбы: «Ата жолынан Ата Заңға дейін»

Мақсаты:  «Жеті жарғының» Ата Заңымыздағы  жалғастығын  айту. Қазақтың заңдар жинағында билердің атқарған рөлін насихаттау.

1. Қасым ханның қасқа жолы, Есім ханның ескі жолы, Жеті жарғы заңының тарихи маңыздылығын айқындай отырып, Ата Заңмен байланыстылығын түйсіну.

2. Заңның өмірде қажеттілігін ұғындыра отырып, қазақ елінің тарихында орны бар заңдар жинағы туралы түсінігін кеңейту.

3. Еліміздің тарихын қастерлеуге, Ата Заңды құрметтеуге тәрбиелеу.

Сабақтың түрі:  конференция сабақ

Көрнекілігі: Слайд, интерактивті тақта

Сабақтың әдісі:  сұрақ – жауап, рөлдік қойылым

 

Барысы:

 

1.      Ұйымдастыру кезеңі

    Оқушылар, ұстаздар бүгінгі менің конференциялық сабағыма қош келдіңіздер! Бүгінгі сабақта сіздерге еліміздің негізгі тұтқасы мен тұғыры болған Ата Заңымыздың өткен ғасырымен бүгінгісін сараптайтын боламыз. Ендеше еліміз бүгінде Елтаңбасымен еңселі, Туымен тұғырлы, Әнұранымен айбарлы, Ата Заңымен айбатты егеменді ел! Келесі жылы еліміз үшін маңызды жыл болмақ. Себебі қазақ елінің ел болып тарих сахнасына шыққанына 550 жыл, егемендігімізге 24 жыл толмақ. Сондықтанда бұл мереке елімізде ерекше аталып өтетініне сенеміз.

Жалпы қазақ хандығы Әбілқайыр ханның құрамынан бөлініп кеткен Керей мен Жәнібек сұлтандардың ықпалымен қазіргі Жетісуда негізі қаланды. Әрі қарай олардың ұрпақтарының билеуімен хандық жан-жақты таныла бастады. Қазақ ордасы Қасым ханның тұсында 1511-1523жж. кемеліне жетіп күшейеді. Осы тұста қазақ арасында бұрыннан қалыптасқан әдет-ғұрыптарының негізінде «Қасымханның қасқа жолы» атанып кеткен заңдар жинағы дүниеге келді. 1598 жылы. Еңсегей бойлы ер Есім Қазақ Ордасын бір орталыққа бағынған мемлекет етіп құруды көздеп «Есімханның ескі жолы» аталған заңды құрастырды. Жәңгір ханның баласы Әз Тәуке хан тұсында 1680-1718 жж. Қазақ Ордасында жаңа сарындағы реформалар қолға алынды. Қазақ заңдарын жаңа жағдайға сай өзгертіп, толықтырып дамыту негізінде «Жеті жарғы» заңдар жинағын жасады. Жеті жарғы қағидаларын енгізуде қазақтың «Қара қылды қақ жарған» атақты үш биімен қатар белгілі билер мен сұлтандар қатысқан. «Жарғы» қазақшаәділдік, шешім деген ұғымды білдірген. Жарғы негізгі орта ғасырларда қыпшақ, шағатай ұлыстарында қолданған «Ярғұ» заңынан алынған. Арада 500-ден астам жыл өткенде тәуелсіз Қазақстан Республикасының Ата Заңы қабылданды. Ата – бабаларымыз қабылдаған заңдар жинағы, Тәуелсіз Қазақстанның Ата Заңының барлығының мақсаты бір-ел мүддесі үшін қызмет ету екендігін біз бүгінгі «Ата жолынан Ата заңға дейін» атты сабағымызда  көз жеткізетін боламыз. Олай болса сабағымызды бастауға рұқсат етіңіздер!

     Ендеше қазіргі көретін көріністен атақты Төле бабамыздың әділ төрелікке тоқтап, дала заңына сәйкес шешім қабылдаған бейнесін көретін боламыз.

 

Қуандық бидің ауылы. Ортаға құн алуға келген Ұлы жүздің адамдары

Уа, азаматтар! Жол болсын! Билеріңде тыным жоқ, биелеріңде құлын жоқ, неткен адамсыңдар?

Төле би: Ердің құнын даулап келдік.

Қуандық би: Қызыңды жыл толған соң берем  деген өз сөзің, барған адамдарға қызым өзбек жігітімен қашып кеткен, келінімнің аяғы ауыр, қаласаңдар тағы бір жыл тосыңдар дегенің қай сөзің?! Бұл қай мазақ қылғаны деп адамдарым есесіне 200 жылқыңды барымталапты. Сол күні жаңбыр жауған десе ме?

Отырғандар /Қуандық бидің қасында/ Солай, солай! Ой ақ нөсер болды ғой?!

Төле би: Сол ақ жауында сенің барымташыларыңмен алысып жүргенде менің бір жылқышыма найзағай түсіп қайтыс болды. Жылқышымның құны 200 жылқы. Ердің құнын төлейсіздер!

Қуандық бидің қасындағылар: оо-оо-оо неге біз төлейміз!?

Бала би: Дат тақсыр!

Қуандық би: Датың болса айт!

Бала би: Бұл жолғы дауды мен шешіп көрейін.

Отырғандар: Айтсын, айтсын!

Бала би: Аймен аталас емеспіз, күнмен баталас емеспіз, бұлтпен туысқанымыз жоқ, сол күні жауған жаңбырмен жуысқанымыз жоқ. Құдайға шақпағыңды шақ дегеніміз жоқ, білтеңді жақ дегеніміз жоқ. Еліңде жай түсіп, талай қасқа мен жайсаң өлген шығар. Сол үшін Құдайдан құн даулап алдың ба, Төле би. Мен құдай үшін құн төлемеймін.

Қуандық би: «Тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ» деген осы. Төле әділ шешім емес пе?!

Төле би:

Алдыңа келдік.
Берсең алдық,
Бермесең қалдық.
Сөзді өзіңе салдық!  Әділ төреліктеріңе тоқтадым.

Қуандық би:  Ендеше,өкпе-реніш тарқаса, елде қонақ болып кетіңіздер!

/Бәрі  шығып кетеді/

Мұғалім:  Жер дауы,  жесір дауы, мал дауы,  біреудің кісісі өлтірілсе, оған құн төлеу қазақ халқының тарихында ежелден болған. Осындай даулы кезеңдерде билеріміз әділ төрелігін айтып отырған, айтылған сөзге хан да, қара да тоқтамға келген. Сол дау- дамайлар белгілі бір заң аясында шешіліп отырған екен.

 

1.Сұрақ:  Жалпы  қазіргі және өткен заманда заң шығаруға кімдер атсалысқан? /Слайд/

Осы сұраққа  11-класс оқушысы Сержанова Қалияш жауап береді.

 

Мұғалім сөзі: Дұрыс айтасыз! Заманында заң шығаруға билер тікелей қатысқаны белгілі. 17-ғасырда Қазақ қоғамының дамуы мықты билік пен бірлікті қамтамасыз ете алатын жаңа заңдар жүйесін қажет етті. Осы ретте Тәуке хан бұрыннан қалыптасқан дәстүрлі әдеп-ғұрып заңдары мен өзінен бұрынғы хандардың тұсында қабылданған заңдарын одан әрі жетілдіру арқылы жаңа заң жүйесін жасауға тырысты. Үш жүздің игі жақсылары мен билерін жинап, оның ішінде атақты Төле би, Қазыбек би, Әйтеке билер бар, Күлтөбенің басында “Тәуке ханның Жеті жарғысы” деген атауға ие болған заңдар жиынтығын қабылдады.

 

 

2.Сұрақ:  «Жеті жарғы» қағидалары туралы не білеміз? /Слайд/

Осы сұраққа  11-класс оқушысы Мұқас Диана жауап береді.

 

Мұғалім сөзі: «Қасымханның қасқа жолы», «Есімханның ескі жолы», Әз Тәукенің «Жеті жарғысы» негізінен салт- дәстүрге, әдеп- ғұрыптарымызға сүйеніп жасалған және бір – бірін толықтырып отырған. 

 

3. Сұрақ:  Ата Заңымыздан «Жеті жарғының» жалғастығын көре аламыз ба? /Слайд/

Осы сұраққа  11-класс оқушысы Мырзажанова Ақжібек жауап береді.

 

Мұғалім:  Оқушылар сіздердің айтқан ойларыңыздан негізі қай заңды алып қарасақ та ел мүддесі үшін қызмет еткендігі көрінеді. Ел дамуында уақыттың өзі өзгерістер енгізуді, қажет болса конституциялық өз­ге­рістер енгізуді қажет етуі әбден мүмкін.
Соның дәлелі осы уақыт аралығындағы Конституцияға енгізілген өзгертулер мен толықтырулар. Біз бүгін «Ата жолынан Ата Заңға дейін» білгенімізді ортаға салдық. Дегенмен, келешекте ортамыздан ел басқарар Президент, халық қалаулылары депутаттар, соттар, судьялар, Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би бабаларымыздай дана, данышпандардың шықпасына кім кепіл?.

 

Сондай  уақытта заң шығару мәртебесіне ие болып жатсаңыз сіздің қосарыңыз?  Сіздердің айтар түйін сөздеріңізбен бүгінгі сабағымызды қорытындыласақ.

(Оқушылар жеке-жеке өз ойларын білдіреді)

 

 

Қорытынды.

 

Біз Дала заңын, Баба заңын құр­мет­теген халықпыз. Хатқа түспеге­ні­мен, жадқа сіңген, бір ауыз сөзге сый­ғанымен, бір томның жүгін арқа­лаған заңдардың негізінде өмір сүріп келдік. Тәуелсіз ел атанып айбынды құжатымыз – Ата Заңымызды қабылдадық. Қазақстан Конституциясының еңсесінің биіктігі, құқықтық сипатының әлемдік аренада танылуы біздер үшін зор мақтаныш. Ата Заң біздің құқығымызды қорғауда. Біздің міндетіміз – ендеше, бұлжытпай орындау ғана емес, Ата Заңды қастерлеу болсын деп  Бүгінгі «Ата жолынан атазаңға дейін» атты конференциялық сабағымызды қазақтың төбе биі Төле бабамыздың мына бір нақылымен аяқтағанды жөн көрдім.  «Жалғанда ойлап тұрсаң бірлік керек, бірлікті ойлаған соң тірлік керек». Бірлігі жарасқан ел болайық ағайын!

 

 

 

Ендеше оқушылар, «Жеті жарғы» туралы анимациялық фильмді ұсынамын!

 

Осымен бүгінгі конференциялық сабағым аяқталды.

Қатысқандарыңызға рақмет!

 

 

 

 

№8 орта мектеп

 

 

 

 

 

 

 

Конференция сабақ

 

 

 

Тақырыбы: «Ата жолынан Ата Заңға дейін»

 

 

Өткізген: М.Қ.Шамгонов

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2014-2015 оқу жылы

Ақтөбе қаласы

 

 

Автор Шамгонов Мейрамбек Қыдырұлы
Дата добавления 27.12.2014
Раздел История
Подраздел
Просмотров 740
Номер материала 13060
Скачать свидетельство о публикации

Оставьте свой комментарий:

Введите символы, которые изображены на картинке:

Получить новый код
* Обязательные для заполнения.


Комментарии:

↓ Показать еще коментарии ↓